مترو، هزینه فرصت، تراموا

پدیده ای که امروزه در شهر اصفهان شاهد آن هستیم ترافیک رو به رشد و سنگین خیابان هاست. مسئله ای که در سالهای قبل خبری از آن نبود. این که چه اتفاقی افتاده است، که شهرمان را برای ماشین ها ساخته ایم نه انسان ها نیازمند بحثی مجزاست. آنچه در صدد تبیین آن هستیم هزینه فرصت انتخاب راه حل در نظر گرفته شده برای ترافیک نوظهور اصفهان یعنی مترو است .

اقتصاددانان برای تبیین موضوع اساسی علم اقتصاد یعنی کمیابی منابع از مفهوی به نام هزینه فرصت استفاده می کنند که اولین بار توسط جان استوارت میل در ابتدای قرن ۱۹ بیان شد. این نگرش در واقع بیان می کند که «هر انتخابی فرصت انجام سایر کارها را از ما خواهد گرفت». استفاده از ادبیات هزینه فرصت باعث شده است که مفهوم ارزش نسبی در اقتصاد وارد شود و کارآیی به عنوان یک اصل اساسی در انتخاب ها وارد گردیده و در فرآیند تصمیم گیری و انتخاب از شاخص های آن استفاده شود . آنچه اقتصاد دانان لیبرال به عنوان شاخص ارزیابی در نظر می گیرند آن است که با کمترین هزینه و بالاترین بازدهی مسائل را الویت بندی کنند.

مفهومی که از هزینه برداشت می شود مسائل مادی و مالی را مد نظر قرارمی دهد اما باید بدانیم که علاوه بر مسائل مالی مسائل دیگری از قبیل متغیر های فرهنگی و اجتماعی را نیز باید در نظر داشته و بر اساس آن دست به انتخاب و تصمیم گیری بزنیم . به طور کلی در انتخاب سیستم های حمل و نقل عمومی در یک شهر مانند مترو ، مونوریل و تراموا کارشناسان مواردی از قبیل گستردگی شهر ،جمعیت ، تقاضای سفر شهری، قدمت شهر ، جاذبه های جهانگردی و محل قرار گیری مراکز صنعتی ، تجاری و مسکونی در یک شهر را مورد توجه قرار می دهند.

مزایای مترو در کلان شهرهایی مانند تهران باعث گسترش روزافزون استفاده از این وسیله حمل و نقل عمومی شده است .حمل و نقل سریع ، ارزان و با حجم بالای مسافر و البته بدون آلودگی باعث شده که شهروندان تهرانی استقبال خوبی از این وسیله حمل و نقل عمومی نشان دهند؛ اما آیا می توان تجربه تهران را در مورد شهری با کارکردی متفاوت مثل اصفهان اجرا کرد؟ اصفهان شهری تاریخی با کارکردی تقریباً توریستی و صنعتی است. حفر تونل زیر خیابان تاریخی چهارباغ و رودخانه زاینده رود ودر مسیر آثار باستانی این شهر طی سالهای اخیر مشکلاتی را در بر داشته که شاید تبعات آن در آینده مشخص شود؛ علاوه بر پیامدهای زمین شناختی و فنی ، این طرح با پدیده های اجتماعی و فرهنگی هم روبه رو خواهد بود. احتمال حضور متکدیان و دست فروشان در مترو چهره ناخوشایندی خواهد داشت. باید دید کدام مسئله در اولویت شهر اصفهان قرار دارد:کاستن از بار ترافیک یا حفظ بافت سنتی- تاریخی شهر و جذب گردشگر؟ و یا شاید هر دو؟!

راه حل جایگزین که شاید در بدو امر از نظر دور مانده احداث تراموا است، که با موقعیت شهری و جغرافیایی اصفهان بیشتر سازگار است و قدرت جابجایی زیاد مسافر و نزدیکی ایستگاه های آن به یکدیگر، تعویض سریع مسافر، درهای ورودی فراوان، عدم نیاز به حفاری زیر زمینی و احداث سکو برای سوار شدن و پیاده شدن مسافران، امکان استفاده مسافران از مناظر طبیعی و جاذبه های دیدنی شهر، احتمال پایین خروج از ریل، ایمنی بیشتر در هنگام وقوع بلایای طبیعی مثل زلزله و ... وهمچنین وجود فضای تبلیغاتی به علت در دید بودن از جمله مزایای تراموا هستند که به کارکرد شهری اصفهان بسیار نزدیک تر می باشند .

در این میان نمی توان از معایب تراموا همچون سرعت پایین و عدم تامین دمای مناسب برای زمستان و تابستان و حجم مسافر کمتر جابجا شده در مقایسه با مترو و همچنین عدم عبور از تقاطع ها و نقاط غیر هم سطح چشم پوشی کرد ولی با توجه به فواصل کوتاه ایستگاه های مترو در اصفهان، آیا مترو کارکرد انتقال سریع خود را دارا می باشد؟

یا اینکه با توجه به آخرین سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ برای جمعیت ۱۹۶۳۳۱۵ نفری شهر اصفهان و آمار سفرهای وسائل نقلیه مختلف در ساعت اوج ترافیک صبح که در مجموع عدد ۲۷۵۲۶۴ سفر در روز را نشان می دهد احداث مترو و اختصاص چنین

بودجه ای ضروری است ؟

عملیات راه اندازی مترو اصفهان در سال ۱۳۸۱ آغاز شده و تا امروز ۹ سال از شروع آن می گذرد. با احتساب هزینه زمان از دست رفته و هزینه های مالی تقریبا هر کیلومتر ۳۰ میلیون دلار برای احداث آن صرف شده ،آن هم بدون در نظر گرفتن هزینه های انحراف از مسیر، ریسک آسیب به بناهای تاریخی و .... قضاوت در مورد هزینه واقعی اجرای این طرح را به عهده خواننده واگذار می کنیم زیرا این ماهی را هر وقت از آب بگیرید دیگر تازه نیست .....