نیــازهـا ی رشــــد و بالــندگـی کـودکـــان

مسعود میرزایی علویجه
کارشناس ارشد روان سنجی
کودکان سرمایه های ارزشمند و سازنده جامعه هستند، آنان در خانواده که نخستین کانون و محیط اجتماعی است پرورش می‌یابند و راه رشد و بالندگی را آغاز می‌کنند. کودکان در دامن خانواده و اجتماع با ارزش‌ها و ویژگی‌های فرهنگی آشنا و انس می‌گیرند.

از تولد تا شش سالگی کودکان برای رشد بدنی، فکری و کسب توانایی‌های ارتباطی و سازگاری با محیط خود نیازمند توجه و استفاده از روش‌های مناسب هستند. والدین و افرادی که در این دوره با کودکان سر و کار دارند تاثیرات زیادی در سرعت رشد بلوغ عاطفی و هیجانی آن‌ها خواهند داشت و ضرروت درک صحیح از نیاز های کودکان و شناخت راه‌های پرورش و توانمندسازی کودکان در این دوره را صد چندان می نماید. برای داشتن یک برنامه ریزی خوب و موفق برای کودکان در این دوره سنی توجه به موارد زیر می تواند اثرات مطلوبی رای برای کودکان به دنبال داشته باشد.

توجه به تغذیه و تندرستی

تاثیر تغذیه و عادات غذایی مناسب در رشد و سلامت کودکان بر هیچکس پوشیده نیست . توجه والدین به عادات غذایی خود بسیار مهم است چرا که کودک در ابتدا به رفتارهای سایر افراد پیرامون خود توجه می کند و برای اینکه به کودکان بفهمانیم که چه غذایی سالم تر است باید هر روز این موضوع را به صورت عملی به آن‌ها نشان دهیم.باید به این نکته توجه نمود که اصرار و پافشاری والدین بر استفاده از گروهی خاص از غذا ها ، کودکان را با مقاومتی قوی تر در مقابل این اصرار سوق خواهد داد. پس بدور از هر گونه تاکید، امکان انتخاب گروه های مختلف مواد غذایی مفید و سالم را برای کودکان مهیا نمود. برای جذاب نمودن امر تغذیه می توان کودکان را در مراحل مختلف تهیه غذا مشارکت داد و در مورد خواص غذاها در رشد و سلامت آن‌ها توضیحاتی داد.

پذیرش بی قید و شرط کودکان

درک این موضوع از طرف کودکان که بدانند والدین آن‌ها صرف نظر از نیرومندی، مشکلات ، سرشت و با هر توانایی که آن‌ها دارند، مورد پذیرش هستند و آن‌ها را دوست دارند.
پس لازم است که کودکان به کرات در آغوش گرفته شده و مورد نوازش قرار گیرند و به آن‌ها گفته شود که دوستشان دارند. احترام به کودکان و توجه به دیدگاه‌ها و نظرات و خواسته‌های معقول آن‌ها در آینده باعث پرروش کودکانی مهربان، بردبار، مسئولیت پذیر و با تعلق خانوادگی مطلوب خواهد شد.


آموزش اصول، قوانین و مقررات

رعایت اصول، قوانین و مقررات در زمینه های مختلف از طرف والدین و انعکاس و صحبت با کودکان در خصوص نتایج رعایت این قوانین به کودکان احساس امنیت می‌دهد و آن‌ها یاد می‌گیرند که کارها را درست انجام دهند و نتایج مطلوب هم به دست آورند. آموزش شستن دست‌ها قبل از غذا خوردن، مسواک زدن قبل از خواب، احترام گذاشتن به بزرگترها، اهمیت دادن به قدردانی و تشکر برای انجام کارها، استفاده از لوازم شخصی و اسباب بازی‌ها و حفظ نگهداری آنها و حتی رعایت قوانین مقرارت اجتماعی و راهنمایی و رانندگی همگی از جمله این موارد هستند.

یادگیری از طریق مشاهده

تحقیقات نشان می‌دهد که بخش زیادی از یادگیری کودکان یعنی چیزی در حدود ۷۵ درصد یادگیری آن‌ها از طریق دیدن و مشاهده است و این در حالی است که شاید کم‌تر به این موضوع مهم توجه شود. قرار گرفتن کودک در محیط هایی که در آن‌ها فرایند و یا تولیدی جریان دارد، نقش به‌سزایی در آینده کودک خواهد داشت چراکه کودک با توجه به آنچه مشاهده نموده است رویاها و دامنه توانایی های خود را انطباق داده و الگو سازی می‌نماید. زمانی که کودک فرصت مشاهده سازه یک سد یا یک کارخانه تولید خودرو یا مزرعه مکانیزه و یا یک کارگاه تولیدی را از نزدیک به‌دست می‌آورد دیدگاه و تصورات خود را بر پایه این مشاهدات خواهد گذاشت و الگو های پیشرفت خود را بزرگ و بزرگ‌تر می‌کند.

توجه به مهارتهای حسی و حرکتی

آینده و پیشرفت کودکان در گرو سلامت و توجه همه جانبه به فعالیت‌های بدنی آن‌ها است. با رشد و توسعه عادات مثبت جسمانی کودکان می‌توانیم در بالندگی آینده آن‌ها نقش مهمی داشته باشیم. کودکان حرکت را دوست دارند و با غریزه فعالیت حرکتی مثل دویدن، پریدن ، بازی کردن و امثال آن به دنیا می‌آیند.
توجه به فعالیت های بدنی و سلامت کودکان اثرات مطلوبی در پرورش ذهن، توانایی های جسمانی، احساسات و زندگی آینده کودکان خواهد داشت و به کرات شنیده ایم که عقل سالم در بدن سالم است ، پس توجه به سلامت جسم و کمک به پرورش مهارت‌های حرکتی کودکان نقش مهمی در آینده آن‌ها خواهد داشت.


دادن فرصت تجربه

انجام کلیه کارهایی که صدمات جسمانی برای کودکان به دنبال ندارد باعث این می‌شود که کودکان توانمندی های خود را شناخته و باور کنند و به رشد و بالندگی بیش‌تری دست یابند . کشف ناشناخته ها و انجام تجربه‌های متفاوت و متداوم باعث کسب مهارت و ارتقاء توانایی های کودکان می‌شود. آشنایی با وسایل و ابزارها، خواندن کتاب‌های جدید ، انجام بازی های جدید ، دیدن تئاتر، ساختن یک وسیله مثل چهارپایه چوبی به همراه پدر و استفاده از آن در دستشویی برای رفع مشکل بازو بسته کردن شیر آب ، انجام فعالیت های ورزشی ، درست کردن کاردستی در کنار والدین، ولی به صورت مستقل توسط کودکان و سایر فعالیت هایی از این دست از جمله راه های مناسب برای کسب تجربه است.

توجه به خلاقیت

خلاقیت یکی از موضوعاتی است که امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و موفقیت آینده کودکان را تضمین می کند.
شاید در زمان‌های نه چندان دور داشتن بهره هوشی بالا را از ارکان موفقیت می‌دانستند، ولی تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که افراد خلاق، باهوش معمولی موفقیت‌های چشمگیرتری در مقایسه با افراد با هوش کسب کرده‌اند.عدم اصرار والدین به کودکان برای پیروی محض از روش‌ها و سبک آنان، دادن فرصت انجام فعالیت با سلیقه خود کودکان از جمله انتخاب لباس، نحوه غذا خوردن، انتخاب اسباب بازی ها، نحوه سفره آرایی و فرصت انتخاب روش‌های غیر مرسوم در حل مسئله و چالش های پیش روی کودک و نشان ندادن راه حل ها در همان ابتدای کار و سایر مسائلی از این دست زمینه ساز بروز بیشتر خلاقیت در کودکان خواهد شد.