فکری برای شب‌های بی‌برقی

عکس: رهام وزیری

بازارنامه- سال‌های موشک‌باران و بمب‌باران خلال جنگ تحمیلی همراه بود با خاموشی‌های هر روز و هر شب که زندگی در شرایط جنگ را دشوارتر می‌کرد. در آن زمان به یمن خلاقیت جوانان ایرانی دستگاه‌هایی به بازار عرضه شدند که به آنها «برق اضطراری» گفته می‌شد. این دستگاه که در الکتریکی‌ها و به صورت دست‌ساز ساخته می‌شد، یک مهتابی کوتاه بود که با برق حاصل از باتری اتومبیل کار می‌کرد. کم‌کم این وسیله پیشرفت کرد و هر برق کاری به ذوق و دانش خود چیزی برآن می‌افزود تا جایی که کم‌کم برق‌های اضطراری به‌طور خودکار به مجرد رفتن برق سراسری وارد مدار شده و نورافشانی می‌کردند.

با پایان جنگ تحمیلی اندک اندک این وسایل به فراموشی سپرده شدند و مگر برای استفاده‌های خاص، کسی سراغی از آنها در الکتریکی‌ها نمی‌گرفت.این روزها با زیاد شدن خاموشی‌ها بار دیگر چراغ‌های برق اضطراری برای خودشان مشتری پیدا کرده‌اند. برخی ساختمان‌ها در راه پله‌های تاریک خود چراغ‌های جدیدی نصب کرده‌اند. این مهتابی‌های کوچک در زمان قطع برق به‌طور خودکار وارد مدار شده و راه پله‌های تاریک را پیش پای ساکنانی که به دلیل بی‌برقی قادر به استفاده از آسانسور نیستند، روشن می‌کنند.

مدل‌های جدید، کارآیی قدیم

اگر برق‌های اضطراری قدیم از یک مهتابی کوچک با یک باتری چرب و روغنی تشکیل شده‌اند، برق اضطراری‌های کنونی کالاهایی تر و تمیز و خوش ساخت هستند. اکثر آنها از باتری‌های شارژی استفاده می‌کنند که در هنگام وصل بودن برق سراسری به‌طور خودکار شارژ می‌شوند و پس از برق رفتن نورافشانی می‌کنند. برق اضطراری‌ها اگرچه ساختمان یکسانی دارند، اما لامپ‌های آنها مدل‌های متنوعی دارند که در ادامه به بررسی چند مدل از آنها می‌پردازیم.

ساده‌ترین مدل‌‌های برق اضطراری براساس همان لامپ‌های مهتابی نیم‌متری ساخته شده‌اند.

البته اگر بخواهید می‌توانید برای سیستم برق اضطراری خانه خود سیستمی با مهتابی‌های بلند یک متری سفارش دهید، اما در این شرایط میزان برق مصرفی باتری افزایش پیدا می‌کند و زمان کمتری نور خواهید داشت.

برق اضطراری‌های مهتابی، قیمت‌های مختلفی دارند، اما به ازای هر شعله دست کم باید ۱۵ هزار تومان بپردازید. استفاده از ترانس و استارت خارجی این قیمت را تا ۲۰ هزار تومان افزایش می‌دهد.مهتابی‌‌های دوقلوی نیم‌متری صرفه اقتصادی بیشتر دارند و قیمتشان در حدود ۱۹ هزار تومان است، اما همان مشکل افزایش مصرف انرژی را دارند.این سیستم برق اضطراری اگر درست بسته شده باشد و به قول اهل فن برق دزدی و اتصال بدنه نداشته باشد، در ۵ ساعت به طور کامل شارژ می‌شود و چیزی در حدود ۴ ساعت هم نوردهی می‌کند.

دیودهای نورانی

نوع جدید و امروزی برق‌های اضطراری دیودهای نورانی یا همان چراغ‌های LED هستند. این دیودهای نورانی اگرچه بسیار کوچک هستند و به تنهایی نورافشانی چندانی ندارند، اما زمانی که در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند می‌توانند روشنایی خوبی تولید کنند که برای زمانی چاره بی‌برقی باشد. برق‌های اضطراری LED در سری‌های ۶۰ تایی، ۱۰۰ تایی و ۱۲۰ تایی بیش از دیگر سری‌ها در دسترس هستند. کف قیمت سری ۶۰ تایی آنها ۲۳ هزار تومان است. سری ۱۰۰ تایی آنها به قیمت حدود ۲۶ هزار تومان و سری ۱۲۰ تایی آن هم به قیمت ۲۸ تا ۳۰ هزار تومان به فروش می‌رسد. این دیودهای نورانی زمانی حدود ۵/۵ تا ۶ ساعت را برای شارژ کامل نیاز دارند و پس از آن برای مدت ۱۲ ساعت نورافشانی می‌کنند. چراغ‌های LED بیشترین زمان نورافشانی را در میان برق‌‌های اضطراری کنونی دارند. اما خب آنها هم بی‌عیب و نقص نیستند. یکی از معایب آنها موضعی بودن نورشان است و مانند مهتابی‌ها نور یکنواختی را در سراسر محیط پراکنده نمی‌کنند.

حسن دیگر چراغ‌های LED آن است که حتی با سوختن نیمی از آنها هم از نور بی‌بهره نمی‌مانید.

ژنراتورهای کوچک

دستگاه‌های یو‌پی اس که سال‌ها است برای محافظت کامپیوترها و وسایل حساس الکتریکی در مقابل بی‌برقی استفاده می‌شوند، اکنون به عنوان برق اضطراری نیز قابلیت استفاده دارند. یوپی‌اس‌ها نسبت به دیگر انواع برق اضطراری‌های موجود در بازار گران‌تر هستند و برای همگان صرفه اقتصادی ندارند.

با این وجود این سیستم‌ها هم در بازار موجود هستند و هرکه تمایل داشته باشد، می‌تواند از آنها استفاده کند. این دستگاه‌ها در سر راه برق اصلی ساختمان نصب می‌شوند و از طریق لامپ‌های ثابت خانه اقدام به نورافشانی می‌کنند. کوچک‌ترین مدل‌های یوپی‌اس‌ چیزی در حدود ۸۰ هزار تومان قیمت دارند و البته تا مدل‌های چند میلیون تومانی نیز می‌روند که در برق صنعتی کارخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

میزان نورافشانی این سیستم‌ها بستگی به میزان برقی دارد که از آنها گرفته می‌شود.

یکی از فروشندگان برق اضطراری با تایید افزایش فروش این دستگاه‌ها می‌گوید: در دو هفته اخیر تقاضاهایی برای نصب این سیستم‌ها داشته‌ایم و کم‌کم دارد استفاده از آنها جا می‌افتد. وی با بیان اینکه افزایش خاموشی‌ها در هفته‌های اخیر در فروش بیشتر این وسیله موثر بوده است، افزود: انتشار جدول خاموشی‌های تهران باعث می‌شود تا مردم به فکر تامین روشنایی برای مواقع بی‌برقی بیفتند.

او البته تاکید می‌کند که در مناطقی که براساس اعلام جدول خاموشی‌ها در ساعات شب بی‌برق هستند، میزان فروش بیشتر خواهد بود.

وی توصیه‌ای هم دارد و اینکه در هنگام خرید برق اضطراری از الکتریکی‌های معتبر خریداری کرده و از برق اضطراری‌هایی که توسط افراد غیرمتخصص سرهم بندی شده‌اند، استفاده نکنند. همچنین برای نصب یو‌پی‌اس‌ها حتما از اهل فن و کسانی که تجربه این کار را دارند استفاده شود تا به وسایل برقی خانه و شبکه برق منازل صدمه وارد نشود.