پژوهش و توسعه رمز عزت و استقلال ملی

یکی از عوامل اصلی در رشد و توسعه کشورهای صنعتی توجه ویژه این کشورها به پژوهش و تحقیقات در تمام عرصه‌های علوم است که با نگاهی به آمار تخصیص بودجه‌ها به مراکز پژوهش و تحقیقاتی در کشورهای مذکور این امر به خوبی هویداست. امروزه کشورهای در حال توسعه و کشورهای عقب‌مانده برای رسیدن به وضعیت کنونی کشورهای صنعتی و توسعه‌ یافته چاره‌ای جز تربیت نیروی انسانی با انگیزه مستعد و علاقه‌مند به پژوهش و تحقیقات و بازنگری در بودجه‌های تخصیصی به مراکز پژوهش و تحقیقاتی خود ندارند.

شرکت ملی نفت ایران از سال ۱۳۳۷ هجری شمسی یعنی ۴۸ سال پیش، با نگرش سازنده و ایجاد و تقویت مراکز تحقیقاتی و پژوهشی درصدد جبران تاخیر سرمایه‌گذاری در این امر بوده است. صنعت پتروشیمی یکی از صنایع پایین دستی نفت است که تحقیقات و پژوهش در آن جزء تفکیک‌ناپذیر به شمار می‌آید. به همین دلیل شرکت ملی صنایع پتروشیمی در راستای پاسخ به این نیاز «شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی» را تاسیس و راهبری تمام فعالیت‌های پژوهشی و تحقیقاتی را به این شرکت واگذار کرده است. از این‌رو به جهت اهمیت این مقوله در این شماره پای صحبت دکتر وحید حدادی‌اصل رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی می‌نشینیم تا از فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی در شرکت ملی صنایع پتروشیمی و چشم‌انداز، جایگاه و آینده پژوهش و تحقیقات در این صنعت استراتژیک مطلع شویم.
دکتر وحید حدادی اصل در سال ۱۳۴۳ در تهران به دنیا آمد. وی پس از اخذ دیپلم ریاضی - فیزیک در رشته مهندسی شیمی تا مقطع فوق دکترا ادامه تحصیل داد.
نامبرده در سال ۱۳۷۴ دکترای خود را در رشته مهندسی شیمی با گرایش پلیمر دریافت نمود. دکتر وحیدی حدادی اصل پیش از ورود به صنعت پتروشیمی در دانشگاه‌ها، سمت‌های علمی و مدیریتی متعددی داشته است. وی ابتدا در سال ۱۳۷۵ به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت و سپس به عضویت هیات علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر درآمد. او در دانشگاه سمت‌هایی نظیر معاون دانشکده، رییس دانشکده نفت، رییس واحد دانشگاهی ماهشهر دانشگاه صنعتی امیرکبیر و مسوولیت‌های دیگری دارا بوده است. دکتر وحید حدادی اصل از سال ۱۳۸۲ به عنوان رییس گروه پژوهش‌های پلیمری همکاری خود را با شرکت ملی صنایع پتروشیمی آغاز کرده است و در بهمن سال ۱۳۸۴ به‌عنوان رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی منصوب شد.
شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در چه سالی و با چه هدفی تاسیس شد؟
شرکت ملی صنایع پتروشیمی در سال ۱۳۷۳ اداره پژوهش و توسعه را در مدیریت کنترل تولید ایجاد نمود که بعدا به امور کل تحقیق و توسعه تبدیل شد. در اواخر سال ۱۳۷۷ شرکت پتروشیمی پویش در جوار مجتمع پتروشیمی اراک به منظور ایجاد و توسعه واحدهای تحقیقات نیمه صنعتی (Pilot Plant) راه‌اندازی شد. در مهرماه سال ۱۳۸۱ بنابر تصمیم هیات مدیره شرکت ملی صنایع پتروشیمی، ایجاد شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در قالب اساسنامه شرکت پویش به تصویب رسید و امور کل تحقیق و توسعه نیز در این تشکیلات جدید ادغام شد.هدف از تاسیس شرکت ارتقا و توسعه دانش فنی فرآیندها از طریق طراحی و نصب و ساختمان و راه‌اندازی واحدهای تحقیقات نیمه صنعتی آن، برقراری ارتباط با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی داخلی و خارجی در زمینه‌های تحقیقاتی پیش‌بینی شده از طریق عقد قراردادهای همکاری مشترک و انجام پروژه‌های پژوهشی در قالب پایا‌ن‌نامه‌های دکترا و کارشناسی ارشد، استخدام، ارتقا و توسعه دانش پژوهنده‌ها، ایجاد قطب‌های تحقیقاتی در زمینه‌های مورد نیاز در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، شناخت و درک تکنولوژی‌های مورد نیاز شرکت ملی صنایع پتروشیمی، تداوم ارتباط با مجتمع‌های پتروشیمی، گسترش قابلیت‌های بزرگسازی و کوچک‌سازی، حل مشکلات علمی صنعت پتروشیمی و نیل به دانش فنی واحدهای تولیدی اولویت‌دار پتروشیمی و فرآیندهای جدید پتروشیمیایی است.
حوزه فعالیت شرکت پژوهش و فناوری و ارتباط آن با مجتمع‌های تولیدی پتروشیمی چگونه است؟
شرکت پژوهش و فناوری دارای سه مرکز پژوهشی است که به طور مستقیم با شرکت ارتباط داشته و از مراکز تابعه شرکت هستند: مرکز تهران که در محل پژوهشگاه پلیمر واقع شده است. این مرکز بیشترین همکاری را با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی دارد، مرکز دوم در ضلع شمال غربی مجتمع پتروشیمی اراک و با نام مرکز پژوهش و فناوری پتروشیمی اراک فعالیت دارد و در حال حاضر تعداد ۸ واحد تحقیقاتی نیمه صنعتی شرکت (HDPE، PP-PE، آروماتیک‌ها، فرئون، H.H، HP، THF و PTMG) در آنجا مستقر بوده و ماموریت مرکز، پژوهش‌های کاربردی است و مرکز سوم نیز در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی در بندرامام می‌باشد. برای این مرکز تعدادی واحد پیشتاز (PET، MTP، DME ، اسید استیک، پلی استایرن، متانول) پیش‌بینی شده که برخی در حال نصب و برخی در حال انجام فعالیت‌های مهندسی هستند.
ارتباط شرکت پژوهش و فناوری با شرکت‌های تولیدی پتروشیمی از طریق ایجاد یک مرکز پژوهش در هر یک از مجتمع‌ها می‌باشد که از نظر سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، نظارت و هماهنگی با شرکت در ارتباط هستند و از نظر اجرایی مستقل و تحت نظر رییس مجتمع مربوطه و دارای یک شورای پژوهش به ریاست رییس مجتمع مربوط و با عضویت روسای بخش‌های مختلف مجتمع می‌باشند که پروژه‌های پیشنهادی را از نظر علمی و فنی بررسی و در خصوص آنها تصمیم‌گیری می‌کنند. جذب نیرو برای کلیه مراکز پژوهش و فناوری مستلزم تاییدیه شرکت پژوهش و فناوری و مطابق سلسله مراتب اداری حاکم بر وزارت نفت و شرکت ملی صنایع پتروشیمی می‌باشد.

ارتباط شرکت با مراکز پژوهشی خارج از صنعت نفت به ویژه دانشگاه‌ها چگونه است؟ آیا پروژه‌های مشترک داشته‌اید؟
شرکت پژوهش و فناوری با مراکز دانشگاهی مختلف همکاری‌های بسیار گسترده‌ای دارد. درصد بالایی از پروژه‌های تحقیقاتی ما در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی انجام می‌شود. با تعداد زیادی از دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی کشور همکاری داریم و تاکنون از پایان‌نامه‌های تحصیلی دکترا و کارشناسی ارشد دانشجویان حمایت کرده‌ایم و به دنبال افزایش این فعالیت‌ها هستیم. از جمله نمونه‌های کار تحقیقاتی مشترک با دانشگاه‌ها، پروژه‌هایی است که در ارتباط با پتروشیمی اراک اجرا شده است که حاصل تحقیقات آزمایشگاهی انجام شده در دانشگاه است که نمونه‌ای از آن تهیه کلرواستیک کلراید می‌باشد. از دیگر نمونه‌ها، تحقیقات در خصوص پایلوت‌ها در صنعت و با همراهی دانشگاهی و با بزرگسازی مقیاس و کاربرد آنها در واحدهای صنعتی است که خوشبختانه نتایج پژوهش آن به طور مستقیم در واحد مربوطه اجرا و به بهره‌برداری رسید. همچنین همکاری با دانشگاه‌ها برای نیل به دانش فنی کوره‌های الفین، نمونه دیگری است که بر اساس آن به دانش فنی طراحی کوره الفین دست یافته و آن را با همکاری یک شرکت خارجی مورد بررسی قرار داده و به تایید رساندیم. از نمونه‌های فراوان دیگری که شرکت پژوهش و فناوری در پژوهشگاه صنعت نفت انجام داده است، کار پژوهشی پیرامون کاتالیست ایزوبوتان است که در نظر است به مرحله تولید صنعتی برسد.
تاکنون چه طرح‌های تحقیقاتی به ثمر نشسته است و سود حاصل از آن بر اساس برآوردهای مالی به چه میزان است؟
شرکت پژوهش و فناوری بیشترین نوآوری (۲۷ نوآوری) را در میان شرکت‌های اصلی وزارت نفت داشته است که یک نمونه از کارهای جالب آن در پتروشیمی اراک «اصلاح کاتالیست واحد HDPE» می‌باشد. این اصلاح کمک کرد تا پتروشیمی اراک بتواند در مدت زمان طولانی‌تری گرید لوله تولید و نیاز کشور را تامین کند. ضمن اینکه گرید لوله با داشتن قیمت بیشتر، سود قابل توجهی را نیز نصیب پتروشیمی اراک کرد. همچنین در واحد اوره پتروشیمی شیراز، آب خنک‌کنی مصرف می‌شود که این آب بعد از گذر از انجام فرآیند مربوطه وارد محیط شده و هدر می‌رود که با پژوهشی آب کولینگ مصرفی در این واحد به صورت چرخشی درآمده و مصرف آب در آن مجتمع را به صورت چشمگیری کاهش داده است.در مجموع دانش فنی‌های توسعه یافته و کسب شده ۲۳ مورد بوده است (اوره گوگردی، دانش فنی تولید مورفولین، سدیم دی متیل دی تیوکربامات، هیدروکسی پروپیل سلولز، ترسی نونیل فنیل فسفات، پاکسول، سان میکس اف سی و سان میکس اچ سی، کاتالیست دهیدروژناسیون ایزو بوتان، جفت شدن اکسیدی متان، کاتالیست سوپر اکتیو پلی پروپیلن، طراحی و ساخت دستگاه تست گاورنر و اکچوایتر، نمایشگر لحظه‌های نقطه کار کمپرسور، دانش فنی کلور استیک کلری، دانش فنی تولید مستر بچ سفید، دانش فنی کوره واحد الفین، دانش فنی تولید پنتان، طراحی و ساختا آنالیزور آمونیاک، توسعه دانش فنی تولید آمونیاک - سولفات فسفات، بازیافت گسولین ضایعاتی، طراحی و ساخت دستگاه تصفیه روغن، طراحی و ساخت دستگاه تست شیرهای ایمنی در هنگام کار، تبیین دانش فنی تولید پلیمرهای با جرم مولکولی بسیار بالا، تبیین دانش فنی پلیمریزاسیون تتراهیدروفوران)