این بعد از ظهر منحوس

[ باران پورمند ]
مسئولان شهر سی چوآن در گزارشی عجیب و غریب اعلام کردند بیشتر ترسشان از رواج آدم خواری و بیماری است تا بالا رفتن آمار کشته شدگان.

وقتی عقربه‌ها، ساعت ۴ بعد از ظهری نحس را در مکزیکوسیتی نشان دادند و زمین‌لرزه‌ای مهیب زمین و آسمان را به هم دوخت، دانشمندان گفتند دیگر چنین فاجعه‌ای رخ نخواهد داد. اما تاریخ این بار در چین تکرار شد؛ در همان عصرگاه نحس. دوباره ورق برگشت و زلزله‌ای به بزرگی ۸/۷ ریشتر، عصر ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۶ جنوب غرب «سی چوان» را ویران کرد. ۸۰‌درصد ساختمان‌های «ون چوان» استان «سی چوان» فرو ریخت و این شهر را به قربانگاه زنده به گوران تبدیل کرد. شدت زمین‌لرزه به حدی بود که لرزش آن در پکن، پایتخت چین، و شماری دیگر از شهرهای این کشور پهناور نیز احساس شد. اگرچه این آمار با زلزله سال ۱۹۷۶ هنوز فاصله دارد اما با مشخص شدن ابعاد و شدت فاجعه، بیم این می‌رود طی هفته‌های آینده، شمار تلفات رشد خیره‌کننده‌تری داشته باشد. در زلزله سال ۱۹۷۶ میلادی در شهر«تانگ شان» در استان «خه بی» در شمال چین، حدود ۲۴۲هزار نفر کشته شدند.
آوار، در جای جای این منطقه بار دیگر نمایی از قهر طبیعت را نشان داد. همه جا را ویرانی در برگرفت تا بار دیگر کابوس زلزله هشت ریشتری مکزیکوسیتی تکرار شود. خبرگزاری دولتی «شین هوا» در چین گزارش داد، نزدیک به ۱۱ ساعت پس از قطع ارتباطات بر اثر زلزله، یک مقام دولتی در نزدیکی کانون زمین‌لرزه موفق شد از طریق یک تلفن ماهواره‌ای درخواست کمک کند. تا کیلومتر‌ها هیچ موجود زنده‌ای یافت نشد گویی بمب اتمی‌دیگری، این بار نه در ناکازاکی و هیروشیما، که در سی چوان منفجر شده است.
از ابعاد ویرانی در منطقه زلزله‌زده «ون چوان» که بیش از ۱۰۰‌هزار نفر سکنه داشت تا روزها اطلاعات دقیقی در اختیار نبود. «شین هوا» بار دیگر تاکید کرد وقوع توفان مانع ورود هلکوپترهای امدادی ارتش به منطقه شد. همین طور اطلاعی از شمار قربانیان به صورت دقیق مخابره نشد، اما شمار قربانیان در حالی بیش از ۸۰‌هزار نفر برآورد شد که چند روز بعد این رقم پله‌های صعودی را با سرعت نور طی کرد تا آمار‌ها تلفات را بالغ بر ۲۰۰‌هزار نفر نشان دهند.
دولت چین بر خلاف سیاسیون برمه، بلافاصله از جامعه بین‌الملل خواست برای اهدای سه‌میلیون تخته چادر به استان «سی چوان» درنگ نکند. این در حالی بود که هنوز ‌هزاران نفر زیر آوار بودند، بسیاری از راه‌ها در منطقه زلزله‌زده جنوب غرب چین بسته شد و آوارگان نیاز مبرم به غذا و دارو داشتند. همچنین دولت از رسانه‌های این کشور خواست کماکان خبرهای خود را پیرامون آن زلزله مرگبار متمرکز کنند. همان طور که در هر تخریبی، بچه‌ها بیشترین آمار تلفات را به خود اختصاص می‌دهند، در این تخریب هم بیشترین آمار مرگ و میر به کودکانی اختصاص یافت که در مدارس بودند. بسیاری از دانش‌آموزان در تخریب مدرسه‌های «سی چوان» کشته شدند و انتقاد خبرنگاران از ساخت و سازهای نامناسب آموزشگاه‌ها به سوژه اصلی مطبوعات تبدیل شد. اما برخی از شاهدان گفتند دانش‌آموزان به دلیل وقوع زلزله زنده به گور نشدند بلکه ساخت مدرسه‌های نامناسب با مصالح نامرغوب آنان را به کام مرگ کشید. در یک شهر دیگر به نام «کینگچوان» یک صد و هفتاد دانش‌آموز از یک مدرسه در اثر زلزله جان خود را از دست دادند. صدها نفر هم در ویرانه‌های مدرسه‌ای در شهر «جویوآن» جمع شدند تا با کمک امدادگران به بیش از یک‌هزار دانش‌آموز مدفون شده دسترسی پیدا کنند. بیش از ۵۰ جسد از زیر آوار بیرون کشیده شد اما تنها یک دختر زنده بیرون آمد. بسیاری از این والدین در انتقاد از ناتوانی دولت برای امداد‌رسانی گفتند: «سیاست تک فرزندی چین به این معنا است که تنها حاصل زندگی آنها، جایی زیر ویرانه‌ها مدفون شود.»
بی‌بی‌سی در این باره نوشت: «ممکن است یک نسل کامل از دانش‌آموزان این شهر از بین رفته باشد.» به اعتقاد «ژانگ ژوشو» نایب رییس مرکز کمک‌رسانی زلزله درچین، اگر انسانی در چنین شرایطی و با گذشت این زمان (پنج روز از وقوع حادثه گذشته بود که او چنین اظهارنظر کرد) هنوز زیر آوار زنده باشد یا بسیار خوش شانس است یا معجزه‌ای رقم خورده. پس از آنکه مرکز زلزله «یینگشیو» اعلام شد، چینی‌ها معجزه را به چشم خود دیدند. کمک‌رسانان در این شهر، دختر ۱۱ ساله‌ای را پس از ۶۸ ساعت زنده از زیر آوار نجات دادند. «ویلی مک مارتین» مدیر مرکز بین‌المللی اعانه و نجات مستقر در لندن هم گفت:« در چنین فاجعه‌ای بیشتر مردم زنده، طی سه تا چهار روز نخست نجات می‌یابند و شمار کمی ‌از روز پنجم به بعد زنده خواهند ماند.»
دولت هم برای آن که صدای اعتراض مردم فراگیر نشود بلافاصله در پی ادامه موج فشارهای رسانه‌ای، شماری از مقام‌های محلی را به دلیل ساده‌انگاری در کمک‌رسانی و انجام وظیفه، محاکمه ظاهری کرد.
چرا امدادرسانی با تاخیر انجام شد؟
چینی‌ها اگر چه نوع دیگری از استبداد را به منصه ظهور گذاشته‌اند اما در این مورد راه را برای کمک به مردم باز گذاشتند. در همان ساعات اولیه، «هو جین تائو» رییس‌جمهور چین در مناطق مصیبت‌زده حاضر شد تا از نزدیک به امور رسیدگی کند. اتفاقا یکی از ۱۶۷ پس‌لرزه، درست زمانی روی داد که او سرگرم بازدید از آن مناطق بود. رانش زمین اما کار را برای امدادرسان‌ها سخت کرد. تخریب راه‌های ارتباطی و جاده‌های مواصلاتی در منطقه «ون چوان» در جنوب غرب چین، روند امدادرسانی را به آسیب‌دیدگان زمین‌لرزه کند کرد که این مساله بر شمار قربانیان ‌افزود. تخریب و آسیب‌دیدگی برخی دکل‌های مخابراتی و سامانه ارتباطات در مناطق زلزله نیز مشکلات را دوچندان کرد. ضمنا در اثر وقوع این زلزله ۵۶ دریاچه تشکیل شد که هر یک می‌تواند خطری باشد بالقوه. خطر جدی دیگری که در این شرایط مردم چین را تهدید می‌کند سدهای آسیب دیده است.۴۰۰ سد این کشور آسیب جدی دیده‌اند و در وضعیتی خطرناک قرار دارند. در این میان، دو سد اصلی به پنج استان بزرگ این کشور مشرف است. مسوولان بهترین راهکار را انفجار دریاچه‌ها می‌دانند!
«مائو چون ان» سخنگوی وزارت بهداشت چین بلافاصله در مصاحبه‌ای اعلام کرد: «۱۶‌هزار و ۱۱۲ نفر از کارمندان مشغول انجام امور پیشگیری از شیوع بیماری‌های واگیردار در مناطق زلزله‌زده در استان سی چوان هستند. آنان با انجام کارهای فنی، ضدعفونی و پیشگیری از شیوع بیماری‌های واگیردار می‌توانند از شیوع این بیماری‌ها در مناطق زلزله‌زده جلوگیری کنند. تمام مناطق زلزله‌زده تحت پوشش این امور قرار گرفته است. در هر شهرستان یک تا سه کارمند مسوول امور پیشگیری از شیوع بیماری‌های واگیردار است.»
این افراد اگر چه به کار مردم و رفع مشکلات آنها اهتمام ورزیدند اما ابعاد فاجعه آنقدر گسترده بود و هست که تا مدت‌ها طول می‌کشد این مناطق بار دیگر به حیات عادی باز گردند. دولت چین در همین رابطه اعلام کرد آباد کردن مناطق زلزله زده سه سال زمان می‌برد.
روند صعودی آمار تلفات
خبرگزاری فرانسه به نقل از دفتر مطبوعاتی شورای دولتی چین آماری را در اختیار رسانه‌های جهان گذاشت که بسیار تکان‌دهنده بود. این آمار عینا در این گزارش آورده می‌شود تا برشی باشد از فاجعه زلزله چین: «تا ساعت ۱۲ ظهر فردای همان روز آمار تلفات از مرز ۶۸‌هزار و ۸۵۸ نفر هم گذشت. بیش از ۳۶۶‌هزار نفر زخمی‌ شدند و از سرنوشت حدود ۱۸‌هزار و ۶۱۸ نفر دیگر هم اطلاعی در دست نیست. تا ساعت ۲۴ روز۲۹ مه امدادرسانان جمعا بیش از ۷۶۰‌هزار نفر را نجات داده و به محل‌های دیگر منتقل کردند. ۶‌هزار و ۵۴۱ نفر هم زنده از میان آوار نجات یافتند.»
در میان این نجات‌یافتگان سرنوشت غمبار یک نفر بیش از سایرین دردآور و تکان‌دهنده بود. مردی که زیر آوار یک ساختمان گیر کرده بود پس از ۴۸ ساعت توسط سگ‌های جست‌و‌جوگر پیدا شد اما بدنش طوری زیر آوار گیر کرده بود که نمی‌توانستند او را تکان دهند. ماموران امداد تلاش کردند او را تکان دهند اما نشد. او نگران زنش بود که مبادا کشته یا زخمی‌ شده باشد. بنابراین از ماموران خواست تلفن همراه خود را به او دهند تا با همسرش تماس گیرد. این تصاویر از طریق کانال ۴ تلویزیون چین به تمام دنیا مخابره شد. این مرد در حالی که نیمی‌ از تنش زیر آوار بود با همسرش تماس گرفت و وقتی مطلع شد حالش خوب است، از دنیا رفت. تا ساعت ۱۲ جمعه همان روز، جمعا بیش از ۸۸‌هزار زخمی‌ در بیمارستان بستری و در میان آنها بیش از ۵۸‌هزار نفر پس از بهبودی مرخص شدند.
نهاد‌های سطوح مختلف دولت چین جمعا ۲۲‌میلیارد و۴۰۰‌میلیون یوان برای مقابله با خسارات ناشی از زمین‌لرزه اختصاص دادند و کمک‌های دریافتی از داخل و خارج به بیش از ۳۹میلیارد ۹۰۰میلیون یوان رسید اما مردم بهره چندانی از این کمک‌ها نبردند. زلزله چین نشان داد بسیاری از کشور‌ها خصومت‌های دیرین را کنار می‌گذارند تا به داد هم نوع برسند؛ در شرایطی که دولت چین از جامعه بین‌المللی خواسته بود از فرستادن نیروهای کمکی به پکن خودداری کند اما گروه ۳۱ نفری ژاپن به عنوان نخستین ناجیان خارجی وارد چین شد تا دلیلی باشد بر صحت جملات یاد شده در چند سطر پیش.
از سوی دیگر اداره ملی جهانگردی چین تصریح کرد: «حداقل ۱۰‌هزار جهانگرد تحت تاثیر این زمین‌لرزه قرار گرفته‌اند. ۱۰۷۳ نفر از این جهانگردان از شهروندان کشورهای دیگر هستند که ۸۹۳ نفرشان هنوز نتوانسته‌اند از منطقه بحران بیرون بروند. علاوه بر این، با شماری از جهانگردان تاکنون ارتباطی برقرار نشده است.»
المپیک در پیله‌ای از اندوه
لحظه‌شماری برای المپیک ۲۰۰۸ پکن شروع شده اما این رخداد جوی و انتشار ویروس مرگبار «ای. وی ۷۱» سرزمین چشم بادامی‌ها را داغدار کرده است. در پکن ۳۱ ورزشگاه، آماده میزبانی المپیک است. بسیاری از کارشناسان معتقدند این بلایای طبیعی، آزمون بزرگی برای چین در آستانه بزرگ‌ترین رویداد ورزشی جهان است. این در حالی است که ابعاد گسترده زلزله، مصایب بیشتری در روزهای آینده برای چین به دنبال خواهد داشت. رویای برگزاری المپیک ۲۰۰۸ پکن دیرینه و ۱۰۰ ساله است اما آنان هرگز خاطره‌های تلخ روزهای نخستین این سال را که توام با بیماری و فجایع طبیعی چون سیل، زلزله و ناآرامی‌های داخلی بود، فراموش نخواهند کرد.