از واگذاری ۲۱۰ روزه تا روزانه تلفن ثابت
با پیروزی انقلاب بخش‌های مختلفی از کشور دستخوش تغییرات مثبتی شده‌اند که در همین راستا حوزه فن آوری اطلاعات نیز با رشد قابل توجهی روبه رو بوده است.
با پیروزی انقلاب بخش‌های مختلفی از کشور دستخوش تغییرات مثبتی شده‌اند که در همین راستا حوزه فن آوری اطلاعات نیز با رشد قابل توجهی روبه رو بوده است. از اداره پست سال‌های دور تا وزارت پست سال ۱۲۹۰ و سپس وزارت پست و تلگراف سال ۱۳۲۷ و پس از آن وزرات پست و تلگراف و تلفن سال ۱۳۵۰، راه بسیاری تا شکل گیری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات کنونی طی شده است.
امروز در آغاز سی و چهارمین بهار انقلاب، ارتباطات و فناوری اطلاعات در ایران دست خوش تغییرات بسیاری شده است.
از اداره پست تا وزارت پست، تلگراف و تلفن
شروع فعالیت در زمینه پست و تلگراف و تلفن در کشورما با ایجاد فعالیت‌های پستی تلاقی دیرینه دارد.
پست در ایران تا پیش از سال ۱۲۹۷ به صورت «اداره» بود و تمامی امور پستی در آن زمان توسط همین اداره صورت می‌گرفت.
در این سال، به سبب موفقیت‌هایی که به دست آمده بود، ناصرالدین شاه دستور داد تا موسسه پست آن روز به وزارت تبدیل شود و اداره آن را به امین‌الملک وزیر وظایف و رئیس دارالشوری سپرد. وی یک سال بعد یعنی در سال ۱۲۹۸ از وزارت وظایف و ریاست دارالشوری استعفا کرد تا برای رسیدگی به امور وزارتخانه جدید فرصت بیشتری پیدا کند. وزارت جدید پست همچنان توسط امین‌الملک و میرزا رحیم که به معاونت این وزارتخانه منصوب شده بود اداره می‌شد. در ۱۵ جمادی‌الاولی سال ۱۳۰۳ جزوه‌ای کوچک در ۵۲ صفحه به نام تعرفه‌ی اداره جلیلیه پستخانه ایران با چاپ سنگی منتشر شد.در این رساله نقشه‌هایی از جمیع تلگرافخانه‌ها، پست خانه‌ها و چاپارخانه‌ها و خطوط پستی آن ایام آمده بود.
به موجب مندرجات آن رساله، کشور ایران در سال ۱۳۰۳ دارای ۷ خط اصلی و پنج خط فرعی پست بود. از این سال به بعد، جز تغییر در تشکیلات ساختاری و سازمانی در اداره یا وزارت پست آن وقت، تغییرات عمده‌ای در آن صورت نگرفت.
پس از صدارت امیرکبیر تحولات تازه‌ای در پست کشور رخ داد. به طوری که فعالیت دفاتر پستی کشورهای استعمارگر در ایران تعطیل و پیک‌های پست ایران با نظم و نظامی که از سوی امیرکبیر در ترکیب وزارت پست شکل داد، با سرعت و دقت بسیار امور مراسلاتی را انجام می‌دادند.
در سال ۱۳۲۱ه.ق اولین امتیاز تلفن به بصیرالممالک واگذار شد و به این ترتیب تلفن نیز در تهران شروع به کار کرد.
در سال ۱۳۲۷ ه.ق پست دستخوش تغییرات شد و تشکیلاتی نو یافت. در این زمان اداره‌ی تلگراف به پست اضافه شد وزارت پست و تلگراف شکل تازه‌ای به خود گرفت.
در ۱۹ جمادی‌الاخر ۱۳۵۰ وزارت پست و تلگراف، پیشنهادی به مجلس تقدیم کرد که با مصوبه‌ای سهام شرکت تلفن وقت را خریداری کند. پس از صدور این مجوز و خرید سهام شرکت تلفن از اواخر سال ۱۳۴۷ ه.ق وزارت پست و تلگراف و تلفن شکل گرفت. از این سال به بعد شاهد، توسعه‌ی همه جانبه در وزارتخانه بودیم.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
در سال ۱۳۸۲ همزمان با تصویب لایحه تغییر وظایف و نام وزارت پست و تلگراف و تلفن به «وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات» توسط مجلس شورای اسلامی و با توجه به تغییر ساختار شرکت مخابرات ایران، مجموعه قوانین وظایف و اختیارات جدید این وزارتخانه، تدوین و تصویب شد.
از این رهگذر علاوه بر شرکت مخابرات ایران، شرکت فناوری اطلاعات، شرکت ارتباطات زیرساخت و ارتباطات سیار در کنار شرکت مخابرات ایران تشکیل شد. سازمان قضایی و تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نیز بخشی از این تحولات به حساب می‌آید.
خصوصی‌سازی
به دنبال اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی و واگذاری شرکت مخابرات به بخش خصوصی در آبان ماه سال ۱۳۸۸ شرکت فناوری اطلاعات ایران و شرکت ارتباطات زیرساخت به عنوان نهادهای حاکمیتی در بدنه وزارت باقی ماند و شرکت ارتباطات سیار در کنار شرکت مخابرات ایران به بخش خصوصی واگذار شد.
در ادامه روند اجرای سیاست‌های اصل ۴۴ قانون اساسی، شرکت پست نیز با اعطای پروانه اپراتور اول پست در مهرماه ۱۳۸۹ توسط رئیس‌جمهور مراحل خصوصی‌سازی را آغاز نموده است، تا تنها بخش حاکمیتی پست در قالب سازمان پست دولتی ایران دراختیار دولت باقی بماند.
به این ترتیب، وزارت ارتباطات در زمینه بسترسازی برای اجرای سیاست اصل ۴۴، بهترین وزارتخانه شناخته شد.
برنامه پنجم
هم‌اکنون وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با هدایت و نظارت مستمر بر عملکرد شرکت‌ها و مراکز زیرمجموعه، اقدامات مناسب و درخوری برای بهبود و گسترش وضع ارتباطی کشور انجام می‌دهد، به طوری که خوشبختانه، با تلاش‌های صورت گرفته در مجموعه اکثر پروژه‌های تعریف شده در برنامه چهارم توسعه در بخش‌های مختلف به طور کامل اجرایی شده است.
دولت الکترونیک
آغاز اقدامات عملی در پروژه‌های عظیم دولت الکترونیکی، تجارت و بانکداری الکترونیکی، سلامت و رفاه الکترونیکی، توسعه فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در فضای مجازی، همه و همه در دولت دهم کلید خورد. دولتی که شعار خود را ادامه روند دولت نهم گذاشته و پیاده‌سازی دولت الکترونیکی را یکی از محورهای اصلی تحقق شعارهای مهم دولت را در راستای مهرورزی، عدالت‌گستری، خدمت‌رسانی و رفاه و تعالی دولت می‌داند.
اعضای کارگروه مدیریت فاوا
وظایف این کارگروه عبارت است از بررسی و تصمیم‌گیری در امور مربوط به سیاستگذاری، پیگیری، هدایت، راهبری و نظارت بر چگونگی پیشرفت فعالیت‌های حوزه فاوا و امنیت، اختصاص و هدایت صحیح منابع مالی و بودجه برای اجرای طرح‌های کلان فاوا و امنیت، ایجاد و اصلاح مقررات، استانداردسازی، تحقیقات و فرهنگ‌سازی و ایجاد فضای مناسب برای تولید محتوای الکترونیکی، رعایت اصول حاکمیت و توازن بین توسعه امنیت اطلاعات و دولت الکترونیکی.
اعضای کارگروه مدیریت فاوا را وزرای ارتباطات و فناوری اطلاعات، امور اقتصادی و دارایی، بازرگانی، رفاه و تأمین اجتماعی، صنایع و معادن، فرهنگ و ارشاد اسلامی، کشور، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس‌جمهور، معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهور، رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات ریاست‌جمهور تشکیل می‌دهند.
کمیسیون تخصصی مدیریت فاوا
همچنین براساس تصمیم اعضای کارگروه مدیریت فاوا، کمیسیون تخصصی مدیریت فاوا تشکیل شد که مدیریت کمیته‌های تخصصی را برعهده داشته و زیرنظر این کارگروه فعالیت می‌کند.
هدف از این کمیسیون چابک‌سازی دولت عدالت‌محور با توسعه خدمات الکترونیکی مطمئن بوده و راهبرد اصلی آن توسعه خدمات الکترونیکی مطمئن به مردم و توسعه ساختارهای مدیریت فاوا با رویکرد کسب سهم مناسب در بازارهای منطقه و جهان و گسترش فرهنگ و آموزش‌های حرفه‌ای فناوری اطلاعات است.
حمایت از صادرات صنعت فاوا و حضور در عرصه‌های بین‌المللی، هدفمند بودن و کاربردی کردن پژوهش‌های دانشگاهی در این حوزه رعایت قانون حداکثر استفاده از توان فنی و مهندسی و تولیدی و صنعتی و اجرایی کشور و همچنین تعامل‌پذیری سامانه‌ها در چارچوب استانداردها و توسعه همکاری‌ها و تعاملات منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه فناوری اطلاعات از جمله راهکارهای عملی اجرایی شدن اهداف اشاره شده است که مدنظر قرار خواهد گرفت.
اعضای کمیسیون تخصصی مدیریت فاوا
براساس مصوبه کارگروه مدیریت فاوا، اعضای این کمیسیون تخصصی را وزرای ارتباطات و فناوری اطلاعات، امور اقتصادی و دارایی، بازرگانی، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، صنایع و معادن، کشور، معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس‌جمهور، بانک مرکزی، قوه قضائیه، مجلس شورای اسلامی، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات نهاد ریاست‌جمهوری تشکیل می‌دهند.
تهیه پیش‌نویس برنامه‌ها و گزارش‌های کارشناسی جهت ارایه به کارگروه مدیریت فاوا، مدیریت کلان پروژه‌های ملی و راهبردی فاوا، مدیریت، سازماندهی و تأمین منابع مالی مورد نیاز پروژه‌های ملی و راهبردی فاوا و پیگیری جهت اجرای برنامه‌های کارگروه فاوا، از جمله وظایف درنظر گرفته شده برای این کارگروه هستند.
از دیگر وظایف محول‌شده به این کمیسیون می‌توان به ایجاد و هدایت کمیته‌های تخصصی اجرایی بر منظور هماهنگی و یکپارچه‌سازی برنامه‌ها، هماهنگی میان کلیه مدیران عالی فاوا و او نظارت و ارزیابی بر اجرای برنامه‌ای مربوط به دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد.
کمیته‌های تخصصی کارگروه مدیریت فاوا
این کمیسیون دارای چندین کمیته تخصصی است که این کمیته‌ها دارای وظایف عمومی و مشترک نظیر هماهنگی و همکاری با کمیسسون تخصصی مدیریت فاوا در قالب ارائه پیشنهاد و یا انجام امور ارجاعی، شناسایی افراد فعال و نخبگان حوزه تخصصی در داخل و خارج کشور، دریافت و بررسی درخواست‌ها و پیشنهادها، بررسی کلیه پروژه‌های اجرایی شده، در دست اقدام با در حال تعریف و ایجاد سامانه‌های کاربردی، مستند سازی، اطلاع رسانی از فعالیت‌ها و برنامه‌های آتی هستند.
در آستانه سی و چهارمین سالگرد انقلاب اسلامی آمار حوزه فناوری اطلاعات به شرح زیر است:
تعداد تلفن‌های ثابت در سال ۵۷ حدود ۸۵۰ هزار و ۸۰۰، در سال ۸۴ قریب ۲۰ میلیون و ۳۳۰ هزار و ۶۰ تلفن و در سال ۸۹ نزدیک ۲۵ میلیون و ۵۸۴ هزار و ۲۷۲ و هم‌اکنون دارای ۲۶ میلیون و ۳۴۹ هزار و ۷۵۵ تلفن هستیم.
این در حالی است که ضریب‌نفوذ تلفن ثابت در سال ۵۷، ۲.۳۴ درصد در سال ۸۴، ۲۹.۷۱ و در سال ۸۹، ۳۴.۰۵ و هم‌اکنون ۳۵.۲ درصد است.
در سال ۸۴ متوسط زمان انتظار دریافت خط تلفن ۲۱۰ روز بوده که این رقم در سال ۸۹ به ۱۱ روز و هم‌اکنون به صورت روزانه دریافت می‌شود.
تعداد تلفن‌های همراه فعال در سال ۸۴، ۸ میلیون و ۵۱۰ هزار و ۵۱۳ شماره بوده که در سال ۸۹ به ۵۱ میلیون و ۵۵۵ هزار و ۷۱ شماره افزایش یافته و هم‌اکنون ۵۴ میلیون و ۲۳۷ هزار و ۲۷۳ شماره رسیده است.
براین اساس ضریب‌نفوذ تلفن همراه فعال در سال ۸۴، ۱۲.۴۳ درصد، در سال ۸۹، ۶۹ درصد و هم‌اکنون ۷۳.۳۱ درصداست.
در حالی که در سال ۵۷، ۳۱۲ روستا دارای ارتباط بوده‌اند، این رقم در سال ۸۴، ۴۷ هزار و ۹۵۵ روستا اعلام و در سال ۸۹، ۵۲ هزار و ۵۹۶ رسیده و هم‌اکنون ۵۱ هزار و ۷۹۷ روستا دارای ارتباط هستند.
در سال ۵۷ تعداد تلفن همگانی ۴ هزار و ۲۹۴ دستگاه بوده، سال ۸۴، ۱۴۴ هزار و ۱۴۵ دستگاه شده و در سال ۸۹ به ۲۳۹ هزار و ۲۵۷ دستگاه رسیده و هم‌اکنون ۲۳۹ هزار و ۷۴ دستگاه است.
همچنین در سال ۸۴، ۳۰ کشور دارای ارتباط رومینگ بوده‌اند که هم‌اکنون این رقم به ۱۱۹ کشور افزایش یافته است، در حالی که در سال ۸۴، ۶۵ درصد، پوشش شبکه تلفن همراه داشته‌اند در سال ۸۹ این رقم به ۹۲ درصد افزایش یافته و هم‌اکنون ۹۵.۸ درصد شده است.
پهنای باند بین‌المللی در سال ۸۴، ۱.۷ در سال ۸۹، ۲۶.۸ و هم‌اکنون ۳۹.۳ Gbps است.
سال ۸۴، ۷ کشور منطقه متصل به HUB ایران بودند که هم‌اکنون این رقم به ۱۴ کشور منطقه افزایش یافته است، در حالی ضریب‌نفوذ کاربران اینترنت در سال ۸۴، ۱۰.۹۵ درصد بوده است، در سال ۸۹، ۳۲.۶۶ درصد شده و هم‌اکنون به ۳۲.۷ درصد افزایش یافته است.
این در حالی است که تعداد پورت‌های واگذار شده در سال ۸۴، ۲۷ هزار و ۳۲۹ پورت، در سال ۸۹، ۹۶۲ هزار و ۲۵۰ پورت و هم‌اکنون به ۲ میلیون و ۲۱ هزار و ۹۴۸ پورت رسیده است.
مطابق این آمارها در سال ۵۷، ۷۵ میلیون مرسوله پستی داشتیم که در سال ۸۴ به ۷۹۵ میلیون و ۱۹۳ هزار و ۶۶۵ مرسوله رسیده و در سال ۸۹، ۸۰۸ میلیون و ۴۵۵ هزار و ۳۰۰ مرسوله شده است.
همچنین در هشت ماهه امسال ۵۱۵ میلیون و ۸۶۶ هزار و ۹۰۶ مرسوله داشته‌ایم.
براین اساس سرانه مرسولات پستی در سال ۵۷، ۲.۱، در سال ۸۴، ۱۱.۵، در سال ۸۹، ۱۰.۸ و هشت ماهه امسال ۶.۸ مرسوله است.
در سال ۸۴، ۳۵۸ دفتر عرضه خدمات پستی شهری موجود بوده که این رقم در سال ۸۹، ۴ هزار و ۷۷۱ دفتر بوده و هم‌اکنون از ۴ هزار و ۸۶۷ دفتر خدمات پستی شهری برخورداریم.
این در حالی است که دفتر خدمات پستی روستایی در سال ۸۴، هزار و ۲۶۵ دفتر، در سال ۸۹، ۹ هزار و ۶۹۳ و هم‌اکنون ۹ هزار و ۸۷۳ دفتر است.
شایان ذکر است که تعداد حساب‌های پس‌انداز به ازای هر هزار نفر در سال ۸۴، ۱۶ تا در سال ۸۹، ۵۶.۷ و هم‌اکنون ۶۵.۳ است
