کــرسی وســوسه‌انــگیــز

رسول نمازی
در شصت و سومین اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک در بسیاری از نگاه‌ها به مذاکرات انتخابات ۱۶ اکتبر دوخته شده بود. حدود دو ماه قبل از انتخابات ۴ نوامبر ریاست‌جمهوری آمریکا، انتخابات دیگری در سازمان ملل برگزار خواهد شد که تاثیرات مهمی برای رییس‌جمهور آینده آمریکا خواهد داشت. این انتخابات سرنوشت پنج کرسی شورای امنیت سازمان ملل را برای دو سال آینده تعیین خواهد کرد. اعضای انتخاب شده از ابتدای ژانویه آغاز به کار خواهند کرد و عضویت این پنج عضو شورا با دو سال اول ریاست‌جمهوری جان مک کین و یا باراک اوباما همزمان خواهد بود.

شورای امنیت سازمان ملل که حکم نهاد اجرایی این سازمان را دارد از پنج عضو دائم شامل آمریکا، انگلستان، فرانسه، روسیه و چین و ده عضو غیر‌دائم تشکیل شده است. اعضای غیر‌دائم شورا به‌وسیله رای مثبت دو سوم مجمع عمومی انتخاب می‌شوند. هرسال پنج عضو از ده عضو غیردائمی شورای امنیت انتخاب تغییر می‌کنند. روند انتخاب اعضا به این گونه است که ابتدا باید نماینده یک کشور توسط یک گروه منطقه‌ای به مجمع عمومی معرفی شود و سپس مجمع عمومی عضویت نماینده این کشور را در شورای امنیت به رای بگذارد. در کل پنج گروه منطقه‌ای وجود دارند: گروه منطقه‌ای آفریقا سه نماینده، گروه آمریکای لاتین و کارائیب دو نماینده، آسیا و اروپای غربی هر کدام ۲ نماینده و اروپای شرقی نیز یک نماینده در شورای امنیت دارند.
کرسی آسیا که در حال حاضر توسط اندونزی اشغال شده است، امسال به رای گذاشته خواهد شد و ژاپن و ایران برای تصاحب آن کاندید شده‌اند. ایران از سال ۱۳۷۵، در دوران ریاست‌جمهوری‌هاشمی رفسنجانی درخواست عضویت خود را ارائه کرده است که اولین بار پس از انقلاب اسلامی است. ژاپن برای دفاع از حق عضویت خود به این مساله که پس از آمریکا، بزرگ‌ترین سهم از بودجه سازمان ملل را تامین می‌کند و عضویت متعدد خود در شورای امنیت اشاره خواهد کرد. در مقابل، ایران بر روی حمایت کشورهای عضو کنفرانس اسلامی و اعضای جنبش غیر‌متعهدها حساب بازکرده است. جمهوری اسلامی از جمله اعضای کنفرانس کشورهای اسلامی است که پیش از این از ایجاد یک کرسی ثابت کشورهای اسلامی در شورای امنیت حمایت کرده‌اند. ایران تنها یکبار در سال ۱۳۳۳، یعنی ۲۳ سال قبل از انقلاب ۵۷ و در دوران رژیم قبلی عضو شورای امنیت بوده است. این در حالی است که ژاپن ۹ بار، یعنی بیش از همه کشورهای دیگر عضو شورای امنیت بوده است که آخرین بار آن نیز در سال ۲۰۰۵ بود. بنابراین بنظر می‌رسد عضویت در شورای امنیت بیش از همه حق ایران باشد. محمد خزاعی، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل با اشاره به همین مطلب گفته بود که «منطق ایجاب می‌کند ژاپن که نقشی در بازی‌های سیاسی بین‌المللی و منطقه‌ای مثل ایران ندارد و ۱۸ سال هم عضو غیردائم شورای امنیت بوده، این فرصت را در اختیار دیگران قرار دهد.»
اما دلایل متعددی وجود دارد که نسبت به امکان دستیابی ایران به کرسی تشکیک کرد. بر اساس منشور سازمان ملل، اعضای مجمع عمومی باید کشورهایی را برای عضویت در شورای امنیت انتخاب کنند که به «برقراری صلح و امنیت بین‌الملل و سایر اهداف سازمان» کمک کنند. آمریکا، سایر اعضای ثابت شورای امنیت و بسیاری از کشورهای قدرتمند عضو سازمان ملل، ایران را به گسترش قابلیت‌های اتمی خود در جهت دستیابی به سلاح‌های اتمی متهم ساخته‌اند. عدم اعتماد این کشورها در ۳ قطعنامه شورای امنیت منعکس شده است که می‌تواند به‌عنوان مدرکی برای اثبات عدم صلاحیت ایران در عضویت در شورای امنیت مورد استناد قرار گیرد. علاوه‌بر این، آمریکا و کشورهای غربی با مواضع ایران در مورد فلسطین و لبنان نیز مشکلات فراوانی دارند. اظهارات
محمود احمدی‌نژاد رییس جمهور ایران در مورد نابودی اسرائیل و تکرار همین نظر در سخنرانی اخیر سازمان ملل که مورد انتقاد کشورهای اروپایی، آمریکا و اسرائیل قرار گرفت نیز خود سند دیگری برای مخالفت کشورهای متنفذ در مخالفت با عضویت ایران خواهد بود. از سوی دیگر، آمریکا ایران را به مداخله در امور داخلی عراق و حمایت از تروریسم متهم ساخته است. اما این اتهامات که در حوزه امنیت و صلح بین‌الملل قرار می‌گیرند تنها بخشی از بهانه‌ها برای مخالفت با عضویت ایران خواهد بود. علاوه‌بر این، گزارش سازمان غیر‌دولتی «پروژه همکاری دموکراتیک» که از سازمان‌های بسیار تاثیرگذار در سازمان ملل است نشان می‌دهد که ایران در سال گذشته به پنج قطعنامه کلیدی حقوق بشر که مربوط به ایران، کره‌شمالی، برمه، روسیه سفید و توافقنامه محدودیت مجازات اعدام بوده اند رای منفی داده است که کارنامه منفی در حوزه همکاری ایران با سازمان ملل به‌شمار می‌رود.
زلمای خلیل زاد، نماینده دایم آمریکا در سازمان ملل متحده پیشتر گفته بود که برای کشوری که تحت تحریم است و درخواست‌های جامعه بین‌المللی را برآورده نمی کند، بسیار عجیب است که حتی به عضویت در شورای امنیت فکر کند. علاوه‌بر این، یکی از نمایندگان مجلس آمریکا در اظهاراتی اخطار کرده بود که عضویت ایران در شورای امنیت به معنای نیاز فوری به اصلاح ساختار سازمان ملل و یا جایگزینی آن با نهادی فارغ از «فسادهای موجود» خواهد بود. به عبارت دیگر، آمریکا که به تنهایی ۲۲‌درصد از بودجه ۴‌میلیارد و دویست میلیون دلاری سازمان ملل، یعنی حدود یک‌میلیارد دلار را تامین می‌کند، با استفاده از نفوذ خود سعی دارد جلوی عضویت ایران را در شورای امنیت بگیرد. تهدیدهای آمریکا به عبور از سازمان ملل را می‌توان در چنین زمینه‌ای تفسیر کرد. در مقابل، از هفت عضو اولی که به تنهایی ۶۲‌درصد بودجه سازمان ملل را تامین می‌کنند تمامی آنها در اردوگاه آمریکا قرار دارند. برای مثال نماینده دائم ایتالیا در شورای امنیت از درخواست عضویت ایران به عنوان نشانه‌ای از افول جایگاه شورای امنیت نام برده است. این در حالی است که حضور لیبی به‌عنوان عضور شورای امنیت که از ژانویه ۲۰۰۷ آغاز شده است مورد انتقاد نمایندگان انگلستان و ایتالیا است که از حضور کشوری با سوابق لیبی در شورای امنیت اظهار شگفتی می‌کنند و رابطه با نماینده آنرا بر نمی تابند.
رقابت میان ایران و ژاپن برای تصاحب کرسی آسیا در واقع یک نمایش کامل مبارزه میان کشورهای طرفدار آمریکا و مخالفان، پس از ماجرای سال ۲۰۰۶ شورای امنیت است. در آن سال، رقابت مشابهی میان گواتمالا که توسط آمریکا حمایت می‌شد و ونزوئلا که به رهبری هوگو چاوز از منتقدان اصلی سیاست‌های آمریکا است به‌وجود آمد. ونزوئلا توانست حمایت روسیه، چین، ۲۲ کشور عرب و تعداد قابل‌توجهی از کشورهای در حال توسعه را به‌دست آورد. اما ۴۷ دور رای‌گیری مجمع عمومی در طول سه هفته نتوانست اکثریت لازم را برای اعلام برنده رقابت تعیین کند و در نهایت با پا در میانی کشورهای منطقه، کشور پاناما به شورای امنیت راه پیدا کرد تا رقابت برنده‌ای نداشته باشد.
انتظار می‌رود آمریکا و سایر کشورهای پرنفوذ سازمان ملل با تاکید بر مشکلات ایران با جامعه بین‌المللی در روند عضویت ایران کارشکنی کنند. در عین حال رابطه ایران با سایر کشورهای غیرمتعهد و عربی نیز آنچنان بدون تنش نبوده است و بعید نیست که ایران حتی در ایجاد نوعی انشقاق میان اعضای مجمع عمومی مانند مورد ونزوئلا نیز ناکام بماند و به راحتی کرسی آسیا توسط متحد اصلی آمریکا، یعنی ژاپن اشغال شود.