از لاریبا تا رامبوتان

مسعود میر
عکس:حمید جانی‌پور
رونق بازار میوه در کشوری مثل ایران به خاطر تنوع آب و هوایی و اینکه انواع و اقسام میوه‌ها و سبزیجات در آن رشد می‌کند، موضوعی تازه نیست.

از قدیم هم حضور دسته‌جمعی مردم در باغات میوه یا رونق کار میوه‌فروشان دوره‌‌گرد دلیلی بوده بر اینکه میوه برای مردم سرزمین چهار فصل حکم نان شب را دارد. البته نباید فراموش کرد که ذائقه ایرانی‌ها در این سال‌ها دچار تغییراتی شده که علت اصلی آن فقط و فقط مسائل مالی است. گرانی میوه باعث شده که میوه به اندازه سابق در سبد مصرفی ایرانی‌ها قرار نگیرد و میانگین مصرف آن کاهش یابد. با تمام این تفاسیر، اما میوه هنوز هم به عنوان سردمدار پذیرایی میان ایرانی‌ها همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است. در بازار هم همزمان با آغاز تابستان رنگ‌بندی غرفه‌های فروش میوه جذاب‌تر شده و با رسیدن میوه‌های تابستانی مشتریان اقبال بیشتری به خرید میوه نشان می‌دهند. آنچه در ذهن ما جا افتاده و معمولا چشمانمان با آن آشنا است ‌جعبه‌های میوه‌ای است که کنار هم ردیف شده‌اند و البته هر کدام از ما در بدترین شرایط اقتصادی هم آنها را از یاد نبرده‌ایم، اما این روزها در بازاری که هر روزش با تغییر رنگ رنگ‌آمیزی می‌شود باید ذهنیت‌ها را هم تغییر داد. حالا میوه‌فروشی‌ها تنها با گیلاس و توت و زردآلو قرق نمی‌شوند که میوه‌های جدید در راهند و هر روز هم سلیقه مصرف‌کنندگان را در تیررس خود قرار می‌دهند.
جرقه اولیه
هنوز خیلی‌ها به خاطر دارند که حدود پانزده سال پیش در میوه‌فروشی‌های تهران میوه‌ای به صورت دانه‌ای به فروش می‌رسید که در تبلیغات دیواری‌اش نوشته شده بود موثر در درمان درد مفاصل و بیماری‌های فصلی. مدتی طول کشید تا کیوی در میان مردم جا افتاد و فروش آن در تمام میوه‌فروشی‌ها باب شد. این روزها کیوی دیگر جزو میوه‌های لوکس به شمار نمی‌آید و در هر میوه‌فروشی به بهای نه‌چندان بالایی فروخته می‌شود. البته باید پذیرفت که بعد از کشت انبوه کیوی در شمال کشور قیمت آن کاهش یافت و این میوه در سبدهای میوه جای خودش را باز کرد. بعد از کیوی کم‌کم آناناس هم مشتری‌های خودش را پیدا کرد. در ابتدا تنها یک سوپرمارکت معروف در خیابان جردن این میوه را می‌فروخت و کم‌کم میوه‌فروشی‌ها هم آناناس را به عنوان یک میوه گران و خاص‌پسند در ویترین‌های‌شان آویزان کردند. دیگر آناناس و نارگیل هم در تمام میوه‌فروشی‌ها عرضه می‌شود و دیگر خوردن این میوه‌ها نشان مرفه بودن و یا تنوع‌طلبی نیست.
قدیمی‌های متفاوت
بعضی میوه‌ها و سبزی‌هایی که همواره مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند تنها به خاطر ایجاد تنوع و جلوه بیشتر در مصارف، با تغییراتی همراه شده‌اند. به عنوان مثال گوجه‌فرنگی‌های تیله‌ای که جای گوجه‌های درشت را گرفته‌اند و با قیمت بالایی که دارند برای تزئین غذا و سالاد به داد خانم‌ها تنوع‌طلب می‌رسند. پرتقال‌های «کنکوآت» هم برای خانه‌دارهای اهل ذوق که ترشی و مربا را هنوز هم در خانه درست می‌کنند حکم یک برگ برنده خلاقانه را دارد. دانه‌های ذرت هم که این روزها طرفداران زیادی برای بخارپز شده‌اش پیدا می‌شود، تفاوت را حس کرده‌اند و حالا مدل مکزیکی این ذرت‌ها که به ذرت شیری معروف است با قیمت کیلویی ۳۰۰۰ تومان در تمام فصول سال مشتری دارد. این محصولات البته محصولات جدیدی نیستند و تنها به خاطر تنوع در اندازه‌شان مورد استقبال قرار می‌گیرند.
خارجی‌های تکراری
انار ساوه، سیب دماوند و خربزه مشهد هر چند هنوز هم برای میوه‌فروشان و خریداران آن عناوین قابل تاملی هستند، اما نباید چشم را به روی میوه‌های مشابه تولید کشورهای دیگر بست.
بسیاری از میوه‌ها با مشابه‌های خارجی‌شان در بازار موجودند و این باعث شده سوا از تمام حواشی اقتصادی تنوع محصولات برای خریداران چند برابر شود. حتما شما هم به‌رغم وفور سیب در تمام میوه‌فروشی‌ها چشمتان به سیب‌های سبز فرانسوی افتاده و احتمالا یکی دو کیلویی از این سیب‌های متفاوت را به خانه برده‌اید. پرتقال‌های مصری هم که یکی دو سالی است بازار را فتح کرده‌اند، در اکثر فصول سال حتی تابستان هم تازه و خوش‌طعم در غرفه‌های میوه‌فروشی‌ها دیده می‌شود. کافی است تا کمی در بازارهای تره‌بار قدم بزنید تا چشمتان به جمال انگورهای وارداتی از شیلی هم روشن شود که با دانه‌های درشت و خوشه‌های خوش‌رنگ دل مشتریان را می‌برند. برای آنهایی که اهل خرید کردن در زمان سریع نیستند و برای خریدشان وقت می‌گذارند دیدن قارچ‌های صدفی هم با قیمتی بالاتر از قیمت قارچ‌های موجود در بازار خالی از لطف نیست.
از ما بهتران
باید در لیست نام‌هایی که از میوه‌ها می‌دانیم و از کودکی برایمان تکرار شده تغییراتی ایجاد کنیم. باید بدانید میوه‌هایی هم هست که اسمشان حتی به گوش ما هم نرسیده چه برسد به اینکه از طعمشان باخبر باشیم. تنوع همیشه کار خودش را می‌کند و این بار در بازار میوه محصولات جدیدی عرضه می‌شوند که ما هنوز با آنها غریبه‌ایم. «استارفروت» و «رامبوتان» را تجار ایرانی از دبی وارد کرده‌اند.
این میوه‌ها که در مالزی رشد می‌کنند حالا با قیمت‌‌های بالا در بازار تهران هم برای خودشان دنبال نام می‌گردند تا مهمان سبد خرید شهروندان شوند. داستان به اینجا ختم نمی‌شود وقتی «آووکادو» از کنیا به بازار می‌رسد یا «لاریبا» که میوه درخت کاکتوس است، در بعضی میوه‌فروشی‌ها به چشم می‌آید. کدوی فرانسوی با شمایلی عجیب با دو رنگ سبز و شیری هم یکی از همین محصولات تازه از راه رسیده است. خواص متفاوت این محصولات باعث شده فعلا مشتری‌های خاص سراغشان را بگیرند. به عنوان مثال: «لاریبا» به تمام آنهایی که سنگ کلیه دارند سفارش می‌شود و استارفروت برای آنها که قند و چربی دارند. شاید این میوه‌ها هم روزی مثل کیوی بدل به یک محصول معمولی شوند اما فعلا نورسیده‌ها یکه‌تازی می‌کنند.