رویکرد روانشناسانه به هزار و یک شهر

هزار و یک شهر، طرح بلندپروازانه‌ای است که استانداردهای کشور در حوزه توجه به مقوله شادی و نشاط و برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت مردم به ویژه جوانان و نوجوانان را بسیار بالا می‌برد. این مقوله، از ابعاد عمرانی، صنعتی، اقتصادی، فرهنگی، گردشگری و ... قابل تامل و بررسی است. اما رویکردی که در انبوه مطالب و اخبار منتشره در خصوص هزار و یک شهر، مورد توجه و دقت کافی قرار نگرفت، نگاه متخصصان و کارشناسان روان‌شناسی اجتماعی و فردی به این مقوله است. تاثیرات درونی و روحی و روانی اجرای چنین طرحی در رشد قابلیت‌ها و ساختن نسلی امیدوار و بانشاط برای ساختن ایران فردا، مقوله مهمی است که در گفت‌وگوی حاضر بدان توجه شده است. دکتر گودرزی از اساتید دانشگاه با نگاهی تحلیلی و عمقی و از منظری تازه به واکاوی تاثیرات روان‌شناسی طرح هزار و یک شهر پرداخته است که خواندنی است.

جناب آقای گودرزی، جنابعالی به عنوان یک روانشناس صنعتی و سازمانی احداث این گونه مجموعه‌های تفریحی گردشگری را در تعالی سلامت روانشناختی شهروندان به ویژه کودکان و نوجوانان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بدون تردید مهمترین هدف بنیادین این مجموعه ها مسئله بازی و سرگرمی است، عالمان علم روانشناسی بر این باور هستند که بازی در ارتقای بهداشت روانی نقشی بسیار اساسی بازی می کند تا جایی که از بازی به عنوان مهمترین عامل در رشد روانی، اجتماعی و شناختی کودکان و نوجوانان یاد می کنند. به طور خلاصه دارای مزیت های زیر می باشد:

افزایش حس قدرت و کنترل

ارتقای قدرت تخیل

رشد خلاقیت

ارتقای مهارت اجتماعی

ارتقای توانمندی زبان شناختی و برقراری ارتباط با دیگران

افزایش قدرت حل مسئله

همانطور که ملاحظه فرمودید بنده به نکات بسیار اجمالی درباره نقش بازی اشاره کردم اما در مجموع می توان گفت بازی تضمین کننده بهداشت روانی در هر مقطع سنی می باشد، حتی در درمان نابسامانی‌های روانشناختی امروز کلینیک‌های بازی درمانی در دنیا از شهرت خاصی برخوردار هستند، اما هزار و یک شهر به خاطر برخورداری از محیط پاک و زیست محیط سلامت، کلینیکی مصنوعی نیست، بلکه شهری است سالم برای شهروندانی که می خواهند تجربه ناب شادی و نشاط را داشته باشند.

آیا درخصوص پارک آبی نیز مانند شهربازی رویکرد شما درمانگرانه است یا صرفا سرگرمی؟

دوستان لطف فرمودند و نقشه جامع هزار و یک شهر را در اختیارم قراردادند، تا جایی که بنده به عنوان یک پژوهشگر اطلاع دارم رفتار و نگرش عالمانه ای در تاسیس هزار و یک شهر به صورت کل نگر وجود دارد. به همه ابعاد چه از منظر معماری و مهندسی و چه از منظر انرژی، ترافیک ، آبرسانی، محیط زیست، وسایل و تجهیزات و سایر حوزه ها به دقت اعتنا شده است. بنده فقط از بعد رفتارشناسی و روانشناسی اجتماعی می توانم سوال شما را پاسخ دهم. پارک آبی که خوشبختانه هم برای آقایان و هم برای بانوان در نظر گرفته شده است واقعا مکان شادی آوری است، چراکه امروزه آب درمانی نیز به ویژه درحوزه درمان های جسمی کاربردهای فراوانی دارد اما در اینجا بیشتر موضوع رها شدن از تنش های روزمره و قرار گرفتن در مکانی با فراغت کامل روحی است از این جهت چه در شهربازی و چه در پارک آبی آنچه که از بعد روانشناختی اهمیت دارد بازسازی روح و روان آدمی است که در کلان شهرهایی نظیر تهران شما کمتر چنین فضایی را برای استراحت و آسایش پیدا می‌کنید. نکته مهم دیگر مسئله تخلیه هیجانی است، هیجان‌ها وقتی امکان بروز پیدا نمی‌کنند ممکن است به صورت آسیب اجتماعی و رفتارهای بزهکارانه سر باز کنند، به ویژه اینکه اکثر ما آپارتمان های محدودی در اختیار داریم و از همان سال های اول رشد کودکان با موانع بسیاری در منزل ومحل زندگی مواجه می شوند که اجازه حرکت و قدرت خیال ورزی، خلاقیت و حل مسئله را از کودک می گیرد، اما وقتی کودک ما در محیطی طبیعی و سرسبز حرکت دارد، این تحرک و حرکت در واقع مهمترین عامل اساسی رشد روانی و جسمی برای او به حساب می آید.

نظر شما در مورد بازی های رایانه ای و بازی در محیط طبیعی چیست؟

سوال بسیار هوشمندانه ای است، ما متاسفانه اکثر کودکانمان به دلیل فقدان محیط‌های بزرگ طبیعی نظیر هزار و یک شهر ناچار هستند در حصار خانه خود را زندانی کنند و اولین جاذبه ای که نظر آنها را به خود جلب می کند موضوع بازی های رایانه ای است. آخرین پژوهش هایی که در سال ۲۰۱۱ در مورد عوارض این بازی ها منتشر شده است علاوه بر عوارض جسمی شدید ، موضوع افسردگی، اضطراب و استرس و کابوس های شبانه و اختلالات خواب از جدی ترین عوارض این بازی ها به حساب می‌آید در حالی که ما دارای ادبیاتی کهن در گستره قصص ایرانی و اسلامی هستیم به ویژه قدرت بسیار غنی در قرآن برای خلق روایت و قصه وجود دارد و ما می‌توانیم به جای تربیت فرزندانی بیمار و افسرده کودکان و نوجوانانی شاد، بانشاط و خلاق داشته باشیم. پروهش های جدید نشان داده است والدینی که برای کودکان خود در دوران طفولیت روزانه پانزده دقیقه قصه می‌خوانند در آینده کودکانی کنجکاوتر و خلاق تر با قدرت بالای مهارت اجتماعی تربیت خواهند کرد در حالی که بازی های رایانه‌ای اولین آسیب جدی را که به پیکره کودک وارد می کنند مسئله جلوگیری از حرکت او در محیط طبیعی است به همین سبب ویژگی منحصر به فرد هزار و یک شهر اجازه بازی و بهره مندی از سرگرمی‌ها در محیط طبیعی است. هر چند که نسبت به بازی‌های مدرن نیز در این مکان با رویکرد علمی توجه شده است.

البته بایستی به این نکته نیز اشاره کنم که در هزار و یک شهر برای همه سنین جاذبه‌های هیجانی و سرگرمی وجود دارد و درواقع رویکرد اساسی در این مکان خانواده محور است، در دوران معاصر ما با از هم گسیختگی خانواده مواجه هستیم اما در هزار و یک شهر اعضای خانواده در کنار هم به عنوان یک مجموعه و گروه از جاذبه‌های موجود در آن لذت می برند.

ظاهرا جنابعالی در حوزه های اقتصاد رفاه نیز دارای علاقه‌مندی‌های هستید، تاثیر کار سرمایه گذاران و کارآفرینان را در ارتقای سلامت شهری چگونه ارزیابی می کنید؟

اجازه بدهید شجاعانه و خیلی صریح به این مطلب اشاره کنم که احترام و حرمت‌گذاری به سرمایه گذاران و کارآفرینان باید تبدیل به یک شعار ملی شود، البته شعاری مبتی بر شعور و شناخت. همانطور که مقام معظم رهبری اشاره کرده اند سرمایه گذاری برای کشور، امروز یک ضرورت جدی است به همین دلیل است که در آرمان و چشم انداز سال ۱۳۹۰ معظم له عنوان جهاد اقتصادی را انتخاب کردند. در حقیقت انتخاب این عنوان دارای پیام روشنی است بیشترین رکن این مسئولیت برای تحقق جهاد اقتصادی و عملیاتی کردن آن به عهده بخش خصوصی است و در حقیقت جامعه‌ای که به کارآفرینان و سرمایه گذاران خود حرمت بگذارد و منزلت آنان را قدر بداند و هر گونه مانع و موانعی را که ممکن است موجب کاهش انگیزه آنان شود، بایستی از سر راه بردارد تا آنان باشور آفرینی، عشق و علاقه در آبادانی و عمران کشور خود مشارکت کنند، جامعه ای موفق خواهد بود. با این وجود وقتی از بعد روانشناسی به شخصیت کارآفرینان نگاه می کنیم با چند ویژگی مواجه می‌شویم، انسان هایی خطر پذیر، همواره در تنش خلاق، جسور و شجاع ، دارای قدرت ابتکار و نوآوری و از سویی مشفق و دلسوز جامعه خود. در یک عبارت مختصر می توان گفت کار آفرینان مانند شمع می سوزند تا بتوانند به تاریکی ها روشنی بخشند، به همین سبب است که اگر ما می خواهیم از بعد اقتصاد رفاه جایگاه مناسبی داشته باشیم، کارآفرینان بایستی مهمترین نقش و مشارکت اقتصادی و اجتماعی را در تحول جامعه داشته باشند. به طور خلاصه کارآفرینان با رنج و زحمت بسیار می کوشند تا رفاه و آرامش بیشتری در زندگی مردم ایجاد کنند، حاصل کار آنان علاوه بر رشد اقتصاد و درآمدزایی، روحیه شادابی را در جامعه افزایش می دهد، آنها با حداکثر تلاش آرامش را از خود دور می کنند تا دیگران در آسایش زندگی کنند به همین دلیل می توان گفت هزار و یک شهر طرحی است بسیار جسورانه که هزاران شغل ایجاد می کند و هزاران متخصص را به کار می گیرد و مکانی است که نخبگان کشور با فراغ بال می‌توانند ایده های خلاق خود را به اجرا درآورند و این موضوع سبب می شود تا سرمایه‌های ارزشمند و گرانبهای انسانی در وطن خود بمانند و به مردم خود خدمت کنند. از سویی دیگر موضوع بیکاری یکی دیگر از مسائل جدی اقتصاد کشور ماست و با همه تلاش هایی که در سالهای اخیر انجام شده است، هنوز موضوع بیکاری در جامعه مدرن ما امری جدی است به همین دلیل این طرح‌ها با ایجاد اشتغال فراوان به طور مستقیم و غیرمستقیم در ایجاد امیدآفرینی ملی و رشد انگیره، کمک موثری می کند. امید است سرمایه گذاران ایرانی خارج از کشور نیز در این گستره به یاری همکاران خود در کشور بشتابند و با تشکیل کنسرسیوم و با کمک و مساعدت موسسه‌های مالی و اعتباری داخلی و خارجی شاهد تعالی اقتصاد کشور باشیم.

در خاتمه آیا نکته قابل توجهی هست که علاقه مند باشید به آن اشاره کنید.

از شما تشکر می کنم و امیدوار هستم خداوند دست های رحمت خود را مشفقانه بر سر کسانی که آرزوی عمران و آبادی ، تعالی و امنیت، رفاه و آسایش کشور را دارند، گسترش دهد. در انجام از شهردار محترم تهران صمیمانه باید قدردانی کرد که با اتخاذ رویکرد مدیریت مبتنی بر حکمت و دانش روز در انسانی تر کردن رخساره شهر اقدامات اثربخشی انجام دادند.