نماهای نقره‌ای فردا
کاظم برآبادی - محصولات گوناگون آلومینیومی این روزها در بازار ساختمان به وفور یافت می‌شوند.
کاظم برآبادی - محصولات گوناگون آلومینیومی این روزها در بازار ساختمان به وفور یافت می‌شوند.
بدیهی‌ترین دلیل این حضور پررنگ شاید به روی مد بودن رنگ نقره‌ای در زیبایی شناسی عامیانه این برهه از زمان برمی‌گردد؛ اما بر هیچ کس پوشیده نیست که مصالح آلومینیومی از خواص و قابلیت‌های مختلفی برخوردارند که سطح استفاده شان را تا این حد در حوزه ساخت و ساز گسترش داده اند. در این نوشتار ضمن معرفی گونه‌ای خاص از محصولات آلومینیومی که در بازارهای ایران به خوبی مطرح شده است، به اختصار به برخی از کاربردها و مزایای آلومینیوم در نمای ساختمان‌ها می‌پردازیم.
ورود پانل‌ها به ایران
قریب ده سال پیش شرکت‌های تجاری که در حوزه مصالح ساختمانی نوین فعالیت می‌کردند یکی از زیر مجموعه‌های صنایع آلومینیومی را وارد ایران کردند که با نام «پانل» یا «پنل» و یا «آلوبند» مشهور شدند. نام کامل این محصول «ورق‌های کامپوزیت آلومینیوم» است و در نماهای خارجی بنا، دیوارهای داخلی و فضای اداری، درهای عایق باد و توفان، قاب‌های پنجره، ساختمان‌های تجاری سبک و ساختمان‌های نمادین مورد استفاده قرار می‌گیرند. وجه تسمیه آلوبند به این خاطر به پانل‌ها اطلاق می‌شد که مارک آلوبند اولین مارک پانل‌ها در ایران بود.
«کامپوزیت» به معنای ترکیب شده است. پانل‌ها از ترکیب چند لایه متریال مختلف به همراه پوشش آلومینیومی به دست آمده‌اند و سرچشمه نام گذاری این ورق‌ها از این جا است. دو صفحه آلومینیومی روکش شده، سطح هسته پلی اتیلنی آن را پوشانده‌اند. چسباندن این سطوح به هسته، توسط فرآیندهای شیمیایی و مکانیکی صورت می‌گیرد؛ به طوری که در مقابل ورقه ورقه شدن به شدت مقاومت می‌کند.
مصرف‌کنندگان این محصول بیشتر به دنبال رنگ‌های متنوع آن هستند؛ به همین منظور در کارخانه از فرآیندهای مختلفی جهت تغییر در رنگ محصول استفاده می‌کنند. با این که به تازگی تکنولوژی‌های پیشرفته در اندونیزه کردن، پانل‌ها را برای تولید طیف وسیع از رنگ‌ها امکان‌پذیر ساخته است و در جهان نیز ساختمان‌ها با استفاده از همین محصول رنگ‌های گوناگونی در نمایشان ایجاد شده، اما در ایران تنها رنگ نقره‌ای است که کاربرد دارد و حتی خیلی از مجریان پروژه‌های ساختمانی نمی‌دانند که دامنه رنگ این محصولات بسیار گسترده است و حتی قابلیت سفارشی بودن دارد.
استفاده از این ورق‌ها ناگهان در ساخت و ساز ایران با دو مفهوم همراه شد؛ اولین معنی در این جا بود که ساختمانی که با پانل‌های آلومینیومی پوشش یافته‌اند، بناهای مهم و مدرن هر شهر به حساب می‌آیند و مفهوم بعدی به جلال و عظمت بنا برمی‌گردد که نمای آلومینیوم بسیار در آن اهمیت داشت. در کمتر از یکی دو سال این ورق‌های وارداتی چنان جای خود را در بین مصالح پیش ساخته باز کردند که امروزه به یکی از اصلی‌ترین مصالح مورد استفاده در نماهای ساختمانی کشور بدل شده‌اند. استفاده از این محصول در ساختمان‌های دولتی ساز و ارگان‌ها نیز در این فرآیند بی‌تاثیر نبود. می‌توان به ساختمان وزارت نیرو، وزارت آموزش عالی، شهرداری منطقه ۹ و بانک‌های اقتصاد نوین، پاسارگاد و بانک سامان اشاره کرد که در تغییر ذائقه ساخت‌و‌سازی کشور به سمت استفاده از این محصول تازه وارد نقش مهمی داشتند. حالا کار به جایی رسیده است که آلیاژهای مختلف آلومینیوم و ترکیبات این فلز با دیگر مواد و ساخت ترکیبات جدید از آن، به یکی از مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین مصالح جهت نمای ساختمان‌های امروزی در سبک‌های مختلف معماری تبدیل شده است؛ به طوری که استفاده از آن در نماها و بناها به
نوعی معرف ارزش و تازگی آن بنا محسوب می‌شود.
ورق‌های پر خاصیت!
زمانی که مساله ساخت یک بنای گران قیمت یا مهم در میان باشد، معماران ایرانی می‌خواهند که یک تندیس بسازند. مقوله تندیس‌سازی در معماری ایران یک سنت بدون خدشه است و در این میان مصالحی که در پر رنگ کردن نقش ساختمان در میان بافت شهری به کار آیند، همواره در بازار ایران مورد توجه قرار می‌گیرند. برای ساخت چنین بناهایی به مصالحی نیاز است که ویژگی‌های منحصر به فردی نیز داشته باشند که ورق‌های آلومینیومی به دلیل استحکام قابل توجه، مسطح بودن، سبکی و قابلیت‌پذیری ویژه‌ای که دارند، پیچیده‌ترین ایده‌ها مانند خم‌ها و زاویه‌های نمایشی و یا شکل‌های ذوزنقه‌ای به سادگی به وسیله آن قابل پیاده‌سازی باشد. هر طرحی که در ذهن معمار پروژه باشد، توسط خانواده محصولات آلومینیومی قابل پیاده‌سازی است. برج آلوبند در شیراز و مراکز خرید ستاره و تندیس در کیش و آب خوری‌های صحن مرقد امام رضا در مشهد نمونه خوبی از کاربرد آلومینیوم‌های پوششی نما در جهت تندیس کردن ساختمان است. از این روست که شکل‌پذیری آلومینیوم باعث علاقه معماران به آن به عنوان وسیله‌ای جهت ساخت بناهای تندیس گونه شده است.
در این میان مهندس ناصر عدل خواه در مقاله خود ورق‌های آلومینیومی را در جهت صرفه‌جویی در انرژی ساختمان مهم دانسته و می‌نویسد: «پانل‌های آلومینیومی برگ برنده سازندگانی که به انرژی در ساختمانشان اهمیت می‌دهند، خواهد بود. خواص عایق آلومینیوم و استفاده از مواد عایق بند(Termal break) در آن به عنوان یکی از بهترین محصولات جهت استفاده بهینه از انرژی مطرح است.»
در کشورهای زلزله خیز همانند ایران مبحث سبک‌سازی ساختمان و استفاده از محصولات منعطف بسیار مهم و اساسی بوده و محصولات آلومینیومی همانند نماهای آلومینیوم کامپوزیت پنل، نماهای شیشه‌ای خاص و در و پنجره‌های آلومینیومی به عنوان اساسی‌ترین راه‌حل با وزنی حدود ۹۰درصد سبک‌تر از سنگ‌های تراورتن و گرانیت و ۸۵درصد سبک‌تر از سیمان و ۷۰درصد سبک‌تر از شیشه مطرح است. از این منظر اگر به ساختمان وزارت نیرو در تهران بنگریم، خواهیم دید که در صورت استفاده از سنگ گرانیت در آن به جای پانل‌های آلومینیومی چقدر ساختمان سنگین‌تر از وزن فعلی‌اش می‌شد.
گونه‌ای از این ورق‌های آلومینیومی با پوشش‌های ویژه‌ای که دارند، در مقابل اشعه‌های غیرمفید آفتاب، باران‌های اسیدی و گرد و غبار معلق در هوا مقاوم بوده و راه‌حل مناسبی جهت مقابله با شرایط محیطی ناسازگار به خصوص در استان‌های جنوبی و جنوب شرقی کشور به حساب می‌آیند.
علاوه بر مقوله مقاومت در برابر شرایط محیطی ناسازگار، چند تحقیق دانشجویی هم برای پاک‌سازی احتمالی این ورق‌ها موجود است که می‌تواند به عنوان راه‌حل آخر مورد توجه استفاده‌کنندگان پانل‌های آلومینیومی قرار گیرد. تهرانی‌ها شاید خاطره‌ای هم در این زمینه داشته باشند که به برج نگار واقع در خیابان ولی‌عصر کمی بالاتر از میدان ونک مربوط می‌شود. این برج که از ورق‌های آلومینیومی برای پوشش نمای وسیع و عظیم خود بهره برده بود، در پایان کار با مشکل پاک کردن این ورق‌ها مواجه شد که اکنون این مشکل به طور کامل برطرف شده و سطح صیقلی نمای آن هر روز غروب آفتاب را منعکس می‌کند!
نصاب‌های غیرحرفه‌ای و نصب بی‌کیفیت
از تمام موارد یاد شده که بگذریم چند نکته هم درباره نصب و راه‌اندازی پانل‌ها هست که توجه پروژه‌های ساختمانی فراوانی را به خود جلب کرده است. سیستم نصب این محصول به گونه‌ای است که هم در ساخت‌و‌سازهای جدید و هم در مرمت و بازیابی ساختمان‌های فرسوده مورد استفاده قرار گرفته است. برای نصب پانل‌ها کافی است، سطح مورد نظر را از اضافه‌ها پاک کرده و ورق‌ها را با روش‌های برش، پانچ، سوراخ‌کاری، خم کردن، انحنا دادن، اره کردن، جوش هوای داغ، چسباندن یا اتصال با پرچ یا پیچ و مهره به سطح بچسبانیم. کار توسط کارگران و نصابان آموزش دیده شرکت‌های واردکننده انجام می‌شود و مهم‌ترین بخش پروژه خواهد بود. اتفاقا در استفاده از پانل‌ها در ایران همین بخش کار همیشه با مشکل مواجه بوده است. نصب غیراصولی و ناموزون در آمدن سطح نهایی، به نقطه ضعف کار با پانل‌های آلومینیومی در ایران بدل شده است که واردکنندگان محترم باید در این زمینه اقدامات موثری را به عمل آورند.
در پایان باید گفت که بازار ورق‌های کامپوزیت در ایران، بازاری تازه، نارس و اگر خوشبینانه بنگریم، در حال شکوفایی است. البته این شکوفایی در صورتی قابل دستیابی است که از تشتت‌های بازار کاسته شود و با در کنار هم قرار گرفتن تمامی عوامل دخیل در بازار این کالا و نظارت بر روی آن امنیت استفاده از این کالا بالا برود. شرکت‌های واردکننده این محصول باید، پانل‌های خود را به تایید استاندارد ساخت‌و‌ساز ایران برسانند و در این زمینه از آگاهی رساندن به مردم کوتاهی نکنند؛ چرا که به هر صورت کاربرد آلومینیوم در نمای ساختمان‌های امروزی به عنوان یک اصل توسط طراحان جهانی‌پذیرفته شده و به سرعت در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه در حال رشد است.
قیمت‌ها از چند شرکت مختلف استخراج شده است.
نکته: ورق‌های با پوشش پلی استر به دلیل مقاومت کمتر در برابر شرایط محیطی تا متری ۳۰هزار تومان از ورق‌های با روکش p.v.d.f ارزان‌ترند که باید در موقع خرید به این مساله توجه کافی داشت.
