فقط پالیز دار ایران را تکان داد

محمود صدری

مروری بر تحولات پرشمار هفته های اخیر و تاملی در کشمکش قوای مقننه و قضائیه ایران برسر یک خبر- شایعه ایران در دو ماه اخیر یکی از پر تحول ترین دوره های خود را در حوزه های سیاست و اقتصاد سپری کرد: رئیس مجلس عوض شد.غلامعلی حداد عادل مشاور عالی رهبری شد.در صف بندی درونی جناح اصولگرا جابجایی های معناداری رخ داد و برخی از متحدان و منتقدان دولت تغییر وضع دادند. رئیس سازمان بازرسی کل کشور برکنار شد و وزیر کشور معزول جای او نشست.فشار غرب بر پرونده هسته ای افزایش یافت. ایران به تحریم های تازه تهدید شد. وزارت کار انجمن صنفی روزنامه نگاران را منحله اعلام کرد. رئیس هیئت مدیره و سر مربی تیم پیروز سال (پیروزی) کناره گیری کردند و مربی ناگهان برگشت. بحث تغییر گسترده استانداران جدی تر شد. روزنامه نزدیک به شهردار تهران بسته شد. تحرک احزاب سیاسی برای انتخابات ریاست جمهوری افزایش چشمگیری یافت. نفت باز هم گران شد وزیر راه از کابینه رفت. و دست آخر رئیس جمهور طرح جراحی بزرگ در اقتصاد را اعلام کرد. اما همه این تحولات به اندازه خبری که هنوز هم از حد شایعه و افترا فراتر نرفته ایران را تکان نداد: افشاگری پالیزدار. این خبر- شایعه که شماری از مقام ها و روحانیان برجسته کشور را به فعالیت های اقتصادی غیر قانونی متهم کرده بود مدتی با بی اعتنایی روبرو شد اما در نهایت به بازداشت "افشاگر" و آغار جدال بین قوای مقننه و قضائیه انجامید. در این کشمکش مدعای قوه قضائیه این است که "پالیز دار معرفی شده هیئت تحقیق و تفحص مجلس از قوه قضائیه بوده و به همین اعتبار به اسناد دسترسی داشته " و مدعای مجلس این است که "پالیز دار از موقعیت خود سوء استفاده کرده و قوه قضائیه حق نداشته در پرتو این مشکل خانه نماینده کرج و عضو هیئت تحقیق و تفحص را جستجو کند." آخرین پرده این کشاکش( تا ۲۷ تیر) نامه ۲۱۲ نماینده مجلس خطاب به علی لاریجانی است که در آن از رئیس مجلس خواسته شده از کیان مجلس دفاع کند و نامه اعضای هیئت تحقیق و تفحص مجلس از قوه قضائیه خطاب به ملت است که در آن بخش هایی از قوه قضائیه به انتقام گیری از هیئت متهم شده اند.

چرا در میان این همه خبرهای ریز و درشت، خبر پالیزدار این همه هیاهو به پا کرد و تلاش طرفین مناقشه برای بی اهمیت جلوه دادن "افشاگری" راه به جایی نبرد؟ این خبر- شایعه از نظر افراد و جناح های مختلف معانی متفاوتی دارد و در واقع آنچه که "پدیده پالیزدار"را در کانون خبرها قرار داد تلاقی همین معنی متفاوت و شاید متعارض بود.

قوه قضائیه و قانون: از نظر قوه قضائیه که رفتارش را حقوق و قانون تعیین می کنند اهمیت واقعه در" استفاده نامشروع فرستاده مجلس از اسناد و مدارکی است که بعضا جنبه محرمانه داشته اند ". از این نظر قوه قضائیه، خقوق و قانون را پایمال شده سیاست می داند و از رویه شدن چنین پدیده ای بیمناک است.باید به این بیم قوه قضائیه و نگرانی اش از سوء استفاده از موقعیت های سیاسی و قانونی برای لکه دار کردن حیثیت افراد- بویژه که از رجال و محترمین سیاسی باشند- ارج نهاد.

مجلس و نظارت : در ادبیات سیاسی جهان تعبیری وجود دارد دال بر اینکه نهاد قضایی نماینده وجدان عدالت خواه جامعه، دولت نماینده شعور کارشناسی نخبگان ملت و مجلس بازتاب دهنده شور و احساسات توده هاست. در واقع آنچه که در ماجرای پالیزدار رخ داد تلاقی این سه وجه حقوقی، سیاسی و اجتماعی بود. هنوز ماهیت موضوعاتی که مجلس آنها را خورند کنکاشی همه جانبه و مستلزم ورود به خلوت قوه قضائیه دانسته معلوم نیست. اما همین که انجام وظیفه مجلس به عنوان بزرگترین نهاد قانونگذاری و نظارتی کشور به چنین پایانی انجامیده در خور توجه جدی است و این پرسش را پدید آورده که چرا دو قوه از قوای سه گانه کشور نمی توانند به درک مشترکی از قانون و نحوه اجرای آن دست یابند. شاید تنها سخنی که در این زمینه بتوان گفت به ماهیت مجلس به عنوان نماینده شور توده ها مربوط می شود.قرائت گزارش تحقیق و تفحص از قوه قضائیه در روزهای پایانی مجلس هفتم و در میان توفانی از تذکرات موافقان و مخالفان به شیوه ای در دستور کار مجلس قرار گرفت که گویی آخرین تلاش نمایندگان برای نشان دادن وفاداری به موکلان بود. چه، اگر غیر از این بود مجلس می توانست دستورات قبلی خود را پیگیری کند و با گنجاندن این گزارش در برنامه قبلی وارد مصافی نشود که فرجام آن برای نظام سیاسی و مردم ایران نامعلوم باشد.

دولت و عدالت: در ماجرای پالیزدار دولت حضور پررنگ نداشت اما تاثیر مقدماتی آن محل اعتنای جدی است. اجرای عدالت اجتماعی یکی از دلشوره های اصلی و بلکه مهم ترین برنامه اعلامی دولت در سه سال اخیر بوده است. در ایران - بدبختانه - هرگاه از عدالت و بی عدالتی سخنی گفته می شود اذهان به سوی توانگران و تهیدستان معطوف می شود و پیش از اینکه کنکاشی در منشا ثروت صورت گیرد، دارنده آن به فساد و تباهی متهم می شود. این نگاه منفی و بی بنیاد موجب نوعی بدگمانی افراطی به توانگران و تقدیس بی وجه تهیدستان می شود.گویی نه هیچ توانگری با کوشش توانگر شده و نه هیچ تهیدستی براثر بی کفایتی، تنبلی و اهمال تهیدست شده است. مثلا کم تر شنیده شده که کسی ناکارآمدی و اتلاف منابع را از مصادیق فساد بداند- هرچند خسارت های این عارضه به مراتب بیش از کج دستی های فردی است. سابقه تاریخی این نگاه لوچ به توانگری و تهیدستی، ترویج آن در سال های اخیر و ماهیت رانتی دولت در ایران از گذشته های دور تاکنون موجب حساسیت فوق العاده به "فساد اقتصادی" شده است. به همین علت جامعه بویژه فقیران همواره منتظرند متهمی بیابند تا با محکوم کردن او بر آلام خود مرهمی بگذارند.حال اگر متهم فساد مالی اسم و رسم سیاسی هم داشته باشد مرهم تسکین بخش او کاراتر و جذاب تر است. نقطه ای که "پالیزدار" بر آن انگشت گذاشت همین حساسیت بود.سخنانی که برزبان وی رفت برای جامعه بدگمان چنان شور آفرین بود که کسی منتظر محکمه ای ننشست و ادعاهای " افشاگر " دهان به دهان چرخید تا نشان دهد عدالتخواهی ایرانی هنوز با مفهوم شریف عدالت فاصله ای بسیار دارد و ابزاری در دست سیاستمداران برای تسویه حساب های سیاسی و مخدری برای تهیدستان است. اگر نگاه به عدالت مبنایی و معطوف به ذات شریف آن بود ضرورتی نداشت که همگان دارایی و توانایی خود در تولید ثروت را پنهان کنند و سیاستمداران مسابقه نمایش فقر بگذارند.گویی هیچکس قبول ندارد پولی که در جیب دارد محصول کار و کوشش و ابداع او و فضیلتی است که باید با افتخار از آن دفاع کند و فقر رذیلتی است که کسی نمی تواند با انتساب به آن مفتخر شود. و باز اگر نگاه به عدالت معطوف به ذات شریف آن بود می بایست "انگیزه افشاگر" و محرکان احتمالی او موضوع کنجکاوی ایرانیان می شد نه فعالیت اقتصادی کسانی که هدف افشاگری بوده اند. زیرا کسب و کار قانونی برای همه آزاد است، برای مقام های سیاسی هم.