گوادر؛ رقیبی تازه نفس در آب‌های آزاد

مهرداد گوران

نمایی از بندر گوادر

وقتی در بهمن‌ماه سال گذشته، رسانه‌های جهانی ناگهان از ترور بی‌نظیر بوتو خبر دادند و تصویر مرده او را به نمایش گذاشتند، نویسنده‌ای پاکستانی در صفحه مجازی خاطراتش در اینترنت، نوشت: «ناگهان صد سال عقب افتادیم» آن تصویر و این جمله چنان گویا است که حتی اگر بشنویم چینی‌ها و سنگاپوری‌ها صدها میلیون دلار در بندر گوادر سرمایه‌گذاری کرده‌اند و قرار است این بندر، رقیب بنادر چابهار و ابوظبی باشد، چندان به واقعیت نزدیک نیست. در همان زمان BBC خبر داد که در پی ترور بی‌نظیر بوتو مراکز تجاری کراچی که بزرگ‌ترین بندر پاکستان است به حالت تعطیلی درآمده و ناآرامی‌ها زیانی یک‌میلیارد دلاری را برای اقتصاد ضعیف این کشور به دنبال داشته است.پاکستان ۱۶۰میلیون نفری که فراتر از ۸۰درصد جمعیت آن زیر خط فقر زندگی می‌کند به چنین بنادری شدیدا نیاز دارد و حق مردم آنجا است که از منافع حمل و نقل و تجارت جهانی برخوردار شوند. اما شکاف امنیت در این کشور ژنرال‌ها، چنان چالش برانگیز است که گاه همه نقش‌ها به طرفه‌العینی نقش بر آب می‌شود و سرمایه‌ها را می‌گریزاند.پرویز مشرف، هنگامی که زنگ آغاز به کار بندر گوادر را در تاریخ ۲۰ مارس سال ۲۰۰۷ به صدا درآورد، جمله‌ای کلیدی و البته نظامی‌وار ادا کرد: «آینده ترانزیت منطقه در این بندر رقم خواهد خورد.» اما چنین نیست و گوادر هم بندری است در میان دیگر بنادر منطقه که در بهترین حالت نقشی واسطه‌ای دارد و به رغم برتری ژئواکونومیک آن، توان رقابت با بنادر امارات را هم ندارد.بندر گوادر در ۴۶۰کیلومتری غرب کراچی و در جنوب استان بلوچستان واقع شده است؛ این بندر معروف است به بندر آب گرم. طرح راه‌اندازی و توسعه آن در هشتمین برنامه توسعه حمل‌و‌نقل پاکستان (۹۴-۱۹۹۳) گنجانده شد؛ اما عملیات احداث از ۲۲ مارس سال ۲۰۰۲ رسما آغاز شد. در فاز اول راه‌اندازی که با مشارکت چینی‌ها صورت گرفت؛ ۲۸۰میلیون دلار سرمایه‌گذاری انجام شد که ۱۹۸میلیون دلار آن توسط چینی‌ها تامین اعتبار شد. مدیریت عملیات هم به عهده سازمان بنادر سنگاپور بود و این سازمان بر اساس قرارداد تا ۴۰ سال مدیریت این بندر را بر عهده خواهد داشت. اجرای فاز ۲ این بندر یک میلیارد دلار هزینه در برداشته که چین تامین‌کننده بخش عمده آن است.مشرف در مراسم افتتاح این بندر گفت: «این یک رویداد تاریخی برای پاکستان است و ما از دوستان چینی خود تشکر می‌کنیم.» در آن مراسم، وزیر ارتباطات چین و یک هیات بلندپایه اقتصادی آن کشور نیز حضور داشتند.فرودگاهی مدرن نیز با سرمایه‌گذاری چینی‌ها در این بندر ساخته می‌شود. به گفته کارشناسان، چین در بندر گوادر نشان داده که ناظر آینده‌نگر تحولات اقتصادی در خاورمیانه است. با این حال کشمکش میان مخالفان دولت پاکستان در استان بلوچستان منجر به قتل شش مهندس چینی در گوادر شده؛ سه نفر در سال ۲۰۰۴ و سه تن دیگر در سال ۲۰۰۶.به گزارش BBC، وزارت دفاع آمریکا در گزارشی تاکید کرده است که بندر گوادر، مرواریدی دیگر از گردن‌بند ساخته و پرداخته چینی‌ها در سواحل آسیایی و آفریقایی است و در واقع بخشی از توسعه ناوگان دریایی چین در این دو قاره محسوب می‌شود.