او سیمین غزل است

گپی کوتاه با کریم رجب زاده

[ رامتین فرزاد ]

کریم رجب زاده از نام‌های آشنای غزل معاصر ایران است. شاعری که در دهه ۵۰ شکل‌هایی متفاوت از این قالب را به نمایش گذاشت. هرچند بعد‌ها بیشتر به شعر سپید گرایش پیدا کرد، اما هرگز به غزل و اتفاقاتی که درباره‌اش افتاد بی‌اعتنا نبود و پابه‌پای تحولات حرکت کرد. آنچه در زیر می‌خوانید گفت‌و‌گوی کوتاه با این شاعر است درباره غزل و نقش بهبهانی در تثبیت آن. به نظر شما سیمین بهبهانی تا چه اندازه در شکل گیری غزل مدرن ایران نقش داشته‌است.

سیمین بهبهانی درست در شرایطی که غزل مورد بی‌مهری قرارگرفته بود. به ویژه از طرف شاملو پایداری کرد و تا پای شهادت پیش رفت. البته شاعران دیگری هم در آن سال‌ها حرکت‌هایی را انجام دادند اما شاخص چهره سیمین بود که سعی کرد غزل را از شکل سنتی خارج کند و به همین دلیل لقب نیمای غزل و گرفت که البته من با این لقب موافق نیستم و باید او را سیمین غزل نامید.

دی یک نگاه کلی مهمترین ویژگی کارهایش را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

او به همان راحتی که در مکالمات روزمره با مردم حرف می‌زند به همان شکل شعرهایش را طراحی می‌کند. مثلا وقتی آدمی را می‌بیند که یک پایش را از دست داده خیلی ساده می‌نویسد: شلوار تا خورده دارد مردی که یک پا ندارد/ خشم است و آتش نگاهش، یعنی تماشا ندارد. او در بیشتر شعرهایش هویت شاعرانه را حذف کرد و به کلمه شخصیت بخشید تا واژه‌ها رها زندگی کنند. در کنار همه ویژگی‌هایش غزلی ساده را روایت کرد. روایت‌هایی اجتماعی که نشات گرفته از بدنه اصلی زندگی است. هرچند ثابت کرده می تواند در تغزل هم پا‌به‌پای جوان‌های شاعر آثار درخشانی بنویسد. اما نکته دیگری که به ذهنم می‌رسد اینکه من هنر سیمین را در اضافه کردن اوزان عروضی به شعر فارسی نمی‌دانم. بلکه هنر او یکدستی و ساختمند بودن غزل‌های اوست. درست شبیه داستانی که پیوسته روایت می‌شود.

نظرتان درباره شاعران جوانی که در ساله های اخیر به این قالب روی آورده‌اند و کارهایی تازه انجام دادند چیست؟

خط و خطوطی که سیمین در غزل‌هایش داشت باعث حرکت بسیاری از شاعران جوان شد اما سمت و سوی آنها تفاوت دارد. نوآوری جوانان این سال‌ها در سطح می‌‌لغزد و عمق چندانی ندارد. متاسفانه آثار آنها بیشتر تزئینی است و در اتاق‌هایی بسته زندگی می‌کنند. هرچند اقبال جوانان به غزل قابل تقدیر است آن هم در شرایطی که هیچ کدام از مجلات روشنفکری ما این امکان را به وجود نمی‌آوردند تا این قالب هم عرض اندام کند و نسبت به آن با بی‌انصافی تمام برخورد می‌کردند.