سمفونی رکود با نت‌های سیاه

علی طجوزی- فعالان بازار موسیقی ایران سال جدید را در حالی آغاز کردند که هنوز در حال و هوای اواخر اسفند بودند. چرا که روزهای پایانی اسفند پس از رکود مرسوم با عرضه شدن چند کار جدید به بازار، نشان از روزهای خوب داشت. علاقه‌مندان به موسیقی به خصوص موسیقی کلاسیک شاهد عرضه چند کار خوب به بازار بودند. «روی در آفتاب» با صدای علیرضا قربانی که با اولین کارش خود را تثبیت کرده بود، با استقبال خوبی روبه‌رو شد. این آلبوم که به مناسبت سال مولانا منتشر شده بود، توانست نظر مخاطبانش را جلب کند. پس از آن دوستداران موسیقی کلاسیک شاهد یک اثر دیگر در بازار بودند؛ «مولویه» با صدای شهرام ناظری آلبومی که باز هم به مناسبت سال مولانا منتشر شده بود. «سعدی‌نامه» را هم که کیوان ساکت ساخته بود و سالار عقیلی خوانده و گروه دستان اجرا کرده بودند، بر این رونق افزود. عرضه شدن این کارها به علاوه گرمی بازار و همچنین بهار ۸۶ این امید را به فعالان بازار موسیقی می‌داد که سال نو را با امید به روزهای خوب آغاز کنند. اما آغاز فصل بهار آنچنان شادابی و طراوتی که لازم بود را به بازار موسیقی نیاورد و تنها سرسبزی و نو شدن به همان طبیعت بسنده کرد. در حال حاضر که نزدیک به روزهای پایان دومین ماه سال هستیم، بازار موسیقی آنچنان که باید و شاید رونقی را مشاهده نمی‌کند. بهار امسال بهار سبزی برای موسیقی نیست. بهار امسال نتوانسته هنوز شادابی را حتی برای فعالان این حوزه به همراه بیاورد. اگر این روزها سری به فروشگاه‌های محصولات فرهنگی شنیداری بزنید، چندان کار درخور توجهی مشاهده نخواهید کرد. این در حالی است که سال گذشته در همین هنگام علاقه‌مندان به موسیقی به سلایق مختلف شاهد آثار متنوعی بودند. بهار سال گذشته بهار خوبی بود، حداقل از نظر فروش. این را یکی از فروشندگان می‌گوید که سال‌ها مدیر فروش یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید و توزیع آثار موسیقیایی بوده است. به گفته وی، اگر از اکثر فعالان این حوزه علت این رکود را جویا شوید، اولین دلیلی که می‌آورند گران شدن محصولات است. به طور نسبی تقریبا ۲۵درصد قیمت‌ها نسبت به سال گذشته افزایش پیدا کرده است. افزایش قیمت را می‌توان اولین شوک در سال جدید برای موسیقی دانست. این امر باعث شده است که فروش آنها به طور چشمگیری افت پیدا کند. از سوی دیگر دسترسی به اینترنت و قرار گرفتن بسیاری از آلبوم‌ها و قابلیت دانلود شدن نیز دلیل دیگری است که باعث می‌شود علاقه‌مندان گرانی را از طریق دیگری جبران کنند.

یکی دیگر از دلایلی که می‌توان برای این رکود ذکر کرد، کارهای در انتظار مجوز انتشار هستند. به گفته یکی دیگر از فعالان این حوزه موسیقی‌هایی مانند کلاسیک ایران یا محلی و مقامی یا افراد معروف همواره مخاطبان خاص خودش را داشته است. اگر کار جدیدی هم عرضه نشود، همان کارهایی قدیمی می‌توانند به نوعی همان سطح فروش نسبی آنها را نگه دارند و اگر کار جدیدی هم عرضه شود، باز از سوی همان مخاطبان استقبال می‌شود و می‌تواند سرمایه سرمایه‌گذار یا موسسه یا شرکت را بازگرداند؛ اما با توجه به تعداد مخاطبان، این حوزه گستردگی بازار پاپ را ندارد. به گفته آنها بازاریاب طی سال‌های اخیر گردش مالی خوبی داشته و توانسته است سود قابل توجهی داشته باشد. همچنین با معرفی چهره‌های جدید باعث افزایش مخاطب این‌گونه آثار شده است، اما امسال هنوز کار جدیدی به بازار نیامده است. یکی دیگر از فعالان این حوزه با اشاره مجدد به گران شدن محصولات و در کل مسیری را که یک اثر از ابتدا تا هنگام عرضه شدن به بازار طی می‌کند می‌گوید: این وضعیت لطمه شدیدی به آینده پاپ که تقریبا نوپا است می‌زند. به گفته وی، این کار همچنین ریسک‌پذیری موسسات و افراد و شرکت‌ها را در خصوص سرمایه‌گذاری روی افراد یا گروه‌های جدید و کمتر شناخته شده پایین می‌آورد. او می‌گوید: خیلی از هنرمندان در این عرصه بوده‌اند که با حمایت به چهره‌های بزرگ و خوب تبدیل شده‌اند. وی آلبوم «ری‌را» با صدا و آهنگسازی سهیل نفیسی را مثال می‌زند. این آلبوم که تقریبا دو سه سال پیش به بازار آمد، یکی از پرفروش‌ها در سبک خودش بود. به گفته وی، امثال این آثار در بازار زیاد است و نظیر این افراد که باید از آنها حمایت شود تا به گنجینه موسیقی ما افزوده شوند، زیاد است. با این وضعیت اما چگونه می‌شود از آنان حمایت کرد هنگامی که نمی‌دانیم می‌توان به بازگشت سرمایه‌مان امیدوار باشیم، یا اگر کاری منتشر کردیم چقدر باید منتظر ماند تا اصل پول بازگردد و این بازگشت که می‌گوییم با سود همراه است آیا توان برابری با افزایش قیمت‌ها و تورم را دارد؟ ما دوست داریم از این افراد حمایت کنیم ولی از ما چه کسی باید حمایت کند. همین الان هم ما از نظر فروش وضعیت مناسبی نداریم. مگر چقدر می‌شود روی آثار پرفروش گذشته متمرکز شد و فعالیت کرد. آیا بازار با این کار اشباع نخواهد شد؟ یا چقدر باید منتظر ورود کاری جدید از خواننده یا نوازنده یا آهنگسازی شناخته شده بود یا تا کی باید روی افرادی سرمایه‌گذاری کرد که مطمئن باشیم سرمایه را بازمی‌گرداند. او می‌گوید: اساس یک فعالیت اقتصادی براساس سودآوری است. البته درست که کار ما هم اقتصادی و هم فرهنگی است اما هزینه ما باید از چه راهی تامین شود. درواقع عقل سلیم با توجه به وضعیت بازار به ما می‌گوید که روی افراد یا آثاری سرمایه‌گذاری کنیم که پیش‌فروش و استقبال از کار آنان تضمین شده باشد و شکی نسبت به بازگشت سرمایه در مورد آن کار نداشته باشیم.

وی می‌گوید: بازار نباید به گونه‌ای باشد که در آن منتظر شوک باشیم یعنی منتظر بمانیم تا یکی از بزرگان موسیقی فارغ از کنسرت‌ها و تورها و مجوزها و دغدغه‌های مرسوم اثری به بازار عرضه کند. باید این بازار به گونه‌ای باشد که هر روز شاهد اثری جدید باشیم. در واقع هنگامی که از یک اثر استقبال شود یا در کل انتخاب مخاطب است که می‌تواند باعث شکوفایی و رونق و اتفاق تازه در این بازار و هنر شود. از سوی دیگر در بازار موسیقی همین کارهای قدیمی‌تر نیز هنگام انتشار مجدد هم با افزایش قیمت روبه‌رو هستند البته در بازار موسیقی جدا از اینکه این روزها تقریبا کار جدیدی را نمی‌توان مشاهده کرد، با افزایش قیمت کارهای قدیم‌تر نیز روبه‌رو هستیم. از سوی دیگر نبودن قانونی مانند حفظ حقوق مولف یا «کپی‌‌رایت» یکی دیگر از آفت‌هایی است که واقعا لطمه شدیدی به این بازار می‌زند. هرچند که فعالان این حوزه نگران از این وضعیت هستند، اما باز هم معتقدند که احتمالا علاقه‌مندان به موسیقی به نوعی کم‌کم با این افزایش قیمت‌ها به ناچار و از سر علاقه کنار خواهند آمد و این کنار آمدن همراه با احتیاط بیشتری است و از طرفی امیدوارند که با حمایت موسسات و شرکت‌های فعال در عرصه موسیقی محصول نهایی با قیمت مناسب‌تر به بازار عرضه شود تا طیف گسترده‌ای که از این بازار منتفع می‌شود، گسترده‌تر شود.