تاملی در جایزه مالیات‌های تکلیفی مکسوره

سعید جمشیدی‌فر*
مطلبی باعنوان «چالش در خصوص جایزه مالیات‌‌های تکلیفی مکسوره» به قلم هم پیشه گرامی‌‌‌آقای باتقوا در ستون یادداشت صفحه بورس روز ۱۶/۲/۱۳۸۸ به چاپ رسید که از نظر کارشناسی نیازمند تشریح کامل موضوع و اصلاح است.

صدر ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌‌های مستقیم مصوب ۱۳۶۶ مقرر کرده «معادل ۴درصد از مالیات‌های پرداختی مؤدی تا سررسید مقرر به عنوان جایزه خوش حسابی از بدهی مالیاتی او کسر خواهد شد ...» و در انتها با عبارت «حکم این ماده شامل مالیات‌هایی که به موجب‌مقررات این قانون اشخاص دیگر به عنوان مالیات مودی پرداخت می‌کند، نخواهد بود» ختم می‌شد. قسمت اخیر باب هرگونه ادعا توسط مودی نسبت به مالیات‌‌های پرداختی دیگران و بهره‌مندی از جایزه خوش‌حسابی در صورت حصول شرایط مقرر را می‌‌‌بست. در اصلاحیه سال ۱۳۷۱ قسمت ذیل ماده ۱۹۰ به شرح یاد شده حذف و زمینه طرح ادعا بابت مالیات‌‌هایی که توسط اشخاص ثالث کسر و پیش از سررسیدهای مقرر پرداخت شده بود فراهم شد.
اگر از ابتدا حکم اخیر در متن ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌‌های مستقیم مصوب ۱۳۶۶ قرار نمی‌گرفت با توجه به عبارت «مالیات‌‌های پرداختی مودی» این استدلال که قانونگذار پرداخت ارادی و مستقیم توسط مودی را اصل قرار داده و تشویق مقرر را مشمول پرداخت‌‌های اجباری و غیرمستقیم از طریق اشخاص ثالث نکرده قابل تامل بود، ولی از آنجا که عدم طرح سخن بیهوده از جانب قانونگذار قاعده است درج حکم اخیر منصرف از چنین استدلالی تلقی می‌شود. بنا بر این، قانونگذار بدون جایگزینی حکم اصلاحی و با حذف حکم عدم شمول مالیات‌‌های پرداختی توسط اشخاص ثالث در سال ۱۳۷۱ جواز به طرح ادعای جایزه خوش حسابی توسط مودیان به سبب مالیات‌‌های تکلیفی پرداختی داده است. نتیجه اینکه چنانچه این موضوع تنها به دوره تا پایان سال ۱۳۸۰ (مقطع اصلاحیه بعدی) محدود باشد اختلاف چندانی در نتیجه‌گیری با نگارنده مطلب اشاره شده وجود ندارد. اما از آنجا که در مطلب عنوان شده حصر زمانی برای ادعا و پیشنهاد ذکر نشده و از طرفی احکام یاد شده در اصلاحیه بهمن ماه ۱۳۸۰ بازنگری شد به منظور جلوگیری از برداشت اشتباه از نتیجه‌گیری لازم است جریان تغییر در احکام دنبال شود. با اصلاحات جامعی که در سال ۱۳۸۰ در مورد قانون مالیات‌‌های مستقیم صورت گرفت دو موضوع پرداخت توسط مودی و پرداخت از طریق اشخاص ثالث در مواد ۱۹۰ و ۲۴۲ به طور مشخص‌تری مورد توجه قرار گرفت. بر این اساس صدر ماده ۱۹۰ بدین ترتیب جایگزین شد که علی الحساب پرداختی بابت مالیات عملکرد هر سال مالی قبل از سررسید مقرر در این قانون برای پرداخت مالیات عملکرد موجب تعلق جایزه‌‌ای معادل یک‌درصد مبلغ پرداختی به ازای هر ماه تا سررسید مقرر خواهد بود که از مالیات متعلق همان عملکرد کسر خواهد شد. متن اخیر شفاف‌‌تر از متن اجمالی قبلی تصویب شد و چنانجه تبصره‌‌ای به ماده ۲۴۲ الحاق نمی‌شد ابهام پیشین در مورد پردازنده علی‌الحساب می‌توانست وجود داشته باشد.
به موجب تبصره ماده ۲۴۲ «مبالغ اضافی دریافتی از مودیان بابت مالیات موضوع این قانون به هر عنوان مشمول خسارتی به نرخ یک‌و‌نیم درصد در ماه از تاریخ دریافت تا زمان استرداد است و از محل وصولی‌‌های جاری به مودی پرداخت خواهد شد.
حکم این تبصره نسبت به مالیات‌‌های تکلیفی و علی الحساب‌‌های پرداختی در صورتی که اضافه بر مالیات متعلق باشد درصورتی که ظرف سه ماه از تاریخ درخواست مودی مسترد نشود از تاریخ انقضای مدت مزبور جاری خواهد بود». با توجه به مراتب فوق، بر خلاف ابهام موجود برای سالهای ۱۳۷۱ الی ۱۳۸۰ در مورد جایزه خوش حسابی مالیات‌های پرداختی پیش از سررسید مقرر توسط اشخاص ثالث، اصلاحیه بهمن ماه ۱۳۸۰ با شفافتر کردن ماده ۱۹۰ و الحاقیه تبصره ماده ۲۴۲ صرفنظر از اینکه تا چه حد کامل است و به انصاف نزدیک است ابهام و خلاء مطروحه را پوشش می‌دهد.
* حسابداران رسمی عضو شورای عالی جامعه