یک سیستم تنفسی منحصر به فرد
یکی از شاخص‌ترین نشانه‌هایی که منظر عمومی شهر یزد را از دیگر شهر‌های کشور متمایز می‌سازد، بادگیرهای متنوع آن است.
یکی از شاخص‌ترین نشانه‌هایی که منظر عمومی شهر یزد را از دیگر شهر‌های کشور متمایز می‌سازد، بادگیرهای متنوع آن است. بادگیرها سیستم تنفسی شهر محسوب می‌شوند بادگیرها، برج‌هایی هستند که با توجه به نحوه ساختمان ویژه خود جریان طبیعی هوا را به داخل بناهای مختلف هدایت می‌کنند.
در خانه‌ها، بادگیر معمولا در ضلع جنوبی حیاط یعنی در قسمت نسر و تابستان نشین‌خانه ساخته می‌شوند. بادگیرها نوعا به تالار، حوضخانه، و زیر زمین مربوط می‌شوند و شرایطی را به وجود می‌آورند تا جریان هوا در داخل ساختمان برقرار شود و ضمن تماس با عناصر رطوبت‌زا، مثل حوض، باغچه، درختان، جداره زیرزمین و پایاب کمبود رطوبت زمین را جبران و محیطی مطبوع برای زندگی در ایام گرم و طاقت فرسای تابستان برای ساکنان فراهم آورند.
مصالح ساختمانی بادگیر، معمولا خشت خام، آجر، گل، گچ و چوب شورونه می‌باشد. چوب شورونه از چوب‌هایی است که دارای استحکامی عالی است و در برابر حمله موریانه نیز مقاوم است.
بادگیرها از لحاظ شکل بیرونی چند دسته هستند . ساده‌ترین نوع بادگیر یک جناحی است و بسیار کوچک و محقر بر فراز محفظه‌ای ساخته می‌شود و در این روش برای جلوگیری از گرد و خاک و طوفان‌های سنگین، بادگیر را فقط در جهت بادهای خنک و نسیم‌های مطبوع می‌سازند. در برخی موارد بادگیرهای یک طرفه را پشت به بادهای شدید می‌سازند و در واقع عملکرد تهویه و تخلیه هوا را انجام می‌دهد.
نوع دوم، نوع دو طرفه که دارای دو وجه روبه روی یکدیگر و با پنجره‌های بلند و باریک بدون حفاظ ساخته می‌شود و در قسمت داخلی ساختمان به شکل یک یا دو حفره در طاقچه دیده می‌شود. بادگیر نوع سوم سه جناحی است و دو نوع دارد، سه جناحی متصل و سه جناحی منفصل (شکم دریده). در این نمونه می‌توان به تفکیک از یک یا دو یا سه جبهه استفاده کرد.
نوع چهارم، بادگیرهای چهار طرفه است که به شکل کامل و مفصل‌تر از انواع دیگر ساخته شده‌اند و معمولا داخل کانال‌های آن با تیغه‌هایی از آجر با چوب یا گچ به چند قسمت تقسیم می‌شوند. در بعضی از نمونه‌ها در زیر کانال بادگیر حوض نسبتا بزرگ و زیبایی می‌ساخته اند که هوای خشک و دارای گرد و غبار پس از برخورد با آب با جذب رطوب خنک، گرد و غبار آن جدا و هوای اتاق (حوضخانه) در گرمای تابستان بسیار مطبوع می‌شده است. در مناطقی که امکان ایجاد حوضخانه در طبقه همکف وجود نداشته است. سرداب‌ها محل تجمع اهالی خانه در بعد از ظهرهای تابستان بوده است. «بادگیر چپقی» نوعی دیگر از بادگیر است که به جای فضای مکعبی سازنده از ایجاد چند لوله خم دار برای حجم خارجی بادگیر استفاده می‌شد، اما کانال‌ها و قسمت‌های داخلی مانند نمونه‌های چند طرفه است
اما یک نوع بادگیر در مصر توسط حسن فتحی ساخته شد که تلفیقی از معماری سنتی و تکنولوژی روز بود. در این نوع بادگیر از یک پمپ در داخل کانال بادگیر استفاده شده بود که با ایجاد فواره‌ای در روزهایی که هوا گرم و پر از گرد و غبار بود، از ورود گرما و گرد و غبار جلوگیری می‌کرد.
گرچه بادگیر یک عنصر تاسیساتی محسوب می‌شود اما در گذشته وجود آن نمایانگر تشخص و منزلت اجتماعی صاحب آن بود که از طریق ارتفاع و نوع تزئینی آن شناخته می‌شد.
