داستان تازه سکونت در پایتخت

این روزها ازدواج به واژه‌ای تبدیل شده که با شنیدن آن مو بر تن جوانان سیخ می‌شود. هزینه‌های سنگینی از جمله مخارج جشن عروسی، سرویس طلا و جواهرات و پس از آن تامین مسکن و مخارج زندگی و از همه مهم‌تر مهریه‌های نجومی چالش‌های پیش روی جوانان برای ازدواج است. با توجه به اینکه نشریه‌ای که در دست گرفته‌اید مربوط به مسکن است به مواردی مثل مهریه و سرویس جواهرات کاری نداریم و یکراست به سراغ موضوع اصلی یعنی مسکن می‌رویم. در این بخش از «تهران، خانه ما» می‌خواهیم بدانیم که شرایط هر کدام از مناطق پایتخت بر حسب تاهل به چه صورت است؛ به عبارتی می‌خواهیم به این موضوع پی ببریم که در کدام مناطق مجرد‌ان، در کدام یک متاهلان، در کدام یک زنان طلاق‌گرفته و زنانی که همسرشان فوت شده، زندگی می‌کنند.

در شهر تهران و در سال ۱۳۷۵ نسبت جمعیتی که حداقل یک بار ازدواج کرده‌اند برای مردان ۵۲/۶ و برای زنان ۵۹/۷ درصد بوده است که این رقم در سال ۱۳۸۵ به ۵۶/۱ درصد برای مردان و ۶۴/۱ درصد در زنان رسیده است. از حدود ۶ میلیون و ۸۶۰ هزار نفر جمعیت ۱۵ سال به بالای تهران در سال ۱۳۸۵، حدود ۶۳ درصد حداقل یک بار ازدواج کرده‌اند (۵۷/۷ درصد دارای همسر، ۴ درصد بی همسر بر اثر فوت و بیش از یک درصد بی همسر در اثر طلاق) و ۳۶ درصد هرگز ازدواج نکرده‌اند.

میزان تجرد در زنان و مردان وابستگی شدیدی به مواردی چون فرهنگ و اقتصاد یک خانواده یا منطقه دارد و از این رو، هم مناطق محروم و هم مناطق مرفه شهرهای بزرگی مثل تهران، کرج و اسلامشهر با پایین بودن آمار ازدواج و تاهل روبه‌رو هستند؛ مناطق مرفه به دلایلی چون طولانی شدن مدت تحصیل و مناطق محروم به خاطر نداشتن پول.

با نگاه به نقشه مربوط به میزان همسرداری می‌توان متوجه شد که نواحی شرقی، مناطق جنوبی و مناطق ۲۲ و ۵ شهرداری تهران با تمرکز بالای جمعیت متاهل مواجهند و درعوض مناطق ۱، ۲، ۳، ۶ و ناحیه ۱ و ۲ منطقه ۱۲ تعداد جمعیت متاهل پایین است. درواقع با توجه به این نقشه می‌توان گفت میزان همسرداری در مناطق حاشیه بالا و مرکزی پایین است. با نگاه به نقشه مربوط به جمعیت هرگز ازدواج نکرده نیز می‌توان دریافت که تمرکز این گروه در مناطق ۶، ۹، ۱۲، ۲ و بخشی از مناطق غربی تهران است.

اما شرایط برای شاخص بی‌همسری بر اثر طلاق کاملا عکس همسرداری است. مناطق حاشیه‌ای شهر تهران بویژه به سمت کرج و شهریار کمترین میزان بی‌همسری بر اثر طلاق را دارند و این در حالی است که مناطق مرکزی و شمالی شهر تهران دارای بیشترین میزان بی‌همسری بر اثر طلاق هستند. یکی از دلایل مهم پایین بودن بی‌همسری بر اثر طلاق در مناطق حاشیه‌ای تهران، بافت سنتی این مناطق است. به عبارت دیگر مناطق حاشیه‌ای پایتخت سنتی‌تر یا با شرایط سخت‌تر اقتصادی دارای تعداد کم‌تری از جمعیت زنان طلاق گرفته و بیوه هستند. از سوی دیگر مهاجرپذیر بودن مناطق حاشیه‌ای و اینکه بیشتر جمعیت مهاجر را جوانان تشکیل می‌دهند دلیلی برای بالا بودن میزان همسرداری در حاشیه شهر است.

با یک نگاه کلی به نقشه‌های که در این گزارش داریم می‌توان گفت که ناحیه ۴ از منطقه ۱۵ با ۶۸/۳ درصد، ناحیه ۴ از منطقه ۲۲ با ۶۶/۹ درصد، ناحیه یک از منطقه ۱۸ با ۶۷/۳ درصد و ناحیه ۵ از منطقه ۱۵ با ۶۶/۹ درصد بیشترین درصد متاهلان( دارای همسر) را در خود دارند. ناحیه ۲ از منطقه ۷ با ۲/۸ درصد، ناحیه ۵ از منطقه ۶ با ۲/۸ درصد و ناحیه ۳ از منطقه ۷ با ۲/۷ درصد، بیشترین درصد افراد بدون همسر بر اثر طلاق را را در خود جای داده‌اند. ناحیه ۶ از منطقه ۱۴ با ۰/۱۷ درصد، ناحیه ۳ از منطقه ۹ با ۰/۲۱ درصد و ناحیه ۲ از منطقه ۱۹ با ۰/۵۸ درصد کمترین درصد بر اثر طلاق را دارا هستند. همچنین ناحیه ۴ از منطقه ۹ با ۵۷/۱ درصد و ناحیه ۱ از منطقه ۶ با ۵۲/۴ درصد دارای بیشترین درصد هرگز ازدواج نکرده‌ها و ناحیه ۳ از منطقه ۱۳ با ۳۵/۸ درصد و ناحیه ۱ از منطقه ۱۴ با ۳۶ درصد نیز کمترین میزان جمعیت هرگز ازدواج نکرده را در اختیار دارند.

در این گزارش سعی کردیم که ویژگی‌های هر کدام از مناطق تهران از نظر وضع تاهل، تجرد و طلاق را بررسی کنیم تا بتوان از این اطلاعات برای برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تر و تصمیم‌گیری‌های آینده بهره برد؛ چه مدیر دولتی باشیم، چه فعال بازار مسکن و چه یک جوان بیکار این اطلاعات برایمان سودمند خواهد بود.