جزییات سرمایه‌گذاری در ۶۳ طرح سیمانی
سیمان در بین فرآورده‌های صنعتی بیشترین میزان تولید را دارد و قدمت تولید سیمان در ایران به بیش از ۷۰ سال رسیده است.
سیمان در بین فرآورده‌های صنعتی بیشترین میزان تولید را دارد و قدمت تولید سیمان در ایران به بیش از 70 سال رسیده است.
در حال حاضر ۴۱ کارخانه سیمان با ظرفیتی بیش از ۳۴ میلیون تن در کشور فعال هستند و میزان تولید آنها در سال گذشته به ۳۲ میلیون و ۶۵۰ هزار تن رسیده است.
کمبود نقدینگی واحدها، فرسوده بودن ماشین‌آلات برخی از خطوط تولید، قیمت‌گذاری دولتی، توزیع نامناسب، چندگانگی قیمت، توقف صادرات و غیره از مشکلاتی است که در حال حاضر صنعت سیمان با آن روبه‌رو است.
با این وجود تسهیلاتی که دولت از محل حساب ذخیره ارزی برای احداث کارخانه‌های سیمانی در نظر گرفته، آینده روشنی را پیش روی این صنعت متصور کرده است، به‌گونه‌ای که قرار است ظرفیت تولید سیمان تا پایان برنامه چهارم به بیش از ۷۰ میلیون تن برسد، لذا باید اکنون برنامه‌ای برای صادرات سیمان داشت.
سرانه مصرف سیمان در کشور برای هر فرد از چیزی حدود ۳۶۰ کیلوگرم به رقمی حدود ۱۰۰۰ـ۸۰۰ کیلوگرم در ۲۰ سال آینده، پیش‌بینی می‌شود. براساس محاسبات انجام شده، عرضه و تقاضای سیمان در کشور باعث ایجاد مازاد عرضه در آتیه خواهد شد که امکان صدور آن به خارج از کشور باید فراهم شود. مازاد عرضه سیمان ایران در سال ۱۳۸۸، به حدود ۱۹ میلیون تن خواهد رسید.
علاوه بر بازارهای صادراتی کشورهای حوزه خلیج فارس و نیز دریای خزر، امکان پیوستن افغانستان و عراق به کشورهای واردکننده سیمان از ایران کاملا قابل پیش‌بینی است و بنابراین توسعه و رشد تولید سیمان نیازمند الزاماتی است که همچنان باید در مورد آن برنامه‌ریزی کرد.
برنامه‌ریزی دقیق و جدی برای امکانات خاص بارگیری و تجهیز بنادر و نیز امکانات نگهداری و دپوی مناسب با توجه به شرایط آب و هوایی باید مدنظر قرار گیرد، زیرا در غیر این صورت کارخانه‌های تولیدکننده سیمان، با کاهش قیمت سیمان ناشی از عرضه زیاد در سال‌های آتی، ناگزیرند تولید را کاهش داده یا با رقابتی ناسالم در بازار فعالیت کنند. در این صورت احتمال بحران در این صنعت استراتژیک افزایش خواهد یافت.
پیش‌بینی‌ها از رشد صنعت ساختمان در جهان حکایت دارد. احداث ساختمان در جهان تا سال ۲۰۰۷ از متوسط ۶/۴ درصد رشد سالانه برخوردار خواهد بود.
در مجموع انتظار می‌رود که تقاضای جهانی و تولید سیمان در خلال دهه آینده با نرخ رشد ۲ الی ۴ درصدی رشد یابد. تقاضا برای سیمان حتی ممکن است در شرایطی که مصارف جدیدی برای سیمان کشور شود بیش از یک میزان نیز
رشد یابد.
مسائلی از قبیل گرم شدن کره زمین و بالا آمدن سطح آب دریاها می‌تواند اثرات مهمی بر افزایش نیاز به سیمان داشته باشد.
با توجه به پیش‌بینی تولید سیمان و تقاضای آن در آینده میزان کسری یا کمبود آن برای مصارف داخلی به‌دست می‌آید.
میزان پیش‌بینی مصرف سرانه در سال‌های آتی را می‌توان از سه روش محاسبه کرد.
متوسط مصرف سرانه به‌دست آمده از جدول مقابل مبنای پیش‌بینی تقاضای سیمان در آینده در نظر گرفته می‌شود که مقادیر آن با استفاده از میزان جمعیت که در آغاز گزارش تخمین زده شده، محاسبه و ارائه شده است.
به عبارت دیگر تا سال ۱۴۰۰ باید ۶۳ واحد ۳ هزار و ۳۰۰ تنی در روز به‌جز پروژههای در دست اقدام به بهره‌برداری برسد. یعنی تقریبا به‌طور متوسط سالی ۴ واحد، هر چند براساس تجربه سقف برنامه باید ۵ ساله دیده شود.
با توجه به همه تاخیرهای ناشی از عوامل محاسبه نشده (از قبیل نبود نقدینگی و طولانی شدن پروسه بانکی پروژه‌ها) در سال ۸۶ که پیش از این برآورد می‌شد ۱۳ پروژه به بهره‌برداری برسد، تنها ۹ پروژه فعال شده است، بر همین مبنا تا سال ۱۳۹۰ باید ۲۲ پروژه ۳ هزار و ۳۰۰ تنی و تا سال ۱۳۹۵ باید ۴۲ پروژه ۳ هزار و ۳۰۰ تنی یا معادل آنها ۵ هزار تنی به بهره‌برداری برسد که این کار نیاز به یک برنامه‌ریزی اساسی جهت افزایش ظرفیت تولید سیمان کشور دارد.
پیش‌بینی امکانات تولید آینده سیمان در کشور
امکانات تولید آینده سیمان، شامل دو بخش زیر خواهد بود:
الف: جمع ظرفیت عملی واحدهای موجود
ب: جمع ظرفیت عملی طرح‌های فعال سیمان (پروژههای فعال در دست اجرا)
که از حاصل جمع دو بخش، ظرفیت کل تولید حاصل می‌شود.
الف. جمع ظرفیت عملی واحدهای موجود
تعداد کارخانه‌های موجود سیمان کشور در حال بهره‌برداری ۴۱ واحد با مجموع ظرفیت اسمی سالانه حدود ۳۴ میلیون و ۱۰۴ هزار و ۷ تن است که ۳۴ میلیون تن آن خاکستری است.
حال با توجه به دوره استفاده طولانی از چند کارخانه در گذشته و هزینه‌های گزاف جایگزینی یک کارخانه به جای کارخانه‌ای قدیمی، دوره استهلاک فیزیکی یک کارخانه سیمان در کشور را به‌طور متوسط حدود ۳۵ سال در نظر می‌گیریم. بر مبنای این دوره استهلاک، تا پایان سال ۱۳۸۴ حداقل واحد اول سیمان صوفیان به ظرفیت اسمی روزانه ۶۰۰ تن، یک واحد سیمان تهران و دو واحد ۳۰۰ تنی سیمان دورود مستهلک و از دور خارج خواهند شد.
به عبارت دیگر اگر تا پایان سال ۸۴ مجموعا رقمی حدود ۳۶۰ هزار تن سیمان خاکستری از مجموع ظرفیت اسمی کنونی کسر شود، جمع ظرفیت اسمی سیمان خاکستری واحدهای دایر موجود در سال ۱۳۸۴، حدود ۳۴ میلیون و ۷ هزار و ۱۰۴ تن پیش‌بینی می‌شود.
با احتساب ۹۶ درصد به عنوان نسبت ظرفیت عملی به ظرفیت اسمی، جمع ظرفیت عملی تولید سیمان خاکستری واحدهای موجود در پایان سال ۸۴ حدود ۳۲ میلیون و ۶۴۶ هزار و ۸۲۰ تن پیش‌بینی می‌شود.
با توجه به ایجاد تحول بزرگ در صنعت سیمان و ظرفیت‌سازی قابل توجهی که در حال شکل گرفتن است در حال حاضر برای ۶۳ طرح سیمانی با ظرفیت تولید روزانه ۱۸۸ هزار و ۵۰۰ تن مجوز احداث صادر شده است. در صورتی‌که از پایان سال ۱۳۷۸ راه‌اندازی کلیه طرح‌ها را در حد فاصل بین ۳ تا ۷ سال پیش‌بینی کنیم، تا پایان سال ۱۳۹۱ میزان تولید حدودا برابر با ۵۹ میلیون و ۳۷۷ هزار و ۵۰۰ (۱۸۸۵۰۰×۳۰۰×۰۵/۱) تن در سال خواهد بود و کل ظرفیت مازاد سیمان در کشور بعد از بهره‌برداری از طرح‌ها حدود ۹۰ میلیون و ۷۸۸ هزار و ۱۱۲ تن در سال خواهد بود.
طی ۳ الی ۴ سال آینده با حرکتی که در صنعت سیمان انجام گرفته است وضعیت سیمان ایران در جهان به این صورت است (از آنجایی که در مورد کشور چین رقم بسیار بالا و نزدیک ۹۸۰ـ۹۷۰ میلیون تن در سال بود) با این حال موقعیت ایران را مشاهده می‌کنید که چگونه پس از بهره‌برداری ظرفیت‌سازی‌های گشایش اعتبار شده به چهارمین تولیدکننده سیمان صعود خواهد کرد.
ماحصل این بررسی این است که جایگاه کشور در سطح جهان در تولید سیمان رو به تغییر است، باید علمی کار کنیم، برنامه‌ریزی داشته باشیم و باید نگاهی ویژه نیز مصروف صادرات کنیم. اگر قرار است که از بزرگترین صادرکنندگان سیمان باشیم قطعا باید از امروز به فکر باشیم و از امروز باید در این‌گونه امور سرمایه‌گذاری کنیم. برای صادرات باید در زیرساخت‌های لازم بندرگاهی و کشتی‌های حمل و تجهیزات لازم برای تخلیه و بارگیری و انبار سرمایه‌گذاری کنیم. باید به شناخت بازارهای بین‌المللی بپردازیم و همه اینها باید از الان آغاز شوند تا زمان بهره‌برداری، طرح‌ها پاسخگو باشند.
حالا گریزی بزنیم به طرح‌هایی که به بانک‌ها رفته‌اند ولی گشایش اعتبار نکرده‌اند. این طرح‌ها برای حدود ۲۰ واحد دیگر با ظرفیتی حدود ۱۸ میلیون تن در سال طراحی شده‌اند. این طرح‌ها تعیین قیمت شده‌اند و در مراحل گشایش اعتبار هستند و از جداول قبلی حذف شده بودند و احتمال اینکه واحدهای دیگری به این گروه بپیوندند نیز هست.
بخش دیگری از طرح‌ها هستند که موافقت گرفته‌اند و در حال تقاضا از بانک هستند تا به مراحل گشایش اعتبار برسند. اگر همه طرح‌ها را با هم جمع بزنیم به ۱۴۷ میلیون تن ظرفیت تولید سالانه می‌رسیم که رقم بسیار بزرگی در تولید سیمان در آتیه خواهد بود.
میزان تولید سیمان در حال حاضر (۳۲ میلیون و ۶۴۶ هزار و ۸۲۰) به‌علاوه میزان سیمانی که از بهره‌برداری از طرح‌های در مرحله گشایش اعتبار شده حاصل می‌شود (۵۹ میلیون و ۳۷۷ هزار و ۵۰۰) به‌علاوه طرح‌هایی که پروفرم‌های آنها تایید قیمت شده است (۱۷ میلیون و ۲۱۵ هزار و ۶۵ تن) به‌علاوه طرح‌هایی که جهت پذیرش به بانک‌های عامل ارجاع شده‌اند (۳۸ میلیون و ۴۶۱ هزار و ۵۰۰ تن) به جمع کل ظرفیت احتمالی تولید سیمان به میزان ۱۴۷ میلیون و ۷۰۰ هزار و ۸۸۵ تن در سال خواهیم رسید که در صورت تحقق رقم بسیار زیادی خواهد بود.
حال برگردیم به بحث اول یعنی فرض را بر همان ۹۰ میلیون تن می‌گذاریم. اکنون هزینه سرمایه‌گذاری یک طرح ۳ هزار و ۳۰۰ تنی در روز یعنی با ظرفیتی حدود یک میلیون تن در سال ۱۳۰۰ میلیارد ریال می‌شود. نیاز اولیه صنعت سیمان، تامین منابع ریالی است یعنی در حقیقت مشکل اصلی صنعت سیمان با تولید بیشتر و عرضه بیشتر برطرف خواهد شد. عرضه بیشتر تنها با به نتیجه رسیدن سرمایه‌گذاری‌هایی که در صنعت سیمان انجام شده قابل دسترسی است. سرمایه‌گذاری‌هایی که انجام شده زمانی زود به بهره‌برداری خواهند رسید که نقدینگی آن فراهم باشد. طرح‌هایی که گشایش اعتبار شده‌اند بیش از ۵/۱ میلیارد دلار ارز به خود تخصیص داده‌اند و برای به بهره‌برداری رسیدن آنها تنها مشکل، مشکل نقدینگی است و نقدینگی هم موقعی تامین خواهد شد که قیمت سیمان مناسب باشد و طرح‌ها توجیه اقتصادی داشته باشند. اگر نقدینگی لازم برای این طرح‌ها تامین نشود سوابق گذشته نشان داده، مدت زمان لازم برای رسیدن به مرحله بهره‌برداری، به جای ۴ سال ۶ تا ۸ سال خواهد بود و مشکلات عرضه سیمان و نتیجتا افزایش قیمت آن نیز بیشتر خواهد شد.
نتیجه:
مشکل کمبود سیمان با تولید بیشتر و عرضه بیشتر آن حل خواهد شد.
عرضه بیشتر تنها با به نتیجه رسیدن سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در صنعت سیمان قابل دسترسی خواهد بود.
سرمایه‌گذاری‌های انجام شده زمانی تسریع و زودتر به بهره‌برداری خواهد رسید که نقدینگی آن تامین شده باشد.
نقدینگی زمانی به موقع تامین خواهد شد که قیمت سیمان تعدیل شده باشد و طرح‌ها از توجیه اقتصادی مناسبی برخوردار باشند و ضمن امنیت سرمایه، سرمایه‌گذاران با رغبت بیشتری در این صنعت سرمایه‌گذاری کنند.
