لاریجانی چگونه رییس شد

عکس: حسین فاطمی ، فارس

تدبیر اصولگرایان برای علنی نشدن اختلافات و حمایت علمای قم به کمک لاریجانی آمد علی لاریجانی گرچه در سال ۸۴ به حمایت شورای هماهنگی نیروهای انقلاب مستظهر بود، با این وجود از دیگر رقبای اصولگرای خود در کسب رأی مردم موفقیت کمتری یافت. با وجود این وی که از جوانی سیاست را آزموده و کار آزموده این میدان شده بود، با گام‌های شمرده، اما مستحکم، راه خود را به سوی ریاست ۸۷ پیمود. در سال ۸۴ مکررا در مصاحبه‌ها از او پرسیده می‌شد که کدامیک از کاندیداها جدی‌ترین رقیب شما هستند و او هربار اینگونه پاسخ داده بود که « من همه رقبا را جدی می‌گیرم و هیچ کدام را دست‌کم نگرفته‌ام». این شاید بارزترین شاخصه مرد سیاستی باشد که آموخته فلسفه است. لاریجانی پس از آنکه شاهد آن شد که محمود احمدی‌نژاد به جانشینی محمد خاتمی ‌بر کرسی ریاست جمهوری تکیه زد، با حمایت مقام‌های عالی نظام، دبیری شورای عالی امنیت ملی را بر عهده گرفت. در آنجا گرچه اسما رقیب رییس بود؛ اما همچون دوره‌های قبل سامان امور در دستان دبیر قرار گرفت و لاریجانی شد مسوول مناقشه برانگیز‌ترین موضوع سیاست خارجی ایران یعنی پرونده هسته‌ای.

گرچه طی قریب به ۳۰ سال فعالیت لاریجانی در عرصه سیاست، نشانی از تجربه دیپلماتیک دیده نمی‌شود، با وجود این او توانست در مدت کوتاه مسوولیت خود در شورای عالی امنیت ملی کارنامه درخشانی را از خود برجای گذارد که از سرگیری مذاکرات با نماینده ۱+۵، تدارک نقشه راه تعامل ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی‌ و نیز آغاز مذاکره با ایالات متحده برای ارتقای امنیت همسایه غربی از نقاط برجسته عملکرد ۲۶ ماهه او در عرصه دیپلماسی است. در ۲۸ مهر ۱۳۸۶ به طور ناگهانی توسط سخنگوی دولت اعلام شد که رییس جمهور استعفای دبیر شورای عالی امنیت ملی را پذیرفته است. گویا لاریجانی چندین بار استعفای خود را از این سمت ارائه کرده، اما با مخالفت مقامات عالی مواجه شده بود. دلیل استعفا اختلاف‌نظر با رییس‌جمهور عنوان می‌شد و گویا کار چندان بالا گرفته بود که صلاحی در نپذیرفتن استعفا دیده نشد. پس از استعفا از دبیری، لاریجانی که همچنان نمایندگی مقام معظم رهبری را بر عهده داشت، مدتی خاموش بود، اما با نزدیک شدن به زمان انتخابات مجلس هشتم، او که داماد آیت‌ا... فقید مرتضی مطهری بود، در کسوت خطیب ظاهر شد و اینجا و آنجا و بیش از هر جای دیگر در قم، به سخنرانی پرداخت و شکی باقی نگذاشت که عزم تکیه بر کرسی‌های سبز مجلس را در سر دارد و سرانجام برای شرکت در انتخابات ثبت نام کرد. ثبت‌نام لاریجانی برای اصولگرایان نگرانی تازه‌ای را به وجود آورد. برای آنان که درگیر اختلافات درونی بودند، احتمال بالاگرفتن بحث درباره سرلیستی دو چهره مشهور اصولگرا، علی لاریجانی و غلامعلی حداد عادل، کابوسی دلهره‌آور بود. از این روی اصولگرایان که تا پیش از آن از سنت معرفی سرلیست پیروی کرده بودند، در مصاحبه‌های خود در مذمت این سنت سخن راندند. لاریجانی که سستی همفکران را دید، اعلام کرد که شاید از قم کاندیدا شود.

استقبال کم نظیر علمای قم از تصمیم تاکتیکی لاریجانی موقعیت او را مستحکم‌تر کرد و رای بالای مردم این شهر نیز پشتوانه‌ای شد برای او تا راه ریاست را ساده‌تر بپیماید. اصولگرایان این بار تصمیم گرفتند در میان خود مسائل را حل و فصل کنند و مانع از کشیده شدن رقابت‌های درونی به صحن مجلس شوند. بدین ترتیب جلسه‌ای داخلی تشکیل دادند تا میان حداد عادل و علی لاریجانی یکی را برگزینند و بخت یار لاریجانی شد. حداد نیز در اقدامی‌ستودنی به این تصمیم گردن نهاد و از کاندیداتوری برای ریاست مجلس خودداری کرد تا لاریجانی گام‌های باقی مانده تا «راس هرم سبز» را بی‌رقیب بپیماید. بدین ترتیب علی اردشیر لاریجانی فرزند آیت‌ا... حاج میرزا هاشم آملی بالاخره رییس یکی از قوای سه‌گانه کشور شد. وی دانش‌آموخته دانشگاه صنعتی شریف در مقطع کارشناسی و در رشته ریاضی و دانش‌آموخته دانشگاه تهران در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری در رشته فلسفه غرب ‌است.

او در سال ۱۳۵۸ رتبه اول رشته ریاضیات و علوم کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف را کسب کرد. وی همچنین دو کتاب علمی با عناوین متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه کانت و روش ریاضی در فلسفه کانت و کتابی دیگر با عنوان دولت مدرن؛ پیمانی با مردم و همچنین پانزده مقاله پژوهشی در موضوعات مختلف علمی نگاشته است. وی قبل از انقلاب در تظاهرات‌هایی که بر علیه حکومت پهلوی انجام می‌شد، شرکت داشت. اولین سمت اجرایی وی مدیریت کل برون مرزی و واحد مرکزی خبر صدا و سیما بود. وی ریاست سازمان صدا و سیما را طی سال‌های ۶۰ و ۶۱ عهده‌دار شد. بین سال ۱۳۶۱ و ۱۳۷۰، وی معاون وزارتخانه‌های کار و امور اجتماعی و پست و تلگراف و تلفن و همچنین سپاه را بر عهده گرفت و سپس جانشین ستاد کل سپاه شد.

در سال ۱۳۷۰ و در زمان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی و پس از استعفای سید محمد خاتمی از سمت وزارت ارشاد، لاریجانی در این سمت قرار گرفت و تا بهمن ۱۳۷۲ به‌عنوان وزیر در این وزارتخانه حضور داشت. در سال ۱۳۷۳ وی با حکم مقام معظم رهبری، ریاست سازمان صدا و سیما را برعهده گرفت.

وی ده سال ریاست سازمان صدا و سیما را به عهده داشت و در این مدت تغییرات بارزی در این سازمان به‌وجود آورد. طی این دوران تعداد شبکه‌های تلویزیونی این سازمان از سه شبکه به ۷ شبکه رسید. در پایان دوران ریاست او بر این سازمان، ۷ شبکه تلویزیونی، ۸ شبکه رادیویی ملی و سراسری، ۳۰ شبکه رادیویی استانی، ۲۴ شبکه تلویزیونی استانی و هفت شبکه جهانی توسط صدا و سیما اداره می‌شد. علاوه بر این شبکه‌ها، روزنامه جام جم و شرکت تولید فیلم سیما فیلم هم در دوران مدیریت وی توسط سازمان صدا و سیما تاسیس شدند.

لاریجانی که پس از پایان دوران ریاستش در صدا و سیما، همچنان عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای عالی انقلاب فرهنگی بود، در ۵ خرداد ۱۳۸۳ با حکم مقام معظم رهبری، به‌عنوان نماینده ایشان در شورای عالی امنیت ملی منصوب شد. وی که متولد ۱۳۳۶ در نجف است، در سن ۲۰ سالگی با فرزند ۱۵ ساله آیت‌ا... شهید مطهری ازدواج کرد.