آزمون تصمیم‌گیری اقتصادی

فاطمه هاشمی

شما کدام راه حل را پیشنهاد می‌کنید

انتشار آزمون معرفت شناسی علم اقتصاد در ماهنامه نوروزی دنیای اقتصاد با استقبال خوانندگان روبه‌رو شد پرسش‌های آن آزمون عمدتا در حوزه مباحث نظری بود و پاسخ‌های آن نیز از منظر پنج مکتب اقتصادی عمده (سوسیالیسم، نئوکلاسیسم، سوسیالیسم، مکتب اتریش و مکتب شیکاگو) داده شده بود. در آزمون این شماره پرسش‌ها به لحاظ نظری در سطحی ساده‌تر و عمومی‌تر مطرح شده و برخلاف آزمون معرفت شناسی که پاسخ‌های آن به درست و نادرست تقسیم نشده بود این آزمون ،فرض را به درستی یک گزینه و نادرستی سایر گزینه‌ها گذاشته است. براساس تقسیم‌بندی‌های مکاتب اقتصادی شاید این آزمون اعتبار چندانی نداشته باشد. زیرا برخی پاسخ‌ها ممکن است از نگاه یک مکتب اقتصادی درست و از نظر مکاتب دیگر نادرست باشد. اما طراحان این پرسش و پاسخ کوشیده‌اند برای هر پرسشی یک پاسخ جامع‌تر قرار دهند که تعداد بیشتری از اقتصاددانان و افراد معمولی آن را به عنوان راه حل بهتر بپذیرند. در پاسخ‌های تشریحی گاهی توضیح داده شده است که همه گزینه‌ها می‌تواند درست باشد، اما برخی گزینه‌ها دقیق‌ترند.

۱- وقتی کشوری گندم به کشور دیگری صادر می‌کند و به جای آن نفت می‌خرد، کدامیک از حالت‌های زیر رخ می‌دهد؟

الف - دو کشور از این معامله سود می‌برند.

ب - دو کشور از این معامله زیان می‌بینند.

ج - صادرکننده گندم سود می‌برد، اما صادر کننده نفت زیان می‌بیند.

د - صادرکننده نفت سود می‌برد، اما صادرکننده گندم زیان می‌بیند.

۲- مهم‌ترین وظیفه نظام‌های اقتصادی چیست؟

الف - متوازن کردن صادرات و واردات.

ب - متوازن کردن بودجه دولت.

ج - بهترین استفاده از منابع کمیاب.

د - پس‌انداز پول برای کاهش دادن دیون ملی.

۳- وقتی همه منابع انسانی و مادی یک کشور به طور کامل به کار گرفته شده است. برای بالا بردن تولید یکی از کالاها در چنین کشوری ابتدا باید کدامیک از کارهای زیر انجام شود؟

الف - تولید اضافی باید توسط بنگاه‌های بخش خصوصی انجام شود.

ب - باید تولید کالاهای کنونی مقداری کاهش یابد.

ج - باید کاهش عمومی در قیمت کالاها رخ دهد.

۴- وقتی تولید توسط بنگاه‌های صنعتی و کشورهای تخصصی شود و هر فرد و بنگاهی به تولید کالاها و خدمات خاصی روی آورند کدامیک از نتایج زیر حاصل می‌شود؟

الف - تورم و قیمت کالاها افزایش می‌یابد.

ب - بازدهی ساعات کار کمتر می‌شود.

ج - در هم تنیدگی اقتصادی بیشتر می‌شود.

د - برابری توزیع درآمدها تقویت می‌شود.

۵- ویژگی بنیادی اقتصاد بازار چیست؟

الف - وجود اتحادیه‌های کارگری نیرومند.

ب - حاکمیت قوانین و مقررات دولتی خوب.

ج - عمل مسوولانه فعالان اقتصادی.

د- رقابت فعال در بازار کسب و کار

۶- در نظام اقتصاد بازار افراد در پی حداکثر سود برای خود هستند. این رفتار افراد کدامیک از نتایج زیر را به بار می‌آورد؟

الف - حاکم شدن بازارهای رقابتی.

ب - مسوولیت پذیری فعالان اقتصادی.

ج - برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگی بین فعالیت‌های مختلف در بازار.

د - افراد در می‌یابند که چه چیزی به نفع عموم است.

۷- اگر دولت حداقل دستمزد را بالاتر از مبلغی که کارفرمایان به طور معمول می‌پردازند تعیین کند چه اتفاقی می‌افتد؟

الف - اشتغال افزایش می‌یابد.

ب - اشتغال کاهش می‌یابد.

ج - در وضع اشتغال تغییری پیش نمی آید.

۸- چرا درآمد ورزشکاران حرفه‌ای به طور معمول بیش از درآمد کشاورزان و کارگران است؟

الف - زیرا تیم‌های ورزشی در دست انحصارگران است.

ب - کار ورزشکاران از نوع تفریح و سرگرمی است نه کار تولیدی.

ج - تعداد ورزشکاران حرفه‌ای از تعداد کشاورزان و کارگران کمتر است.

د - ورزشکاران خوب کمیابند و تقاضا برای بازی آنها زیاد است.

۹- کدامیک از روش‌های مقابله با آلودگی موجب استفاده بهینه از منابع اقتصادی کشورها می‌شود؟

الف - استفاده از مواد سمی کاملا متوقف شود.

ب - از منابع موجود کشور برای کاهش صدمات ناشی از آلودگی استفاده شود.

ج - مهار آلودگی را باید تا آنجا انجام داد که هزینه‌های این کار از هزینه‌های تحمل آلودگی بیشتر نشود.

د - باید از آن دسته فعالیت‌های اقتصادی که موجب آلودگی یا تخریب محیط زیست می‌شوند جلوگیری شود.

۱۰- کدامیک از عوامل زیر توان کشورها را برای تولید محدود می‌کند؟

الف - کمیت و کیفیت نیروی کار، سرمایه و منابع طبیعی.

ب- تقاضا برای کالاها و خدمات نهایی.

ج- مقررات و هزینه‌های دولت.

د- میزان پول در گردش.

۱۱- اگر درآمد سالانه افراد جامعه پنج درصد افزایش یابد و به موازات آن قیمت‌ها ۱۰درصد بالا برود، کدامیک از حالت‌های زیر رخ می‌دهد؟

الف- وضع اقتصادی افراد بهتر می‌شود.

ب- وضع اقتصادی افراد بدتر می‌شود.

ج- تاثیری بر وضع اقتصادی افراد نمی‌گذارد.

۱۲- دولت برای کاهش دادن تورم باید کدامیک از اقدام‌های زیر را انجام دهد؟

الف- باید هزینه‌های خود و عرضه پول را افزایش دهد.

ب- باید هزینه‌های خود و عرضه پول را کاهش دهد.

ج- باید هزینه‌های خود را کاهش و عرضه پول را افزایش دهد.

د- باید هزینه‌های خود را افزایش و عرضه پول را کاهش دهد.

۱۳- چرا سرمایه‌گذاران بخش خصوصی تمایلی به ساختمان و اداره فانوس دریایی ندارند؟

الف- صاحبان کشتی‌ها، اموال خود را بیمه می‌کنند و خسارات احتمالی خود را از شرکت‌های بیمه می‌گیرند، به همین علت برای استفاده از فانوس دریایی پول نمی‌پردازند.

ب- حتی کشتی‌هایی که بابت استفاده از فانوس دریایی پول نمی‌پردازند، از آن استفاده می‌کنند.

ج- هزینه‌های ساخت و اداره فانوس دریایی برای بخش خصوصی زیادتر از دولت است.

د- هزینه نگهداری فانوس دریایی خیلی زیاد است.

پاسخ‌های تشریحی

۱- هر دو کشور از چنین معامله‌ای سود می‌برند زیرا بنیان این داد و ستد بر تقسیم کار تخصصی و مبادله مزیت‌های نسبی است. بنابراین گزینه الف درست است. مادام که چنین مبادله‌هایی ادامه دارد، سه پاسخ دیگر موضوعیت ندارند. زیرا ادامه تجارت به معنای وجود انگیزه در طرفین آن است

۲- تقاضاهای اقتصادی افراد در هر جامعه‌ای نوعا بی‌پایان است و در عوض منابع اقتصادی کمیابند. بنابراین، کار اصلی هر نظام اقتصادی یافتن راهی است که از منابع کمیاب اقتصادی، بهترین و بیشترین استفاده را ببرد. پس گزینه ج درست است.

۳- وقتی همه منابع تولید به کار گرفته شده‌اند، اگر قرار باشد تولید کالای خاص افزایش یابد، لاجرم باید برخی از منابع سایر بخش‌ها به سوی تولید آن کالا هدایت شود. پس گزینه ب درست است.

۴- تخصصی شدن کار یعنی اینکه هر کسی به تولید کالایی مبادرت کند که در آن زمینه مهارت بیشتری دارد و بازدهی کارش بیشتر است. این رویکرد باعث می‌شود هر فردی کالاهای مورد نیاز خود را از دیگران بخرد و در نتیجه تجارت بین مناطق و کشورها رونق بگیرد و در هم‌تنیدگی اقتصادی رخ دهد. پس گزینه ج درست است.

۵- برای آنکه نظام مبتنی بر اقتصاد بازار، به درستی عمل کند، شرط اول و اساسی آن وجود رقابت فعالانه در بازار است. بازارهای رقابتی، بنگاه‌ها را به سوی تولید کالاهایی با کیفیت بهتر و قیمت پایین‌تر نسبت به کالاهای رقیب، سوق می‌دهند و رضایت مشتریان بهتر جلب می‌‌شود. بنابراین گزینه د درست است، هر چند موارد مطرح شده در سه گزینه دیگر هم برای کارکرد بازارها، ضروری هستند.

۶- در نظام اقتصاد آزاد، تمایل کارفرمایان به کسب سود بیشتر و تمایل کارکنان برای کسب دستمزد بیشتر، آنها را وادار می‌کند کالاهایی تولید کنند که مصرف‌کنندگان آنها را با رضایت بیشتری بخرند. کار ویژه اصلی اقتصاد آزاد این است که رقابت بین تولیدکنندگان آنان را وادار کند براساس تقاضای بازار کالاهای بیشتر، بهتر و ارزان‌تری تولید کنند. بنابراین گزینه الف درست است.

۷- اگر حداقل دستمزد از آنچه که در بازار و براساس میزان عرضه و تقاضای کار شکل گرفته بیشتر شود بیکاری بیشتر خواهد شد. براساس قانون عرضه و تقاضا، هرچه دستمزدها بیشتر شود، تقاضا برای نیروی کار کمتر خواهد شد. پس گزینه ب درست است.

۸- حقوق و دستمزدی که به افراد پرداخت می‌شود به تقاضا برای کار یا خدمات آنها بستگی دارد. از آنجا که بازیکنان حرفه‌ای درجه یک و توانا در رشته‌های ورزشی کمیابند، تقاضا برای بازی آنها بالا است و صاحبان باشگاه‌ها حاضرند برای بازی آنها پول بیشتری بپردازند. بر این اساس همه گزینه‌ها می‌تواند درست باشد، اما دقیق‌ترین و اقتصادی‌ترین پاسخ در گزینه د آمده است.

۹- کارآمدترین روش مهار آلودگی این است که عواید حاصل از سیاست‌های کنترلی از هزینه‌های چنین سیاست‌هایی بیشتر باشد. از گزینه‌های چهارگانه گزینه ج به این روش نزدیک‌تر است. سایر گزینه‌ها اگرچه آلودگی را کاهش می‌دهند، اما هزینه‌های اجرایی آنها چنان زیاد است که جامعه در مجموع زیان می‌بیند. پس گزینه ج درست است.

۱۰- همه گزینه‌های چهارگانه به نوعی بر تولید اثر می‌گذارد. اما مقدار و کیفیت که اساسا کمیابند، بیش از سایر عوامل، بر تولید اثر می‌گذارد. پس گزینه الف درست است.

۱۱- اگر میزان افزایش قیمت کالاها و خدماتی که افراد می‌خرند از میزان افزایش درآمد بیشتر باشد، طبیعتا قدرت خرید آنها کاهش می‌یابد. پس گزینه ب درست است.

۱۲- بهترین راه کاهش تورم، کاهش هزینه‌های دولت و عرضه پول است. زیرا هر یک از این دو کار یعنی افزایش هزینه‌های دولت یا تزریق پول به بازار موجب افزایش نقدینگی می‌شود و هجوم این نقدینگی به سوی کالاها و افزایش تقاضای خرید، لاجرم قیمت‌ها را بالا می‌برد. پس گزینه ب درست است.

۱۳- فانوس دریایی یکی از مشهورترین مثال‌ها برای وصف «کالاهای عمومی» است. کالای عمومی به کالایی گفته می‌شود که همگان بدون استثنا حق استفاده از آن را دارند و چون هیچکس را نمی‌توان از آنها محروم کرد، برای بخش خصوصی صرفه ندارد که در آن سرمایه‌‌گذاری کند. پس گزینه ب درست است.