گام به گام با بورس انرژی

ایجاد و راه‌اندازی بورس‌های کالایی در ایران، در راستای تحقق برنامه‌های سوم و چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر ایجاد و گسترش بازارهای تخصصی صورت گرفته است. در این راستا تشکیل بورس انرژی با محوریت برق پس از موافقت شورای عالی بورس و اوراق بهادار در برنامه کاری سال۱۳۹۰ بازار سرمایه ایران قرار گرفت. در بورس انرژی امکان انجام معاملات پیمان آتی (foward)، قراردادهای‌ آتی (futures) و اختیار معامله (option) فراهم می‌ شود که در گام نخست، قرارداد مورد معامله دراین بورس، پیمان آتی (مبتنی‌بر سلف موازی) خواهد بود که بخش تحویل فیزیکی کالا را نیز پوشش می‌دهد.

به گفته رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با راه‌اندازی این بازار امکان خرید و فروش انرژی، تأمین مالی برای تولیدکنندگان، تأمین انرژی برای توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان، کشف قیمت روزانه انرژی، پوشش ریسک، شفافیت معاملاتی، تسهیل در تبادلات انرژی و کاهش هزینه‌های معاملاتی در بخش مبادلات انرژی فراهم خواهد شد.

کارشناسان معتقدند اگر چه ساختار نیمه‌دولتی کنونی صنعت تولید و توزیع انرژی در کشور یک نقطه ضعف اساسی در شکل‌گیری بورس انرژی است اما شتاب جریان خصوصی‌سازی طی سال‌های اخیر و دورنمای اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ باعث می‌شود تا فرصت توسعه این بازار به سرعت فراهم شود. از این رو به نظر می‌رسد وجود بورس انرژی و خصوصی‌سازی بخش تولید و توزیع انرژی، لازم و ملزم یکدیگر بوده و ایجاد بورس انرژی در چنین شرایطی یک ضرورت است.

با واریز پول توسط موسسان و نهایی شدن طرح اساسنامه عرضه عمومی بزودی انجام خواهد شد.در حال حاضر سهام موسسان بورس انرژی تخصیص پیدا کرده است که ۸۰ درصد آن توسط موسسان و ۲۰ درصد آن از طریق پذیره نویسی عمومی تامین می شود.

بورس انرژی دارای ساختمان و نرم افزار معاملاتی مستقل خواهد بود و زیر ساخت‌های متفاوتی با سایر بورس‌ها خواهد داشت.

۲۰ شهریور ماه مدیر نظارت بر بورس‌ها و بازارهای سازمان بورس و اوراق بهادار، فهرست اعضای هیات موسس بورس انرژی را اعلام کرد.

بازدید مسئولان بورس انرژی از بورس کالا برای کسب تجربه

در همین حال با وجود به تاخیر افتادن زمان پذیره نویسی بورس انرژی مسئولان برای راه اندازی موفق این بورس جدی هستند و شاید برای این منظور بود که سه شنبه ۲۲ شهریور ماه هیاتی از مسوولان و مشاوران بورس انرژی برای استفاده از تجربیات معاملات و نیز آشنایی با نحوه چانه‌زنی و رقابت خریداران و عرضه‌کنندگان برای کشف قیمت و معامله، از شرکت بورس کالای ایران بازدید کردند.

در این بازدید که با ابراز تمایل از سوی مسوولان بورس انرژی برای آشنایی با کارکرد بورس‌های کالایی صورت گرفت، ضمن بازدید از تالار معاملات، مدیران بورس کالای ایران در مورد نحوه فعالیت بخش‌های مختلف این بورس توضیحات لازم را ارائه کردند.

مهیا بودن امکان انجام

معاملات بورس انرژی اواخر سال ۹۰

در همین حال جایگاه کشور در تولید انرژی و تأثیرگذاری آن بر معادلات اقتصادی در حوزه مبادلات انرژی اعم از نفت، گاز و برق، ساختار تجاری فعالی را در این حوزه در کشور ایجاد کرده است. بازار برق ایران از سال ۱۳۸۲تاکنون به انجام معاملات در ساختاری نظام‌یافته و تحت نظارت اقدام کرده است و بخشی از محصولات بخش نفت از سال ۱۳۸۶ در بورس کالای ایران مبادله می‌شود. در کنار این موضوع سابقه مبادلات برون‌مرزی حامل های انرژی و فعالیت بخش‌های بازرگانی در بازارهای بین‌المللی تجارب ارزشمندی را در این بخش ایجاد کرده که می‌تواند در توسعه سریع بورس انرژی ایران نقش بسزایی ایفا کند. حال باید دید آیا بورس انرژی با توجه به تدابیر اندیشیده شده برای آغاز کار موفق خواهد بود و یا در حین کار و با آغاز عرضه ها و در جریان چانه زنی ها مشکلات آن مشخص می شود؟ درست همان وضعیتی که بورس نفت در آن گرفتار آمده است.

وابستگی موفقیت بورس انرژی به اراده موسسان آن

انتشار اخبار پیرامون فعالیت بورس انرژی تا پایان سال باعث واکنش کارشناسان نسبت به این بورس شد بطوریکه حسین خزلی خرازی کارگزار بورس اوراق بهادار تهران و دبیر کل پیشین کانون کارگزاران در این رابطه گفت: در صورتی که در بورس انرژی خریداران داخلی و خارجی حضور داشته باشند و عمده معاملات آن قراردادهای مشتقه باشد، این بورس پا می‌گیرد و ایران می‌تواند در منطقه قیمت گذار باشد اما اگر اراده‌ای وجود نداشته باشد و مانند بورس نفت معاملات صوری اتفاق بیافتد به تاسیس بورس انرژی در کشور نیازی نیست. وی ضرورت راه‌ اندازی بورس انرژی در کشور را مورد توجه قرار داد و گفت: تجربه دنیا و کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد که این کشورها به سمتی رفتند که کل انرژی شامل نفت، برق و گاز را در یک بورس مستقل معامله کنند. لذا با توجه به اینکه انرژی در دنیا مقوله پیچیده‌ای است و در دنیا و ایران کالای استراتژیک محسوب می‌شود، راه‌اندازی بورس انرژی ضروری است. این فعال بازار سرمایه اضافه کرد: در صورتی که هدف از راه اندازی بورس انرژی این باشد که خریداران داخلی و خارجی در آن حضور داشته باشند و عمده معاملات آن قراردادهای مشتقه باشد، این بورس پا می‌گیرد و ما می‌توانیم قطعا در منطقه قیمت گذار باشیم اما اگر اراده‌ای وجود نداشته باشد و مانند بورس نفت معاملات صوری اتفاق بیافتد به تاسیس بورس انرژی نیازی نداریم.

دبیر کل سابق کانون کارگزاران طرح بورس انرژی و بورس نفت را صحیح دانست و عنوان کرد: بورس انرژی باید فروشندگان و خریداران متعدد داشته باشد و ۷۰ درصد معاملات آن قراردادهای آتی و اختیار معامله باشد لذا باید به این سمت حرکت کنیم.

این فعال بازار سرمایه با تاکید بر این‌که برای راه اندازی بورس انرژی باید بسترسازی و فرهنگ‌سازی صورت گیرد، عنوان کرد: به دلیل وجود نفت و گاز فراوان در کشور و قدمت صد ساله صادرات نفت، ایران می‌تواند کشورهای خاورمیانه، شاخ آفریقا، چین و هند را پوشش دهد و بازار انرژی بین بازاری باشد.

این فعال بازار سرمایه در پاسخ به اینکه آیا بورس انرژی در شرایط فعلی و با توجه به موفق نبودن بورس نفت، با موفقیت رو به رو می شود، خاطرنشان کرد: اراده انسان‌ها است که سازمان‌ها و بنگاه‌ها را شکل می‌دهد به طوری که انسان‌های با اراده می‌توانند طی۱۰ سال بورس استانبول را به جایگاه بسیار رفیع برسانند و این سازمان‌ها و شرکت‌ها نیستند که به انسان‌ها اراده قوی می‌دهند لذا در صورت وجود اراده بورس انرژی رونق می‌یابد و موفق می شود و حتما باید این گونه باشد.