پتروشیمی به افق‌‌های آینده می‌نگرد

1) برنامه ریزی برای افزایش محصولات عمده پتروشیمی در افق برنامه ششم
بازنگری برنامه ۲۰ ساله با محوریت تدوین برنامه ششم توسعه با توجه ویژه به زنجیره ارزش

فعالیت های انجام شده در فاز اول:
بازنگری محصولات عمده با توجه ویژه به :
زنجیره ارزش
ملحوظ نمودن شاخص دسترسی به تکنولوژی (علاوه بر شاخص های قبلی)
توجه به مزیت های نسبی موجود در کشور
ارائه نتایج بررسی مطالعات انجام شده درخصوص محصولات عمده براساس شاخص‌های بازار و اقتصادی
بررسی و ارائه ۱۰ زنجیره اصلی و ملحوظ نمودن محصولات عمده در قالب این زنجیره‌ها
اولویت بندی زنجیره های اصلی
تدوین مبانی و مفروضات و الزامات جدید در تحقق برنامه ها
تدوین چشم انداز در پایان برنامه ششم
فعالیت های انجام شده در حال تکمیل فاز دوم:
بررسی اجمالی بازار و اقتصاد زنجیره ها با توجه به اولویت تعیین شده و ارائه گزارش های مربوط به هر زنجیره
بررسی مناطق جدید توسعه نظیر چابهار، لاوان، قشم و استفاده از نتایج بررسی ها در تدوین برنامه ششم
بررسی پارک های شیمیایی و استفاده از نتایج آن
استفاده از نتایج برنامه های توسعه صنایع تکمیلی که توسط دفتر توسعه صنایع پائین دستی انجام می شود. (با هدف اطمینان از تأمین محصولات پتروشیمی مورد نیاز صنایع تکمیلی در برنامه ششم توسعه)
ارائه طرح‌های پیشنهادی در قالب زنجیره های تولید جهت اجرا در برنامه ششم و هفتم توسعه با توجه به نتایج بررسی های بازار و فنی اقتصادی هر زنجیره در سناریوهای مختلف و نهایتاً انتخاب یکی از این سناریوها
۲) تنوع بخشی در سبد محصولات پتروشیمی
نتایج اولیه ویرایش اول برنامه ششم :
متنوع سازی محصولات عمده از ۲۵ به ۸۳ محصول
ارائه ۱۰ زنجیره ارزش تولید محصولات پتروشیمی
بررسی اجمالی بازارو اقتصاد زنجیره ها
ارائه طرح های پیشنهادی در قالب زنجیره های تولید
تولید سالانه۵۰ میلیون تن
ارزش فروش سالانه ۲۳ میلیارد دلار
سرمایه گذاری کل۳۳ میلیارد دلار
خوراک مورد نیاز سالانه: ۳ میلیون تن اتان، ۹ میلیون تن میعانات گازی و ۹ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی
۳) تکمیل زنجیره ارزش و تنوع بخشی به تولید محصولات پتروشیمی :
هدایت و توسعه شهرک های تخصصی شیمیایی در قالب خوشه های صنعتی با محوریت صادرات
تدوین آئین نامه اجرائی ماده ۱۵۶ قانون برنامه پنجم توسعه با هدف تقویت و توسعه تولید محصولات میانی پتروشیمیایی
احداث پتروشیمی شهرها
در راستای تاکیدات ریاست محترم جمهور در اسفند سال ۱۳۸۹ مبنی بر توسعه شیمی شهرها در استانهای خوزستان و بوشهر، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع میانی و تکمیلی، با احداث پارکهای شیمیائی وشیمی شهرها براساس مزیتهای موجود در مناطق ویژه اقتصادی پتروشیمی در ماهشهر و منطقه ویژه اقتصادی- انرژی پارس مد نظر قرار گرفته است.
طرح آمایش سرزمین صنعت‏پتروشیمی و تدوین سیاست‌های توسعه منطقه‏ای و بخشی صنعت پتروشیمی
بررسی و مطالعه طرح های آتی درمناطق جدید شامل چابهار، قشم، کیش، لاوان، سرخس و .. به عنوان اهداف توسعه ای پتروشیمی و چابهار، قطب آتی توسعه صنعت پتروشیمی

کلیات طرح‌های پتروشیمی در منطقه چابهار

بررسی و پیگیری ایده های جدید نظیر اجرای پروژه های پتروپالایشگاهی
طرح‌های یکپارچه سازی پالایشگاه و پتروشیمی به عنوان راه حلی عملی و سودمند جهت افزایش ارزش افزوده و تولید محصولات متنوع تر مورد توجه می باشد
۴) خصوصی سازی و افزایش بهره وری و بهبود فضای کسب و کار با توسعه صنعت پتروشیمی :
الف )خصوصی سازی
در راستای اجرای سیاست های اصل ۴۴ ، شرکت ملی صنایع پتروشیمی بعنوان شرکت پیشتاز توانسته است طی سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹ بیش از ۲۱۹۷۷ میلیون سهم به ارزش ۹۰۴۹۶ میلیارد ریال از سهام شرکت های تولیدی و یا مجری طرح را ، با همکاری تنگاتنگ با سازمان خصوصی سازی واگذار نماید.

ترکیب واگذاری های صورت گرفته در شرکت ملی صنایع پتروشیمی

طی ده ماهه اول سال ۱۳۹۰ بیش از ۵۵۵ میلیون سهم از سهام شرکتهای پتروشیمی شامل شرکت بازرگانی، پتروشیمی بین الملل، کاویان، بروجن و ممسنی به ارزش ۹۵۰۰۰ میلیارد ریال واگذار شده است
واگذاری سهام ۱۵ شرکت پتروشیمی از طریق شرکت صنایع پتروشیمی هلدینگ خلیج فارس به ارزش اسمی ۲۵ هزار میلیارد ریال و چند شرکت دیگر تولیدی(پتروشیمی تبریز، بیستون و...) و خدماتی( شرکتهای کالای پتروشیمی، بازرگانی بین الملل و ...) در برنامه سال ۱۳۹۰ شرکت ملی صنایع پتروشیمی لحاظ گردیده است که اوراق سهام ۱۵ شرکت سبد هلدینگ خلیج فارس به ارزش ۲۵۰۰۰میلیارد ریال به آن شرکت تحویل و نقل و انتقال در دفاتر سهام ثبت گردید.

ب ) بهره وری و بهبود فضای کسب و کار
در فضای تحریمی ظالمانه دشمنان نظام مقدس جمهوری اسلامی، برعلیه این کشور در حال توسعه و اجرای فرآیند خصوصی سازی در قالب سیاست‌های اجرائی اصل ۴۴ قانون اساسی فرصتهای زیادی در جهت رشد و توسعه متوازن صنعت پتروشیمی فراهم شده است.
استفاده از صندوق توسعه ملی جهت تأمین منابع ارزی طرح های بخش خصوصی
ایجاد مرکز سرمایه گذاری و تسریع در جذب سرمایه گذاران واجد شرایط و فراهم نمودن شرایط مناسب برای مشارکت و اجرای طرح های جدید پتروشیمی توسط بخش غیر دولتی
تشکیل ۱۰ کارگروه تخصصی جهت طرح، بررسی و رفع موانع و مشکلات صنعت
توانمند سازی بخش خصوصی، سرعت بخشیدن به امر تحقیق و توسعه در جهت بومی سازی تکنولوژی، ساخت داخل تجهیزات و مواد و کاتالیست های مورد نیاز صنعت پتروشیمی و طرح مشارکت در تأمین سوخت مورد نیاز کشور از مهم‌ترین این دستاوردهای در صنعت پتروشیمی می باشد.
روند تولید و بهره برداری از ظرفیت های نصب شده که طی سالهای اخیر
( ۱۳۸۹-۱۳۸۶) واگذار شده، نشان می دهد که علیرغم مشکلات عملیاتی در مرحله راه اندازی واحدهای جدید پتروشیمی، مسائل و مشکلات موجود که به دلائل مختلف از جمله تحریم و ... که گریبانگیر این صنعت بوده است، با همت و تلاش مضاعف مدیریت و کارکنان این صنعت، روند استفاده از ظرفیتهای نصب شده رشد قابل توجهی داشته است.

بر اساس اطلاعات مندرج در نشریه SRI متوسط نرخ بهره برداری از مجموع ظرفیت های نصب شده واحد های پتروشیمیایی در جهان (محصولات عمده) طی سالهای ۲۰۰۸، ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ به ترتیب ۸۴ %، ۷۶ %و ۷۵ %بوده است. مقایسه ارقام فوق با نرخ تولید مجتمع های پتروشیمی ایران نشان می دهد عملکرد صنعت پتروشیمی ایران از رشد مطلوبی برخوردار می باشد.

۵) قیمت خوراک، مشکل تأمین خوراک های پتروشیمی :
قانون هدفمند کردن یارانه ها از دی ماه سال ۱۳۸۹ وارد مرحله اجرایی شده است. نگاه کلی و یکسان این قانون به صنایع انرژی بر کشور، موجب گردیده است صنایع پتروشیمی بدلیل مصارف خوراک، فشار مضاعفی را بویژه در خوراک های مایع در تداوم فعالیت های خود تحمل نماید.
با توجه به درصد قابل توجه ارزش خوراک در قیمت تمام شده و حساسیت سوددهی شرکتهای پتروشیمی نسبت به قیمت خوراک، تعیین قیمت مناسب انواع خوراک همواره از دغدغه های پتروشیمی بوده است :
کمبود خوراکهای مورد نیاز مجتمع های موجود و عدم اطمینان از تأمین خوراکهای مورد نیاز برای طرح های در دست اجرا و آتی
قیمت خوراک و لزوم اجرائی شدن فرمولهای جدید قیمت خوراک با توجه به توافقات انجام شده با معاونت برنامه ریزی وزارت نفت که هنوز بطور رسمی قیمت انواع خوراک بویژه خوراک های مایع به‌صورت دراز مدت اعلام نشده است.
۶) وضعیت استفاده از منابع داخلی پتروشیمی برای استفاده طرح‌های پتروشیمی و جذب سرمایه‏های جدید :
میزان سرمایه گذاری انجام شده از ابتدای پیدایش صنعت پتروشیمی ایران تا سال ۱۳۶۸ حدود ۵ میلیارد دلار، طی سه برنامه توسعه اول ، دوم و سوم جمعا ۲۷ میلیارد دلار و طی سال های برنامه چهارم به بیش از ۱۴ میلیارد دلار رسیده است. در نتیجه کل سرمایه گذاری انجام شده از سال ۱۳۴۲ تاکنون جمعاً ۴۶ میلیارد دلار می باشد.
در حال حاضر ۶۹ طرح توسعه‏ای با ظرفیت ۶۷ میلیون تن با مشارکت بخش غیر دولتی با برآورد سرمایه گذاری کل به میزان ۵۰ میلیارد دلار در دست اجرا می باشد و انتظار می‌رود در انتهای برنامه پنجم ظرفیت نصب شده پتروشیمی از مرز ۱۰۰ میلیون تن در سال نیز بگذرد.

تأمین منابع ارزی طرح اولویت دار به ارزش ۳۶ میلیارد دلار ارزی:
تامین مالی شده : ۱۵ طرح به ارزش ۴/۵ میلیارد دلار
صندوق توسعه ملی : ۱۳ طرح به ارزش ۴/۸ میلیارد دلار
فاینانس خارجی ( ۴۴ طرح) : انعقاد قرارداد تجاری ۲۷ طرح به ارزش ۱۷ میلیارد دلار و انجام گواهی مسدودی ارزی۱۴ طرح به ارزش ۶/۵ میلیارد دلار

۷) فاز ۲ پتروشیمی درعسلویه و تأثیر آن بر رشد صنعت پتروشیمی
رشد ظرفیت ، فروش و اشتغال مستقیم و غیر مستقیم
فاز اول : ۱۱ مجتمع شامل مجتمع های تولیدی، سرویس های جانبی و زیربنایی به ظرفیت ۸/۲۱ میلیون تن در سال
فاز دوم : ازمجموع ۶۹ طرح به ظرفیت ۶۶ میلیون تن در برنامه پنجم توسعه، ۲۵ طرح شامل طرح های تولیدی و سرویس های جانبی به ظرفیت ۳۳ میلیون تن در سال به ارزش بالغ بر ۲۵ میلیارد دلار در فاز دوم عسلویه در دست اجرا است .
ظرفیت عملیاتی محصولات پتروشیمی در منطقه تا پایان سال ۱۳۹۴ جمعاً به۵۵ میلیون تن خواهد رسید (حدود ۵۵درصد ظرفیت نصب شده کل صنعت)

* میزان اشتغالزایی غیرمستقیم (صنایع تکمیلی) طرح‌های توسعه بین ۱۰تا ۱۵ برابر نیروی انسانی مستقیم بهره برداری طرح است.

۸) برنامه ریزی برای استفاده از ظرفیت های خالی صنایع پتروشیمی
در فضای تحریمی ظالمانه دشمنان نظام مقدس جمهوری اسلامی، برعلیه این کشور در حال توسعه و اجرای فرآیند خصوصی سازی در قالب سیاست‌های اجرائی اصل ۴۴ قانون اساسی فرصتهای زیادی در جهت رشد و توسعه متوازن صنعت پتروشیمی فراهم شده است.
تشکیل کار گروه های تخصصی از جمله کارگروه های تخصصی "رفع موانع تولیدپایدار وایمن" و " توسعه ساخت داخل واستفاده از توان پیمانکاران وسازندگان داخلی در جهت :
بررسی و رفع کمبود خوراک مجتمع های تولیدی باهماهنگی شرکتهای تابعه وزارت نفت
برنامه ریزی و اجرای تأمین برخی کاستی ها از جمله خوراکهای مایع از طریق کشورهای شمالی (ترکمنستان)
برنامه ریزی هماهنگ تعمیرات اساسی و پیشگیرانه شرکت های تولید و جلوگیری از وقفه در تولید مستمر و پایدار
تلاش در جهت تأمین به موقع قطعات، مواد شیمیایی و کاتالیست ها و سایر مواد مصرفی از طرق مختلف از جمله
۹) توسعه صنایع پائین دست و برنامه های آتی
مزیت های توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی
وجود بخش اعظم ارزش آفرینی و اشتغال زایی در بخش صنایع تکمیلی (پایین دست).
نرخ بازگشت سرمایه ۳۰ الی ۳۵ درصدی در مقابل نرخ ۱۲ تا ۱۵ درصدی بخش بالادستی پتروشیمی.
نیاز به سرمایه گذاری پایین نسبت به صنایع بالادستی پتروشیمی به ازای هر شغل (۳۰ هزار دلار در مقابل نیم میلیون دلار).
موتور محرکه اقتصاد ملی و راهی مناسب برای توزیع ثروت خصوصاً در مناطق محروم
عملکرد صنایع تکمیلی پتروشیمی در سال ۱۳۹۰
انعقاد دو تفاهم نامه و تشکیل کارگروه دائمی با وزارت صنعت، معدن و تجارت
برنامه ریزی جهت انجام آمایش سرزمین و تدوین سند ملی راهبرد توسعه صنایع تکمیلی
همکاری با سازمان ملل (یونیدو) جهت کسب تجارب سایر کشورها
انعقاد ۲۳ قرارداد مطالعه امکان سنجی (FS) و تهیه ۵۳ مطالعه امکان سنجی اولیه (PFS)جهت ارائه به سرمایه گذاران
برنامه صنایع تکمیلی پتروشیمی در سال ۱۳۹۱
احداث ۶ پتروشیمی شهر در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، خراسان، ارومیه و کرمانشاه
احداث پنج شهرک تخصصی صنایع تکمیلی پتروشیمی در کشور و عملیاتی کردن نتایج مطالعات آمایش سرزمین
توسعه صنایع تکمیلی در مناطق ویژه اقتصادی ماهشهر و عسلویه
تهیه ۱۰۰ مطالعه اولیه امکان سنجی ( PFS ) به منظور ارائه به سرمایه گذاران بخش‌خصوصی
کمک در جهت رفع موانع تولید صنایع پائین دستی پتروشیمی موجود
تلاش برای تشکیل صندوق توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی
ایجاد و تقویت کنسرسیوم های صادراتی محصولات صنایع تکمیلی پتروشیمی
نهایی کردن سند ملی راهبرد توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی و تکمیلی آمایش سرزمین