جای خالی صنایع دستی در خانه ایرانی

میترا یزدچی

فرق نمی‌کند چه نوع سلیقه‌ای داشته باشید، سنتی یا مدرن، در چه سنی باشید. جوان یا سالمند یا حتی در چه سطح طبقاتی، مرفه یا آسیب‌پذیر! به نظر ما هنرهای سنتی و صنایع دستی می‌توانند جلوه‌ای تازه به زندگی شما بدهند.

هنرهای سنتی، زندگی‌های امروزی ایران، یکی از معدود کشورهایی است که در صنایع دستی و هنرهای سنتی، سابقه‌ای درخشان دارد. روستا، شهرستان و حتی شهری در ایران وجود ندارد که حداقل یک نوع هنر سنتی و صنایع دستی نداشته باشد. با این وجود می‌بینیم توسعه زندگی ماشینی، آنقدر سرعت پیدا کرده که برخی از هنرهای سنتی ایران را فقط در موزه‌ها می‌توانیم بیابیم. اگر چه قرار دادن این هنرها در موزه، نشان‌دهنده احترام به آنها است؛ ولی عدم تولید کارهای هنری اصیل ایرانی، که روزگاری منبع درآمد خانواده‌هایی بوده است، زنگ خطری برای ما است. همواره در طول تاریخ، افتخار ایرانیان به هنرمندانشان بوده است که نسل به نسل هنرهای خود را حفظ و منتقل کرده‌اند تا به ما رسیده است و اکنون وظیفه ما است که به هر قیمتی شده است، این هنرها را برای نسل‌های آینده حفظ کنیم. اما چگونه؟یکی از دلایل عدم تولید صنایع دستی سنتی، نبود کاربری در زندگی روزمره است، به عنوان مثال زمانی در کاشان پوشاکی به نام «عبا» بافته می‌شد که آقایان هنگام رفتن به گرمابه برای مصون ماندن از سرماخوردگی و حفظ گرمای بدن از آنها استفاده می‌کردند؛ ولی از زمانی که حمام در خانه قرار گرفت و دیگر کسی دغدغه سرماخوردگی بعد از حمام را نداشت، به مرور این پوشاک کاربری کمتری پیدا کرد و امروزه عبابافی رو به منسوخ شدن است. ولی اگر از پارچه‌ای که عبابافان با پشم شتر، بدون استفاده از رنگ‌های مصنوعی و به زحمت زیاد تهیه می‌کنند، پالتو، کت، کلاه، پتو و شال تهیه شود، نه تنها مورد استقبال مصرف‌کنندگان داخلی، بلکه خارجی هم قرار می‌گیرد و برای کشور می‌تواند ارزآور باشد.نمد، زیراندازی است که روزگاری در بیشتر شهرهای ایران تولید می‌شد؛ ولی امروز مراکز تولید آن انگشت‌شمار هستند و تولیدکنندگان آن از کسادی بازار گله‌مند هستند؛ در صورتی که در سایر کشورها از نمد انواع کیف، کفش، وسایل تزئینی و... ساخته شده‌اند و بسیار هم مورد استقبال قرار گرفته است.

اول نیازسنجی، بعد تولید

وجود انواع کالاهای مصرفی و قدرت انتخاب بالای مصرف‌کننده در زندگی‌های ماشینی، باعث شده که رقابت در جلب بازار بسیار فشرده باشد.هنرهای سنتی و صنایع دستی، برای بقا نمی‌توانند فقط به اصالت خود بسنده کنند، بلکه باید در کنار حفظ اصالت‌ها، با نوآوری و کشف سلیقه‌های مصرف‌کننده در مقابل محصولات ماشینی، کاری را به مخاطب خود ارائه بدهند که جای دیگر نتواند بیابد.به این ترتیب می‌بینیم اغلب افراد مرفه به دنبال خرید و تهیه وسایلی هستند که یک هنرمند، مختص آنها تهیه کرده یا با توجه به نظرات او ساخته است و بنابراین هر مقدار هم که لازم باشد، برای ویژگی‌های خاص این وسایل هزینه می‌کند.توجه به سلیقه مخاطب در مقیاس بین‌المللی خیلی مهم‌تر است؛ چرا که در بازار جهانی آن قدر عرضه زیاد است که شما برای موفقیت در جلب مصرف‌کننده باید بسیار هوشیار باشید. پس بنابراین در جایگزینی هنرهای سنتی به جای وسایل مدرن و بدون روح باید سلیقه‌ها را جمع‌‌آوری کرده و طبق آنها هنرهایمان را عرضه کنیم.

جوانان را با صنایع دستی آشتی دهیم

جوانان آینده‌سازان کشور ما هستند و آشناسازی آنها با هنرهای سنتی و صنایع دستی رمز بقای این هنرها در کشور ما است؛ بنابراین خانواده‌ها در هر فرصتی باید جوانان را با هنرهای سنتی و صنایع دستی کشورشان آشنا سازند. چه اشکالی دارد اگر برای دخترمان که می‌خواهد به خانه بخت برود به جای خرید سرویس‌های چینی فلان کشور سرامیک میبد بدهیم؟یا به جای دادن گلدان بلورین به جوانی که به خانه بخت می‌رود، گلدان سفالی بدهیم؟ یاحتی برای تولد، سالگرد ازدواج، روز زن، روز مادر و ... به جای خرید کالاهای وارداتی، از دسترنج هنرمندان هموطنان هدیه بدهیم و روح لطیف هنر ایران را در زندگیمان جاری سازیم.

خرید صنایع دستی، رونق اقتصاد ملی

صنایع دستی به دلیل تولید سنتی و زمان‌بر بودن معمولا قیمتی بیش از نمونه‌های ماشینی خود دارند؛ ولی گران بودن این هنرها نه تنها نباید ما را از توجه به هنرهای سنتی منصرف کند، بلکه ارزش آنها را در زندگی ما بالا ببرد؛ چرا که نشان‌دهنده ارزش مالی آنها است و شما به این ترتیب می‌توانید سرمایه‌گذاری کوچکی در وسایل روزمره خود داشته باشید. به‌عنوان مثال اگر شما رقمی که برای تهیه یک فرش ماشینی ۱۲ متری می‌دهید برای خرید یک فرش دستباف ۶ متری بدهید شاید به ظاهر فرشی کوچک‌تر به‌دست آورده‌اید، ولی این فرش می‌تواند در آینده برای شما همیشه تبدیل به وجه نقد شود، حال آنکه فرش ماشینی شاید همان مقدار بازده مالی نداشته باشد. یا آنکه اگر شما به جای خرید ظروف کریستال رقمی را که باید بپردازید به خرید ظروف نقره اختصاص دهید درصورت لزوم می‌توانید به‌فروش ظروف نقره خود اتکا نمایید؛ ولی آیا می‌توانید به‌همان صورت برای ظروف کریستال‌تان برنامه‌ریزی کنید.درمجموع باید گفت، گرانی صنایع‌دستی و هنرهای سنتی نیز یکی از ویژگی‌های برتر و امتیاز این هنرها محسوب می‌شود که می‌توانند برای خانواده‌ها یک پس‌انداز کاربردی باشند.

سرمایه‌گذاری در صنایع دستی

دست آخر اگر باتوجه به آنچه گفته شد علاقه‌مند توسعه هنرهای سنتی و صنایع دستی شدید، باید به شما مژده بدهیم که به تازگی امکانات و تسهیلاتی برای سرمایه‌گذاران در این حوزه فراهم شده و اگر شما خواهان سرمایه‌گذاری در حوزه‌ای بکر و پرسود هستید، می‌توانید از این فرصت استفاده کنید؛ البته ناگفته نماند بسته‌بندی صنایع دستی از اولویت‌ها بوده و سرمایه‌گذاران می‌توانند روی کمک‌های سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این حوزه و سایر حوزه‌ها مانند ساخت شهرک‌های صنایع دستی، بازارچه‌های صنایع دستی، صادرات و ... حساب کنند.