کمک به شرکت‌های کوچک برای اجرای استاندارد ایزو ۲۲۰۰۰

ثریا سهیلی*

راجر فراست (Roger Frost) سردبیرنشریه سیستم‌های مدیریت ایزو(ISO Management Systems) می‌گوید: مرکز بین‌المللی تجارت (International Trade Centre) و سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو) محصول جدیدی را منتشر کرده‌اند که هدف از تدوین آن آسان کردن کار برای شرکت‌های کوچک و متوسط در بخش مواد غذایی جهت بهره‌گیری از مزایا و منافع اجرای سیستم مدیریت ایمنی مواد غذایی است. این محصول شامل یک کتابچه به همراه یک CD است. عنوان کتابچه «ایزو ۲۰۰۰، سیستم‌های مدیریت ایمنی مواد غذایی؛ چک لیست آسان برای شرکت‌های کوچک - آیا آماده هستید؟» است. مخاطبان این محصول شرکت‌های کوچک و متوسط در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه هستند زیرا داشتن سیستم مدیریت ایمنی مواد غذایی به گونه‌ای که الزامات و تکالیف مندرج در استاندارد بین‌المللی ایزو ۲۲۰۰۰:۲۰۰۵ را رعایت و اجرا کرده باشد، در واقع جواز ورود به بازارهای بین‌المللی و مشارکت در زنجیره بین‌المللی عرضه مواد غذایی است.

تولید کنندگان مواد غذایی طرح‌های مختلفی برای ایفای تعهدات و اجرای تکالیف خود دارند که ممکن است ایمنی مواد غذایی را به خطر بیندازد و موجب سردرگمی‌در خصوص الزامات و تکالیف شود و سبب افزایش هزینه‌ها و پیچیدگی‌ها برای عرضه‌کنندگان گردد.

عملکرد خوب

استاندارد « ایزو ۲۰۰۵ :۲۲۰۰۰سیستم‌های مدیریت ایمنی مواد غذایی - شرایط مورد نیاز برای سازمان‌های موجود در زنجیره غذایی» که از حمایت اجماع بین‌المللی برخوردار است، شرایط و الزامات را هماهنگ می‌سازد تا مدیریت ایمنی مواد غذایی در زنجیره تولید به صورت سیستماتیک انجام شود. این استاندارد راه حل‌های منحصر به فردی برای عملکرد خوب در عرصه جهانی، ارائه می‌کند.

استاندارد ایزو ۲۲۰۰۰ اصول «کمیسیون کدکس آلیمنتاریوس» (Codex Alimentarius Commission) درباره «تحلیل خطر و کنترل نقطه خطر» (Hazard Analysis and Critical Control Point) با علامت اختصاری HACCP که درباره بهداشت مواد غذایی است را در خود جای داده است. ایزو ۲۲۰۰۰ اصول سیستم مدیریتی واحدی ارائه می‌کند که بر اساس آن سایر الزامات و تکالیف جزئی‌تر می‌تواند ساخته شود، مانند شرایط و الزاماتی که سایر سازمان‌های بزرگ تولید کننده مواد غذایی در سطح جهان تدوین کرده‌اند.

کمتر از دو سال پس از انتشار ایزو ۲۲۰۰۰، این استاندارد در بیش از ۵۰ کشور اجرا شده و جایگزین بیش از ۲۰ برنامه ایمنی مواد غذایی گردیده که شرکت‌ها یا مجموعه‌ای از شرکت‌ها آنها را تهیه و تدوین کرده بودند.

چک لیست (checklist) شامل پرسش‌هایی درباره جوانب مختلف سیستم مدیریت ایمنی مواد غذایی در مراحل مختلف آن شامل آغاز، اجرا و اخذ گواهینامه ایزو ۲۲۰۰۰ است. اقدام گام به گام بر اساس این پرسش‌ها، مدیران شرکت‌ها را قادر می‌سازد وضعیت کنونی شرکت را مشخص کرده و به آنها کمک خواهد کرد عرصه‌های اصلی بهبود فعالیت‌ها را مشخص نمایند.

این چک لیست ۱۴ بخش دارد که هر بخش به یکی از ویژگی‌های ایزو ۲۲۰۰۰ اختصاص دارد. در هر بخش توضیحاتی درباره شرایط و الزامات و رهنمودهایی در خصوص چگونگی اجرای آن در سیستم مدیریت ایمنی مواد غذایی بر اساس نیازهای کاربر است. پاسخ پرسش‌های این چک‌لیست به صورت «بله» یا «خیر» است و کاربر سپس به مرحله بعد یا توضیحات تکمیلی رهنمون می‌شود. دریافت گواهینامه جزو الزامات ایزو ۲۲۰۰۰ نیست و حتی در مواردی که هدف شرکت اخذ گواهینامه نمی‌باشد نیز استاندارد و چک لیست می‌تواند اجرا شود و برای شرکت مفید باشد.

نکته دیگر اینکه چک لیست دارای فصل جداگانه‌ای است که در آن ارتباط بین ایزو ۲۲۰۰۰ با ایزو ۲۰۰۰ : ۹۰۰۱ که در خصوص سیستم‌های مدیریت کیفیت می‌باشد، بیان می‌شود. این فصل همچنین دارای فهرست کاملی از آدرس اینترنتی وب‌سایت‌هایی است که موضوع آنها ایمنی مواد غذایی می‌باشد.

محتوای کتابچه و CD یکسان است و فقط CD دارای این مزیت است که به دلیل الکترونیک بودن قابلیت جستجو و یافتن مطالب در آن آسان‌تر است و بعلاوه اینکه تهیه گزارش در خصوص سطح اجرای ایزو ۲۲۰۰۰ در شرکت مورد نظر بر اساس پاسخ‌های داده شده به چک لیست نیز وجود دارد.

سهم بازار

پاتریشیا آر. فرانسیس (Patricia R. Francis)، مدیر اجرایی مرکز تجارت بین‌الملل و آلن بریدن (Alen Bryden) دبیر کل ایزو به صورت مشترک دیباچه‌ای برای این کتابچه نگاشته‌اند که در بخشی از آن آمده است: ما امیدواریم این کتابچه درباره ایزو ۲۲۰۰۰ برای تمامی‌شرکت‌های کوچک به ویژه در کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای در حال گذار جهت افزایش سهم آنها از بازار جهانی محصولات غذایی و کشاورزی، بتواند مفید باشد.

استاندارد «ایزو ۲۲۰۰۰ سیستم‌های مدیریت ایمنی مواد غذایی - چک لیست با کاربرد آسان برای شرکت‌های کوچک - آیا آماده هستید؟» کتابچه‌ای در قطع A۵ و ۱۱۶ صفحه، به صورت سیمی‌و شماره ISBN ۹۷۸ - ۹۲ - ۶۷/۰۴۳۵ - ۵ و یک CD به شماره ISBN ۹۷۸ - ۹۲ - ۰۱۱۶۲ - ۲ است و از سازمان‌های ملی استاندارد کشورهای عضو ایزو، دبیرخانه مرکزی ایزو و نیز فروشگاه الکترونیکی مرکز بین‌المللی تجارت قابل تهیه است. این کتابچه به زبان فرانسه نیز وجود دارد و CD شامل هر دو نسخه انگلیسی و فرانسه است.

* مرکز ملی تایید صلاحیت ایران (مسئول بخش تایید صلاحیت شرکت های بازرسی جوش و بازرسی فنی مخازن)