طرح توسعه جامع استانداردسازی (تجا)

مقدمه

استانداردسازی و فعالیت‌های مربوط به آن به عنوان ابزاری قدرتمند برای توسعه پایدار اقتصادی ابتدا در کشورهای صنعتی و سپس در کشورهای در حال توسعه رشد یافت. تغییرات سریع و گسترده در اقتصاد جهانی و افزایش رقابت اقتصادی، کشورهای در حال توسعه را در برابر این واقعیت قرار داده است که سیستم استاندارد سازی خود را برای حفظ و رشد روابط‌ داخلی و خارجی خود به گونه‌ای مناسب تنظیم کنند. برنامه‌های توسعه استانداردسازی

به منظور استفاده موثر از منابع موجود و کمک به توسعه اقتصادی و صنعتی هر کشور، موسسات استاندارد هر کشوری برنامه‌های توسعه چندساله‌ای را تنظیم می‌کنند. این برنامه‌های توسعه در صورتی که همگام با برنامه‌های توسعه آن کشور باشد امکان شناسایی حوزه‌های ضروری و فعالیت‌های استانداردسازی در آن را فراهم خواهد کرد. فهرست صنایع و کالاهای صنعتی اعم از تولید داخل و وارداتی از جمله دروندادهای لازم برای این برنامه‌های توسعه است. هر چه فرصت برای افزایش کیفیت در صنایع ملی و تسهیل مبادلات محصولات داخلی و خارجی بیشتر شود موفقیت استانداردسازی در کشور بیشتر می‌گردد.

اولین گام در استانداردسازی شناسایی موضوعات استاندارد و تهیه استانداردها است. در تهیه استانداردها می‌توان رویکردهای متفاوتی را پیش گرفت. هماهنگی با تلاش‌های بین‌المللی یا منطقه‌ای، استفاده از تجارب کشورهای هم‌رتبه از نظر توسعه و پذیرش استانداردهای غیرملی رویکردی مصلحت‌گرایانه برای توسعه مبادلات کالا و خدمات و تعاملات اقتصادی آتی است. دولت نیز چه برای تامین محصولات خود و چه برای محافظت از سلامت و ایمنی مردم می‌تواند متقاضی استانداردها باشد. همچنین پیشبرد استانداردسازی می‌تواند به عنوان یک ابزار مدیریتی به کار گرفته شود. چرا که مزایای فعالیت‌های استانداردسازی، به ویژه در سطح ملی، تنها زمانی به اقتصاد ملی تعلق می‌گیرد که تمام استانداردهای موجود در فعالیت‌های مربوط به کار بسته شود. پشتیبانی دولت عنصر تاثیرگذار مهمی‌در کاربرد استانداردها است.

در صورتی که بخواهیم استانداردسازی به عنوان یک ا بزار مدیریتی برای حفظ و تضمین حداقل کیفیت و حمایت از مصرف‌کننده و مردم در برابر عرضه محصولات نامرغوب یا ناایمن و مضر در شرایطی که وضعیت اقتصادی اجازه رقابت را نمی‌دهد به کار رود و یا برای حفظ اعتبار کشور در بازار جهانی دنبال شود، ضروری است:

-۱ تعداد استانداردهای ملی افزایش یابند.

-۲ استفاده از استانداردهای ملی افزایش یابد.

-۳ رویکرد اجباری برای اجرای استانداردها اتخاذ گردد.

اتخاذ رویکرد اجباری برای کاربرد استانداردها جهت‌گیری خردمندانه‌ای برای برآورده کردن نیازهای عمومی‌در استفاده از مزایای فرایند استانداردسازی است. با این رویکرد انرژی و منابع مصرف‌شده در فرآیند تدوین استانداردتوجیه شده و ضمن ایجاد نظم بیشتر در جامعه منجر به افزایش رضایت عمومی‌می‌گردد. در حالی که کاربرد تشویقی استانداردهای ملی فرایندی ایده آل و با دوام است، کاربرد اجباری آن از طریق اختیارات قانونی دولت مزایای زیر را برای ملت به همراه خواهد داشت:

-۱ بهره‌وری مناسب از منابع کمیاب ملی؛

-۲ افزایش بهره‌وری از طریق کاهش تنوع؛

-۳حمایت از مصرف‌کننده با ایجاد امکان دسترسی وی به محصولاتی با کیفیت استاندارد؛

-۴تضمین ایمنی در برابر خطرات صنعتی؛

-۵ بهره‌برداری کارآمد از منابع انرژی؛

-۶ کنترل پساب‌ها، آلاینده‌ها و گسیل‌های خطرناک.

طرح توسعه جامع استاندارد سازی (تجا)

پس از تصویب و ابلاغ قانون ارتقای کیفی تولید خوردو و سایر تولیدات صنعتی و آیین‌نامه اجرای آن سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران نقشه راه اجرای قانون را در قالب طرح توسعه جامع استاندارد سازی تدوین و ابلاغ کرد. واژه تجا از ابتدای واژه‌‌های توسعه، جامع و استانداردسازی اقتباس شده است. به دنبال ابلاغ طرح مذکور فعالیت‌های گسترده و عظیمی‌از طرف سازمان استاندارد آغاز شد که برخی از آنها عبارتند از:

ایجاد کارگروه اجرای قانون ارتقا

تشکیل کمیته نظارت بر کیفیت

تشکیل کمیته ارتقای کیفیت خودرو

تحلیل SWOT از وضع موجود و شناسایی بسترهای اجرایی لازم و فاصله از وضع مطلوب

برنامه‌ریزی عملیاتی برای قانون ارتقا و توزیع مسوولیت‌ها

شناسایی حوزه صنعتی به لحاظ نوع تولید و ضریب نفوذ استانداردها در آن (شناسایی ۶۰۰۰ گروه فعالیت تجاری مرتبط باتولید کالا و بررسی استانداردهای ملی و غیرملی آن)

معرفی طرح، اطلاع رسانی و هماهنگی‌های گسترده در سطح ملی و استانی با ذینفعان

اصلاح فرایندها با بهره‌برداری از توان بخش‌های دیگر به ویژه بخش خصوصی

برنامه‌ریزی برای توسعه کلینیک‌های مشاوره استاندارد

پشتیبانی فناورانه از فرایندها و جمع‌آوری آمار

تجدیدنظر و به روزآوری مجموعه استانداردهای اجباری

شناسایی، بازدید، بازرسی و تایید آزمایشگاه‌ها و شرکت‌های بازرسی

اجرای کامل استانداردهای ایمنی عملکردی (۵۱ گانه) برای کلیه خودروهای سواری تولید داخل و وارداتی

بازرسی از شرکت‌ها و مراکز تولید خودرو در راستای بازرسی‌های مرتبط با ارزیابی انطباق

بازرسی از نمایندگی‌ها و مراکز خدمات پس از فروش خودروسازان داخلی

تدوین دستورالعمل تطابق تولید (COP) و سازماندهی اجرای آن از ابتدای سال ۹۰

اجرای کامل استانداردهای ۱۶ گانه موتورسیکلت‌های تولید داخل و وارداتی

برنامه‌ریزی برای ارتقای ایمنی خودروها از طریق الزام تولیدکنندگان خودرو بر نصب تجهیزات ایمنی از قبیل ترمز ABS از ابتدای سال ۹۰ و کیسه ایمنی هوا از ابتدای سال ۹۱

برنامه‌ریزی برای افزایش تعداد استانداردهای ایمنی عملکردی مربوط به خودرو و موتورسیکلت

بسترسازی برای ایجاد مراکز معتبر جهت آزمون خودرو و قطعات جانبی از جمله مرکز آزمون جاده‌ای (Proving ground)

تدوین و استخراج استانداردهای تایید نوع ماشین‌آلات کشاورزی و راهسازی

امضای تفاهمنامه نامه‌های همکاری با سازمان‌های مختلف (سازمان توسعه تجارت، وزارت علوم، مرکز شماره‌گذاری کالا و خدمات (ایران کد) و ...)

با این همه موفقیت نهایی تمامی‌این فعالیت‌ها و فعالیت‌های در دست اقدام منوط به همکاری و همدلی ملی برای توسعه ملی از طریق توسعه استانداردهاست.