بگذاریم بچه‌ها بازی کنند

مریم منوچهری

به نظر می‌رسد یک تعریف جامع و کامل برای "بازی" وجود نداشته باشد. صاحب‌نظران این امر، معمولا با ارائه تعاریف متعدد به طور ضمنی به این نکته اشاره می‌کنند که بازی می‌تواند طیف وسیعی از رفتارها و البته نتایج را در بر بگیرد. اما آنچه که مشخص است اهمیت بسزای آن در دوران زندگی و رشد کودکان است. هرچند بازی در انواع پیشرفته آن می‌تواند برای بزرگسالان نیز کارکردهای متفاوت و متعددی داشته باشد اما نکته مشخص این است که بازی برای کودکان فضای امن و آرامی به وجود می‌آورد که طی آن می‌توانند لذت ببرند، احساس آرامش کنند و بدون این‌که به نتیجه آن فکر کنند، صرفا عملی را برای فراغت خود انجام دهند.

به همین خاطر خیلی خوب خواهد بود که والدین جدای از کارهای روزانه‌ای که از کودکان خود انتظار دارند، وقتی را هم به بازی آن‌ها اختصاص بدهند. پیاژه روان‌شناس مشهور سوییسی که از کارآزموده‌ترین اهالی این فن است بین بازی و کار تفاوت قائل است و می‌گوید بازی دارای هدف در خود است و نه تنها اجباری نیست که کاملا اختیاری صورت می‌گیرد. ضمن اینکه دلپذیر و خوشایند است، قائل به هیچ‌گونه نظم و ترتیبی هم نیست و آزاد از قید کشاکش و پرخاش می‌باشد.

همانطور که گفتیم بازی بر روان کودک تاثیرات شگرفی دارد. روند رشد او را افزایش می‌دهد. به طوری که موجب شناخت او از توانایی‌های خود می‌شود و میزان عملکردهای رفتاری او را بالا می‌برد. به طور مثال بازی‌هایی که در آن هم کودک را به حرکت وا می‌دارند و هم حواس پنجگانه او را تحریک می‌کنند، این قابلیت را دارند که درک کودک از دنیای اطرافش را بالا ببرند. یا بازی‌های تخیلی، قدرت درک او را هدف قرار می‌دهند. چرا که کم‌کم می‌آموزد چه‌گونه از سطح ظاهری اشیاء و مسائل عبور کند و به تجزیه و تحلیل آن‌ها بپردازد. همچنین طی بازی، کودک می‌تواند اعتماد به نفس خود را تقویت کند. زیرا در طی آن می‌تواند به راحتی بر دنیای خود حکم‌فرمایی کند.

از دیگر فواید بازی می‌توان درک نظم، ترتیب و توالی مشارکت را نام برد. قوانین بازی، نحوه شروع، ادامه و خاتمه آن، فرصت مناسبی برای کودک فراهم می‌کند تا درباره نظم نکات بیش‌تری بیاموزد. بازیهای نمایشی نیز همین فواید را دارند، مثلا فرزند شما هنگام خاله بازی، ابتدا به میهمانهای خود که ممکن است چند حیوان عروسکی باشد، خوش آمد می‌گوید و آن‌ها را روی صندلی می‌نشاند و با چای و کیک از آن‌ها پذیرایی می‌کند. سپس ظرف‌ها را تمیز کرده و در آخر به بدرقه آن‌ها می‌رود و با آن‌ها خداحافظی می‌کند. تمام این مراحل بیانگر آن است که رشد درک کودک از ترتیب و توالی به شکل مناسبی صورت گرفته است.

بازی کارکردهای عاطفی، اجتماعی و حتی جسمی نیز دارد. کارکرد عاطفی آن در بروز احساسات و تخلیه انرژی است که به نوعی پالایش روحی منجر می‌شود. کودکی را در نظر بگیرد که انرژی انباشته درون خود را با بازی‌های عملی تخلیه می‌کند و به وقت بازی خنده‌های بلند سر می‌دهد و احساسات ناب خود را منتقل می‌کند. به طور حتم این کودک شب با آرامشی مثال زدنی به خواب خواهد رفت. از لحاظ اجتماعی نیز موجب دوری از خودمحوری و سازگاری با محیط می‌گردد. همچنین کار گروهی، مشورت کردن، صبور بودن و پذیرش مسئولیت را به کودکان یاد می‌دهد که نتیجه آن در بزرگسالی بهتر و بیشتر به چشم خواهد آمد. علاوه بر همه اینها انجام برخی بازی‌هایی که تحرک بیشتر دارند و صرفا ذهنی نیستند نیز می‌توانند باعث تقویت و پرورش جسم کودک شوند. کمااینکه آموزه‌های علمی همه بر این نکته صحه می‌گذارند که ما برای زندگی بهتر به جسمی سالم و شاداب نیازمندیم.

در انتها خوب است به این نکته نیز اشاره کنیم که سن، جنس، هوش و محیط عواملی هستند که بر بازی کودکان تاثیر می‌گذارند و ما با دقت به این پارامترها می‌توانیم دید بهتر و پربارتری به بازی کودکان داشته باشیم.