ژاپن، کشوری با سه بانک

ده سال پیش، ۱۴ بانک در ژاپن موجود بود. اکنون پس از وقوع یک بحران مالی و مقابله با همه‌گونه حباب در بخش اموال و دارایی‌های مختلف، تنها سه بانک در این کشور وجود دارد. طی این سال‌ها، برخی از بانک‌ها دچار فروپاشی و ورشکستگی شدند و یا به خاطر وام‌های هنگفتی که در اواخر دهه ۸۰میلیادی پرداخت کردند، دستخوش مشکلات زیادی شدند، چون در این مدت قیمت املاک و مستغلات و سهام به اوج خود رسیده بود، سایر بانک‌ها هم در روند ادغام، جذب بانک‌های دیگر شدند. این وضعیت هیچ تصویر زیبایی را برای بانک‌ها به نمایش نگذاشت. بانک‌هایی که باقی ماندند در شرایط بی‌بازده به سر می‌برند و به اندازه کافی سوددهی ندارند. آنها تازه هم‌اکنون اقدام به تدوین استراتژی‌هایی برای تجهیز خودشان کردند تا در اقتصاد حرفی برای گفتن داشته باشند. با هر استانداردی که بسنجیم، سه بانکی که در نهایت باقی مانده‌اند بسیار بزرگند. اولین بانک، یعنی ام‌یو‌اف‌جی، امسال با ادغام بانک توکیو- میتسوبیشی و یواف‌جی هم‌اکنون اگر بزرگ‌ترین بانک جهان نباشد، از لحاظ میزان دارایی بی‌تردید بزرگ‌ترین بانک جهان محسوب می‌شود. دومین بانک به نام میزو، طی ادغام بانک صنعت ژاپن با بانک‌های دایی‌ایچی و فوجی به وجود آمد. سومین بانک این کشور هم که بانک اس‌ام‌بی‌سی نام دارد، هنگامی شکل گرفت که بانک سامتیومو با بانک میتسویی ادغام شد.

هرسه این بانک‌ها از بزرگ‌ترین بانک‌های جهان به شمار می‌روند. هریک از این سه بانک در سال منتهی به ۳۱ مارس رکوردی اعجاب‌آور را در سود خود به ثبت رساندند، اگرچه هرسه آنها از عواملی استثنایی در این امر بهره جستند.

افزایش در نرخ بهره درازمدت طی سه ماه ابتدایی سال مالی آنها باعث شد کاهشی در پورتفولیوی آنها به وجود آید و همین امر نتایج عملکرد آنها را در فصل اول کاهش داد، اما وام‌های بلااستفاده صنعت بانکداری ژاپن در این سال کاهش قابل‌توجهی یافت.

سهم وام‌های نامعقولی که زمانی ۷درصد از کل وام‌های پرداختی را تشکیل می‌داد، در این سال به حدود یک تا ۲درصد کاهش یافت. بالاخره اینکه هم‌اکنون مدیران این بانک‌ها توانایی آن را دارند که در جست‌وجوی موفقیتی بیش از ادامه حیات بانکشان باشند و به راه‌های جدید کسب درآمد فکر کنند. آنها گام نخست خود را با اعتراف صادقانه به اشتباهات گذشته برداشته‌اند. نوبویوکی هیرانو، مدیرکل بانک ام‌یواف‌جی می‌گوید: «نقش ما این شده بود که پول را از طریق سپرده از افراد بگیریم و به مشاغلی که برای رشدشان به دنبال پول بودند، منتقل کنیم. اما این روزها شرکت‌های بزرگ از لحاظ نقدینگی اشباع هستند و می‌توانند برای سرمایه‌گذاری‌هایشان از جیب خود خرج کنند».

علاوه بر وامی که بانک‌ها به شرکت‌های سرشناس می‌دهند، این روزها آنها قصد دارند فعالیت‌های خود را در زمینه‌های گوناگون افزایش دهند و این بدان معنا است که بانک‌های ژاپن برای رشد در زمینه‌های مختلف به مبارزه می‌پردازند. زمینه‌هایی از جمله پرداخت وام به بنگاه‌های اقتصادی کوچک و متوسط، پرداخت وام به اشخاص، فروش سرمایه‌گذاری‌های رهنی و امانی و بانکداری بین‌المللی، وام‌گیرندگان نیز از منافع این بانک‌ها بهره‌مند می‌شوند. ارقام منتشره از سوی بانک‌مرکزی ژاپن در روز هشتم اوت نشان‌دهنده آن بود که اعتبار بانک‌های ژاپن در ماه ژوئیه سریع‌ترین رکورد رشد را در یک دهه گذشته بر جای گذاشته است. اکنون اوضاع و شرایط چنان است که بانک‌های ژاپن را تشویق می‌کند رفتاری «عادی»‌تر از خود نشان دهند، یعنی بیشتر به همتاهای خود در دیگر نقاط جهان شبیه شوند. بانک ژاپن شروع به افزایش نرخ بهره کرده است. بانک‌ها پول‌های عمومی را که در اوج بحران به آنها عرضه شده پس می‌دهند. در ماه ژوئن بانک ام‌یو‌اف‌جی اولین بانکی شد که همه بدهی‌های عمومی خود را بازپس داد. ماه آینده نیز بانک میزو این کار را انجام خواهد داد. بانک اس‌ام‌بی‌سی نیز برنامه‌ریزی کرده است که همه وام‌های خود را تا پایان سال بازپس دهد. این اقدام آنها را قادر خواهد ساخت بتوانند سودشان را به عنوان سرمایه‌های خود محسوب کنند. اما بازپرداخت دارایی‌های این بانک‌ها در حدود نیمی از بازپرداخت‌های غول‌های بانکداری جهان است. بنابراین چگونگی استفاده این بانک‌ها از سرمایه‌های جدیدشان امری بسیار حیاتی و مهم است.

همه بانک‌های ژاپن به دنبال افزایش پرداخت وام به شرکت‌های کوچک و متوسط هستند، اما هیروناری نوزاکی که یک تحلیلگر نیکوسیتی گروپ است، معتقد است که اس‌ام‌بی‌سی مشتاق‌ترین و حریص‌ترین بانک ژاپن در این زمینه است. این بانک اعلام کرده است که هزینه‌های پرسنلی را از طریق اتوماسیون دریافت تقاضا برای‌وام، کاهش داده است. این سیستم اتوماسیون به صورت خودکار به وام گیرنده گواهی‌های لازم را ارائه می‌دهد.

تاکنون میزان کاهش هزینه‌های پرسنلی تنها حدود ۵/۱درصد بوده است. اما میزو که بیشترین وام را در بازار داخلی ژاپن به شرکت‌ها پرداخت کرده، مدعی است که این کاهش هزینه‌هایش تا ۴۰درصد بوده است.

هر سه بانک ژاپن اعلام کرده‌اند که در حال بازبینی دقیق استراتژی‌های برون مرزی خود هستند. آنها که در دهه ۸۰ میلادی در خارج از مرزهای ژاپن با مشکلات زیادی مواجه شدند، اکنون قصد دارند تنها با تمرکز بر نقاط قوت خود به فعالیت در خارج از مرزهای ژاپن مشغول شوند.

ام یواف جی یکی از بانک‌های عالی‌رتبه جهان در زمینه سرمایه‌گذاری برای پروژه‌ها است.

شرکت همکاری‌های میزوهو که بخش سرمایه‌گذاری بانکی بانک میزو است، اعلام کرده است که فعالیت‌های خود را در انگلیس در زمینه مدیریت خرید سهام شرکت‌ها توسط مدیران متمرکز می‌کند. تسونهیرو ناکایاما، معاون شرکت همکاری‌های میزو می‌گوید که اگرچه هنوز هم کار بانک به خارج از مرزهای کشور گسترش می‌یابد، اما روش به کار گرفته شده در این گسترش کار کاملا متفاوت است. در گذشته بانک میزو دارای یک واحد بین‌المللی بود. اما اکنون هر بخش داخلی بانک مسوولیت هر دو امور داخلی و خارجی کار را بر عهده دارد. ناکایاما می‌گوید: «ما سعی می‌کنیم موتور کار خود را قوت بخشیم اما در عین حال مطمئن هم هستیم که ترمزهایمان به همان اندازه قوی است. ما درسمان را خوب یاد گرفته‌ایم.

هیروفومی‌گومی، مسوول آژانس خدمات مالی ژاپن که مسوولیت قانونگذاری بانک‌ها را بر عهده دارد گفته است، بانک‌های ژاپن نیاز دارند الگوهایی را برای خطر کردن در اختیار داشته باشند تا بتوانند در نواحی جدید فعالیت‌های خود پیش روند، به موفقیت رسند و افراد کارآمدی را برای فعالیت‌های برون مرزی خود بیابند. او می‌گوید در هر صنعتی وقتی مغز‌های متفکر به جای فکر کردن به پیشرفت ترقی مجبور به مقابله با تهدیدهای آن صنعت باشند، مشکلات جدی متوجه آن صنعت می‌شود. اما حداقل بانک‌های ژاپن مدعی هستند که این توصیه‌ها را جدی گرفته‌اند.

منبع: اکونومیست