دو پرده از احتیاط بورس
دنیای اقتصاد- پروانه کُبره : رکوردشکنی خروج پول از بورس تهران در معاملات نخستین روز هفته از افزایش تردید و احتیاط در میان معامله‌گران حکایت دارد. این وضعیت هم می‌تواند سیگنالی از آغاز دوره اصلاح قیمت‌ها مخابره کند و هم مکثی کوتاه در مسیر صعود بازار تعبیر شود. سرخ‌پوشی تالار شیشه‌ای در معاملات دیروز پس از رشد قابل‌توجه قیمت سهام و در پی افزایش ریسک‌های پیش روی سرمایه‌گذاران شکل گرفته است. با این حال، خروج سنگین پول به‌تنهایی برای تایید تغییر روند صعودی شاخص‌ها کافی نیست و رفتار بازار در روزهای آینده، به‌ویژه تداوم فشار فروش و توان تقاضا برای جذب عرضه‌ها، در تشخیص مسیر بعدی بورس اهمیت دارد. کارشناسان دلایل مختلفی برای احتیاط معامله‌گران مطرح می‌کنند و معتقدند چه بورس وارد فاز اصلاح شود و چه افت اخیر وقفه‌ای کوتاه‌مدت در مسیر صعود باشد، هر دو سناریو نمی‌توانند منجر به خروج پول قابل‌توجهی شوند. به‌خصوص اینکه از ابتدای سال، ۱۰۵ همت پول حقیقی‌ها وارد بازار سهام شده است.
دوگانه صعود و نزول
افزایش فشار فروش و تمایل بخشی از سرمایه‌گذاران به نقد کردن دارایی‌های سهامی، در شرایطی رخ داده است که بازار پس از یک دوره رشد قابل‌توجه، با تردیدهایی درباره تداوم روند صعودی روبه‌رو شده است. بورس پس از رشد ۱۲۷درصدی از ابتدای سال در جریان معاملات دیروز، هم نظاره‌گر عقب‌نشینی شاخص‌های سهامی بود و هم با احتیاط حداکثری سرمایه‌گذاران حقیقی مواجه شد. اما بسیاری از کارشناسان می‌گویند خروج پول به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره آغاز یک روند نزولی کافی نیست، اما نمی‌توان از پیام آن درباره تغییر رفتار معامله‌گران نیز چشم‌پوشی کرد.
زمانی که سرمایه‌گذاران در مقیاسی گسترده اقدام به فروش سهام می‌کنند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا انتظارات آنها نسبت به آینده بازار تغییر کرده یا در حال ذخیره سود پس از رشد قیمت‌ها هستند. پاسخ به این پرسش، به بررسی همزمان جریان مالکیت حقیقی، ارزش معاملات، وضعیت شاخص‌ها و رفتار خریداران و فروشندگان نیاز دارد.
از این منظر یکی از سناریوهای پیش روی بورس، ورود به دوره‌ای از اصلاح قیمت‌هاست؛ به این معنا که بازار پس از رشدهای اخیر، برای تعدیل انتظارات و بازگشت به سطوح متعادل‌تر به زمان نیاز داشته باشد. از این‌رو افزایش عرضه می‌تواند چندین روز ادامه پیدا کند و بخشی از رشد قبلی شاخص‌ها را پس بگیرد. با این حال، اصلاح صرفا به معنای آغاز یک روند نزولی بلندمدت نیست و ممکن است بخشی از چرخه طبیعی بازار پس از یک دوره صعودی باشد.
سناریوی دیگر، موقتی بودن فشار فروش است که از ابتدای سال چندین بار این اتفاق رخ داده و بازار پس از چند روز نزولی به‌سرعت وارد فاز صعودی شده است. در این حالت، بخشی از سهامداران با هدف شناسایی سود و کاهش ریسک، از بازار خارج می‌شوند؛ اما اگر تقاضا در قیمت‌های پایین‌تر دوباره تقویت شود و جریان ورود پول بهبود پیدا کند، افت اخیر می‌تواند به یک وقفه در مسیر صعود تبدیل شود. حفظ توان بنیادی شرکت‌ها، انتشار گزارش‌های مناسب و بازگشت اعتماد معامله‌گران نیز می‌تواند در شکل‌گیری چنین روندی نقش داشته باشد.
واکنش بازار
در کنار متغیرهای اقتصادی و بنیادی، نااطمینانی‌های سیاسی و افزایش ریسک‌های بیرونی نیز بر تصمیم معامله‌گران اثر می‌گذارند. این عوامل ممکن است سرمایه‌گذاران را به سمت رفتارهای محتاطانه هدایت کند. اما برای تشخیص مسیر بعدی بورس باید دید آیا این احتیاط به فروش‌های مستمر و کاهش قدرت تقاضا منجر می‌شود یا با فروکش کردن نگرانی‌ها، بازار بار دیگر تعادل خود را پیدا می‌کند.
در همین رابطه حجت سرهنگی، کارشناس بازارهای مالی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: در معاملات دیروز، حدود ۸همت خروج پول از بازار سهام ثبت شد و هم شاخص کل و هم شاخص هموزن کاهش ارتفاع را ثبت کردند. پرسش اصلی این است که آیا بورس وارد فاز اصلاح شده است و در صورت آغاز اصلاح، این دوره چه مدت ادامه خواهد داشت؟ برای بررسی روند بازار و پیش‌بینی وضعیت آینده، باید دست‌کم سه عامل اصلی را به‌صورت همزمان بررسی کرد: روند بازار، جریان ورود و خروج پول، و در نهایت ارزندگی سهام. بررسی این سه عامل در کنار یکدیگر می‌تواند تصویر بهتری از وضعیت فعلی بازار و مسیر احتمالی آن ارائه دهد.
او افزود: در بررسی روند بازار، باید به مسیر حرکت شاخص‌ها و سطوح مهم تکنیکال توجه داشت. شاخص کل از محدوده ۳میلیون و ۷۰۰هزار واحد به حدود ۸میلیون و ۲۶۵هزار واحد رسیده و در این مسیر با مقاومت‌های متعددی روبه‌رو بوده است. به گفته او، شاخص در محدوده ۸میلیون و ۴۰۰هزار تا ۸میلیون و ۶۰۰هزار واحد با مقاومت‌های سنگینی مواجه شده و برخی تحلیلگران نیز سطوح ۸میلیون و ۲۰۰هزار، ۸میلیون و ۳۰۰هزار، ۸میلیون و ۴۰۰هزار، ۸میلیون و ۶۰۰هزار و حتی ۸میلیون و ۸۰۰هزار واحد را به‌عنوان مقاومت‌های مهم در نظر می‌گیرند. در مجموع، محدوده ۸میلیون واحد به دلیل تعدد سطوح مقاومتی، منطقه‌ای دشوار برای ادامه رشد بازار محسوب می‌شود. حجت سرهنگی گفت: در مقابل، شاخص کل در محدوده ۸میلیون و ۲۰۰هزار واحد از یک سطح حمایتی برخوردار است و در سطوح پایین‌تر، به‌ویژه در کانال ۷میلیون واحد، نیز حمایت‌های متعددی وجود دارد که می‌توانند زمینه بازگشت شاخص را فراهم کنند. بنابراین، شناسایی موقعیت فعلی شاخص در میان سطوح حمایت و مقاومت اهمیت زیادی دارد و می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره ورود به سهام، خروج از بازار یا نگهداری دارایی‌ها موثر باشد.
او افزود: دومین عامل مهم، میزان ورود و خروج پول در بازار است. طی چند ماه گذشته، ورود پول به بورس نقش مهمی در شکل‌گیری روند مثبت بازار داشته و به شتاب گرفتن رشد شاخص‌ها کمک کرده است. رشد حدود ۱۲۷درصدی شاخص نیز تا حد زیادی با این جریان ورود پول همراه بوده است. با این حال، خروج حدود ۸ همت پول در معاملات دیروز نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری رفتار می‌کنند.
او گفت: در شرایط فعلی، وزن اخبار و تحولات سیاسی در تصمیم‌گیری معامله‌گران افزایش یافته و گاهی تاثیر این اخبار بر رفتار بازار از عوامل بنیادی بیشتر می‌شود. از سوی دیگر، با توجه به رشد قیمت سهام در ماه‌های گذشته، بسیاری از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند اقدام به شناسایی سود کنند. به همین دلیل، در شرایطی که بازار به‌شدت تحت تاثیر نوسانات خبری قرار دارد، انتشار یک خبر منفی سیاسی می‌تواند موجی از عرضه ایجاد کند و با کاهش نگرانی‌ها یا فروکش کردن اثر خبر، بار دیگر تقاضا به بازار بازگردد.
این کارشناس افزود: نوسان شدید ورود و خروج پول را باید در چارچوب همین شرایط بررسی کرد. اگر خروج پول در روزهای آینده ادامه پیدا کند، می‌توان آن را نشانه‌ای جدی‌تر از ورود بازار به فاز اصلاح دانست؛ اما خروج پول در یک روز به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره تغییر روند کافی نیست. در روزها و ماه‌های گذشته نیز نمونه‌هایی از خروج نقدینگی و افت شاخص‌ها مشاهده شده که پس از آن، بازار دوباره مسیر صعودی خود را از سر گرفته است. بنابراین، برای ارزیابی وضعیت فعلی باید مشخص شود که فشار فروش ادامه‌دار خواهد بود یا صرفا واکنشی کوتاه‌مدت به شرایط و اخبار روز است.
او گفت: سومین عامل و از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده وضعیت بورس، ارزندگی سهام است. در ماه‌های اخیر، افزایش نرخ فروش محصولات، تعدیل برخی محدودیت‌های قیمت‌گذاری دستوری و بهبود فروش شرکت‌ها، زمینه رشد سودآوری بسیاری از بنگاه‌ها را فراهم کرده است. بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که در بسیاری از صنایع، رشد قیمت سهام با افزایش فروش شرکت‌ها هم‌راستا بوده است. برای نمونه، بازدهی بهتر برخی شرکت‌های پتروشیمی و دارویی با افزایش فروش آنها تناسب داشته و در نتیجه، رشد قیمت سهام بر پایه هیجان شکل نگرفته است. او این هم‌خوانی میان عملکرد بنیادی شرکت‌ها و بازدهی سهام را از نشانه‌های بلوغ بازار سرمایه دانست.
حجت سرهنگی افزود: ارزش دلاری بازار سهام اکنون در محدوده ۱۰۰ تا ۱۰۵میلیارد دلار قرار دارد و از سوی دیگر، نرخ ارز توافقی نیز از ۱۸۰هزار تومان عبور کرده و این احتمال وجود دارد که به محدوده ۲۰۰هزار تومان برسد. افزایش نرخ ارز می‌تواند در نیمه دوم سال بر عملکرد شرکت‌ها اثر بگذارد و نتایج آن به‌تدریج در صورت‌های مالی نمایان شود. همچنین، مهلت انتشار گزارش‌های شش‌ماهه شرکت‌ها تا پایان مهرماه است و این گزارش‌ها می‌توانند اطلاعات مهمی درباره وضعیت فروش و سودآوری بنگاه‌ها ارائه کنند. انتظار می‌رود انتشار این گزارش‌ها بر نسبت قیمت به سود بر مبنای عملکرد گذشته و نسبت قیمت به فروش اثر بگذارد و در برخی موارد، با بهبود این نسبت‌ها، از جذابیت سهام حمایت کند.
او گفت: واکنش بازار به گزارش‌های بنیادی را می‌توان در معاملات دیروز نیز مشاهده کرد؛ به‌طوری‌که برخی شرکت‌های برخوردار از گزارش‌های مناسب، با وجود فضای منفی و افزایش ریسک‌های سیستماتیک، همچنان با تقاضا مواجه بودند و حتی در صف خرید قرار گرفتند. این موضوع نشان می‌دهد در برخی نمادها، عملکرد بنیادی شرکت‌ها توانسته است تا حدی بر اثر منفی ریسک‌های سیاسی غلبه کند.
ابهام در وضعیت متغیرها
فردین آقابزرگی،کارشناس بازارهای مالی، نیز در مورد وضعیت بازار سرمایه به «دنیای اقتصاد» گفت: برای ارزیابی چشم‌انداز بازار، باید وضعیت بازارهای موازی و سناریوهای پیش روی اقتصاد را نیز در نظر گرفت. در حال حاضر می‌توان سه سناریوی کلی را برای شرایط سیاسی متصور شد: پیشروی ریسک‌ها، وضعیت نه جنگ و نه صلح، و صلح. در سناریوی تشدید درگیری‌ها، بخشی از پیش‌بینی‌ها بر کاهش نرخ دلار استوار است و در چنین شرایطی ممکن است استقبال از بازار طلا، کالاها و گواهی‌های کالایی نیز کاهش یابد. او با اشاره به معاملات دیروز گفت: منفی بودن بازار طلا، نقره و برخی گواهی‌های کالایی نشان می‌دهد که انتظارات معامله‌گران از تحولات پیش رو می‌تواند بر بازارهای مختلف دارایی اثر بگذارد.
او ادامه داد: در سناریوی فروکش کردن تنش‌ها و شکل‌گیری صلح، ممکن است بخشی از سرمایه‌های خرد بار دیگر به سمت بورس حرکت کند. در چنین شرایطی، شرکت‌هایی که گزارش‌های عملکردی و وضعیت بنیادی مناسبی دارند، می‌توانند از تقاضای بیشتری برخوردار شوند. همچنین، اگر شرایط به سمت توافق و کاهش ریسک‌های سیاسی پیش برود، سهام به‌ویژه در صنایع ریالی می‌تواند از ظرفیت بیشتری برای جذب پول حقیقی‌ها برخوردار شود و زمینه بازدهی مناسب‌تری برای این گروه از شرکت‌ها فراهم شود.
او گفت: با در نظر گرفتن این سناریوها، بازار سهام همچنان می‌تواند در مقایسه با سایر بازارهای دارایی مورد توجه قرار گیرد، اما انتخاب سهام از این مرحله به بعد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به گفته او، با توجه به رشد شاخص‌ها و افزایش ارزش شرکت‌ها، دیگر نمی‌توان انتظار داشت همه نمادها به یک اندازه از روند بازار منتفع شوند. از این رو، شرکت‌هایی که گزارش‌های مناسب‌تر، فروش بالاتر و چشم‌انداز بنیادی روشن‌تری دارند، باید با دقت بیشتری بررسی شوند و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری بر اساس وضعیت هر شرکت اتخاذ شود.
فردین آقابزرگی افزود: در کنار سهام، لازم است بخشی از توجه سرمایه‌گذاران به بازار درآمد ثابت و ابزارهای مرتبط با آن نیز معطوف شود. اوراق درآمد ثابت، اوراق شرکتی، اسناد خزانه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت و برخی ابزارهای موجود در بازار اختیار معامله می‌توانند در شرایط افزایش نوسان، گزینه‌هایی برای مدیریت ریسک سبد دارایی باشند. از این مرحله به بعد، تحلیل بازار باید عمیق‌تر و با در نظر گرفتن شرایط مختلف انجام شود و حتی در صورت تداوم رشد بورس، نباید انتظار رشد شتابان و یکپارچه‌ای از بازار داشت.
او تاکید کرد: با توجه به نوسانات اخیر، خروج پول و افزایش وزن ریسک‌های سیاسی، احتیاط در معاملات اهمیت بیشتری پیدا کرده است. سرمایه‌گذاران باید علاوه بر بررسی روند شاخص‌ها و جریان ورود و خروج پول، به ارزندگی سهام و شرایط سایر بازارهای دارایی نیز توجه کنند و متناسب با ارزیابی خود، وزن مناسبی به هر طبقه دارایی اختصاص دهند. از‌این‌رو افزایش سهم ابزارهای درآمد ثابت در سبد سرمایه‌گذاری نیز می‌تواند به‌عنوان یکی از گزینه‌های مدیریت ریسک مورد توجه قرار گیرد.
