نرخ بهره ایران و ارقام جهانی

[ فاطمه هاشمی ]
نگاهی به یک تجربه جهانی درباره نسبت نرخ تورم و نرخ بهره

ارتباط نرخ تورم و نرخ بهره از واقعیت‌های پذیرفته شده در عرصه‌های نظری و عملی است و کمتر اقتصاددان یا دولتمردی در جهان آن را انکار می‌کند. اما این واقعیت اقتصادی، سال‌ها است که به موضوع چالش بین دولت ایران از سویی و اقتصاددانان و منتقدان سیاسی دولت از سوی دیگر، تبدیل شده است.
سرپرست وزارت اقتصاد و دارایی ایران سه هفته پیش در اظهاراتی شگفت‌انگیز گفت: نرخ بهره و نرخ تورم نه در نظر و نه در عمل به هم ربطی ندارند. این اظهارنظر که با نگاه رییس کل بانک‌مرکزی تباین آشکار دارد، در هفته‌های اخیر همواره مورد بحث بوده است. یکی از کارهایی که می‌تواند به این گونه بحث‌ها کمک کند، رجوع به تجربه ملت‌های دیگر و مشاهده رفتار آنها است. انگلستان از جمله کشورهایی است که می‌تواند نمونه خوبی برای چنین مقایسه‌ای باشد. اقتصاد انگلستان در دو دهه اخیر و متاثر از اصلاحات اقتصادی مارگارت تاچر، نخست‌وزیر پیشین این کشور دچار تحولی بنیادی شده و سهم مسائل مالی و پولی در اقتصاد آن از سهم سایر بخش‌ها بیشتر شده است و طبیعتا مسائل بانکی اکنون از امهات این اقتصاد به شمار می‌رود. در این کشور ۶۰درصد اقلام غذایی مورد نیاز در داخل کشور و توسط ۲درصد نیروی کار تولید می‌شود. این میزان عظیم تولیدات مواد غذایی به علاوه سایر اقلام کشاورزی کمتر از یک‌درصد تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می‌دهد. سهم صنعت نیز در اقتصاد انگلستان ۵/۲۳درصد تولید ناخالص داخلی است که البته همین میزان تولید صنعتی، انگلستان را به چهارمین کشور صنعتی جهان (پس از آمریکا، ژاپن و آلمان) تبدیل کرده است. اما در کنار این دو بخش، جریان اصلی اقتصاد انگلستان به بخش‌های مالی، بانکی و بیمه‌ای استوار است. به همین علت رفتارهای بانکی این کشور برآمده از مطالعه‌ای عمیق و جدی است. در جدول زیر سیر نرخ تورم و نرخ بهره انگلستان در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ نشان داده شده است. آن گونه که این ارقام نشان می‌دهند، همواره نرخ بهره انگلستان ۴۰ تا ۵۰درصد بیش از نرخ تورم، تعیین شده است.