از تعادل شکننده تا احیای امیدواری؛
بورس پس از شوک اولیه
مقاومت دو روزه
معاملات بورس تهران در هفتهای که گذشت آغاز شد و برخلاف بسیاری از پیشبینیها با رفتار نسبتا متعادل بازار همراه بود. در شرایطی که بخش زیادی از کارشناسان بازار انتظار داشتند بورس در نخستین روزهای بازگشایی با صفهای گسترده فروش مواجه شود؛ اما این اتفاق رخ نداد و بازار سهام عملکردی متفاوت را به نمایش گذاشت و توانست دو روز آرام را پشت سر بگذارد. در طول هفته گذشته، برتری نسبی تقاضا در بسیاری از نمادها مشهود بود و حتی بخشی از صنایع با صف خرید همراه شدند. این موضوع نشان داد، بخشی از نگرانیها و ریسکهای سیاسی پیش از بازگشایی بازار در قیمتها لحاظ شده و سهامداران، برخلاف دورههای گذشته، واکنش هیجانی شدیدی از خود نشان ندادند. تجربه بازگشایی بورس پس از جنگ ۱۲روزه هنوز در اذهان فعالان بازار باقی مانده است. در آن زمان بازار با فشار سنگین فروش و افت شدید شاخصها مواجه شد. اما اینبار شرایط تا حد زیادی متفاوت پیش رفت.
کارشناسان معتقدند؛ یکی از مهمترین دلایل این تفاوت را میتوان در رشد نرخ ارز و افزایش انتظارات تورمی طی مدت تعطیلی بورس جستوجو کرد. بازار سهام در حالی متوقف شده بود که قیمت دلار در سطوح پایینتری قرار داشت، اما طی این مدت نرخ ارز افزایش یافت و همین موضوع باعث شد بخشی از فعالان بازار، قیمت سهام را نسبت به شرایط جدید اقتصادی همچنان ارزنده ارزیابی کنند. از سوی دیگر، رشد قیمتها در بازارهای موازی مانند طلا، ارز، خودرو و مسکن نیز موجب شد بورس از منظر بازدهی، نسبت به سایر بازارها جامانده به نظر برسد و همین مساله توجه بخشی از سرمایههای خرد را دوباره به سمت سهام جلب کرد.
عامل مهم دیگر، حمایتهای سیاستگذار و بستههای حمایتی بود که در آستانه بازگشایی بازار اجرایی شد. این حمایتها از منظر روانی نیز برای بازار اهمیت داشت و باعث شد بخشی از سرمایهگذاران نسبت به تداوم فعالیت بازار و جلوگیری از شکلگیری فضای بحرانی اطمینان بیشتری پیدا کنند. در واقع، بازار این پیام را دریافت کرد که سیاستگذار تمایل دارد از شکلگیری رفتارهای هیجانی و افت شدید قیمتها جلوگیری کند. در معاملات هفته گذشته، صنایع دلاری و همچنین گروههایی که از فضای تورمی منتفع میشوند، بیشتر مورد توجه قرار گرفتند. نمادهای وابسته به فلزات اساسی، معدنیها، برخی شرکتهای دارویی، غذایی و سیمانی، جزو گروههایی بودند که با استقبال نسبی معاملهگران همراه شدند. در مقابل، بخشی از سرمایهگذاران همچنان ترجیح دادند، منابع خود را در صندوقهای طلا حفظ کنند.
این موضوع نشان میدهد، ریسکهای سیاسی و اقتصادی همچنان در ذهن فعالان بازار پررنگ است. با این حال، مهمترین نکته معاملات هفته گذشته، بازگشت تدریجی اعتماد به بازار سهام بود. ورود قابلتوجه پول حقیقی به معاملات سهام در دو روز بازگشایی، نشان داد که بخشی از سرمایهگذاران، شرایط فعلی بورس را برای ورود مناسب ارزیابی میکنند. هرچند هنوز نمیتوان با قطعیت از آغاز یک روند صعودی بلندمدت سخن گفت؛ اما رفتار بازار در نخستین روزهای بازگشایی، تا حدی انتظارات بدبینانه را تعدیل کرد. درخصوص چشمانداز هفته آینده نیز به نظر میرسد در صورت تداوم حمایتهای فعلی و عدم تشدید تنشهای سیاسی، بورس بتواند روند نسبتا متعادل و حتی مثبتی را حفظ کند. بخشی از فعالان بازار معتقدند بازار سهام همچنان از منظر ارزشگذاری در سطوح جذابی قرار دارد و همین موضوع میتواند مانع از شکلگیری فشار فروش سنگین شود. البته همچنان متغیرهای سیاسی و اخبار مربوط به تنشهای منطقهای مهمترین عوامل اثرگذار بر مسیر بازار خواهند بود. هرگونه افزایش ریسکهای بیرونی میتواند دوباره فضای احتیاط را بر معاملات حاکم کند. با این حال، در شرایط فعلی به نظر میرسد بازار بیش از آنکه بر سناریوهای بدبینانه تمرکز داشته باشد، به متغیرهای تورمی، رشد قیمت داراییها و حمایتهای سیاستگذار وزن داده است.
ابهام در روند صعودی
اگر حمایتها ادامهدار باشد و شوک سیاسی جدیدی به بازار وارد نشود، احتمال حفظ تعادل و تداوم فضای مثبت در بورس طی هفته آینده دور از انتظار نخواهد بود. هرچند بازار همچنان با احتیاط حرکت میکند و معاملهگران چشمانتظار تحولات سیاسی و اقتصادی هستند. در همین رابطه علیرضا فرشید، تحلیلگر بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اظهار کرد: برخلاف انتظاراتی که پیش از آغاز معاملات وجود داشت، اینبار سازمان بورس و نهاد ناظر عملکرد قابل قبولی از خود نشان دادند و میتوان گفت رگولاتور تا حد زیادی توانست وظیفه خود را در مدیریت بازگشایی بازار بهدرستی انجام دهد. نتیجه این مدیریت را میشد در رفتار متعادل بازار طی دو روز نخست معاملات مشاهده کرد. برخلاف سناریوهای بدبینانه، بازار با فشار فروش و آشفتگی مواجه نشد.
او افزود: یکی از مهمترین اقداماتی که به متعادل شدن شرایط بازار کمک کرد، نحوه بازگشایی نمادها بود. بسیاری از نمادها با سازوکارهایی متفاوت و در برخی موارد بدون اعمال محدودیتهای سختگیرانه دامنه نوسان بازگشایی شدند و همین مساله باعث شد فرآیند کشف قیمت سریعتر انجام شود و بخش مهمی از فشار فروش ابتدایی از روی نمادها برداشته شود. در واقع، بازار این فرصت را پیدا کرد که بدون انباشت صفهای فروش، به سمت تعادل حرکت کند. این کارشناس ادامه داد: با این حال هنوز بخش مهمی از بازار بازگشایی نشده و ابهام همچنان پابرجاست. در حال حاضر بیش از ۴۰نماد بزرگ بازار بهدلیل ضرورت افشای اطلاعات و شفافسازی متوقف هستند و بخش عمدهای از ارزش بازار و وزن شاخص کل را همین نمادها تشکیل میدهند. به همین دلیل، بازگشایی این دسته از شرکتها میتواند مرحله حساستر و پرریسکتری برای بورس باشد. هنوز مشخص نیست بازار چه واکنشی نسبت به اطلاعات جدید و شرایط عملیاتی این شرکتها نشان خواهد داد.
علیرضا فرشید تصریح کرد: در ۲روز ابتدایی بازگشایی، شاخص کل و شاخص هموزن هر دو بازدهی مثبت را ثبت کردند و رشدی در حدود یک تا ۱.۵درصد را به نمایش گذاشتند. هرچند این رشد سنگین نبود، اما در فضای فعلی اقتصاد و با توجه به شرایط سیاسی و روانی حاکم بر بازار، همین سبزپوشی نیز میتواند از منظر روانی برای فعالان بازار حائز اهمیت باشد. این کارشناس با اشاره به وضعیت ارزش بازار سهام گفت: در حال حاضر ارزش بورس تهران در محدوده ۱۲ هزار و ۵۰۰ تا ۱۲ هزار و ۶۰۰هزارمیلیارد تومان قرار دارد و با وجود تمام تنشها و نااطمینانیهای موجود، بازار همچنان بخشی از جذابیت خود را حفظ کرده است. او درباره رفتار سرمایههای خرد در دوران تعطیلی بازار توضیح داد: از ابتدای جنگ و همزمان با توقف معاملات سهام، خروج پول از بازار سهام متوقف شد؛ چراکه امکان معامله مستقیم سهام وجود نداشت و سرمایهگذاران تنها میتوانستند از طریق صندوقهای کالایی، صندوقهای درآمد ثابت و گواهیهای بورس کالا فعالیت کنند. به گفته این کارشناس، در دو روز بازگشایی اخیر نیز حدود ۵همت پول حقیقی وارد بازار سهام شد که نشان میدهد بخشی از سرمایهگذاران بار دیگر به بورس توجه کردهاند. این ورود پول بیشتر به سمت گروههایی حرکت کرد که از منظر تورمی یا بنیادی، چشمانداز بهتری داشتند.
این کارشناس ادامه داد: در روزهای اخیر، سهام گروههای دارویی، غذایی و زراعی بیشترین توجه سرمایهگذاران را به خود جلب کردند. بهویژه در گروه زراعت، افزایش قیمت شیر خام و رشد انتظارات تورمی باعث شد بخشی از نقدینگی به سمت این صنعت حرکت کند. همچنین سهام کوچکتر و نمادهای هموزن نسبت به شرکتهای بزرگتر با استقبال بیشتری مواجه شدند. او تاکید کرد: نباید از ریسکهای موجود در برخی صنایع غافل شد. بخشی از گروههای وابسته به صنایع پتروشیمی، فلزی و معدنی همچنان با ابهامهای جدی مواجه هستند. شرکتهای بالادستی فلزی و معدنی در حوزه فروش محصولات خود با چالشهایی روبهرو هستند و در بخش پاییندستی نیز برخی صنایع شیمیایی و وابسته به پتروشیمیها ممکن است در تامین مواد اولیه دچار مشکل شوند. این موضوع میتواند در ادامه بر روند سودآوری این شرکتها اثرگذار باشد.
علیرضا فرشید افزود: هرچند در روزهای اخیر صنعت سیمان نیز با اقبال بازار همراه شد و رشد قیمتی مناسبی را تجربه کرد؛ اما این صنعت هم با ریسکهای مهمی روبهرو است. کمبود گاز و احتمال تشدید محدودیتهای انرژی در فصل تابستان، میتواند فعالیت صنایع انرژیبر را تحت تاثیر قرار دهد. در حال حاضر نیز افشاهایی از سوی برخی شرکتها منتشر شده است که نشان میدهد محدودیت در مصرف برق و انرژی به تدریج در حال افزایش است. به گفته این تحلیلگر بازارهای مالی، اگرچه بورس در دو روز ابتدایی بازگشایی عملکردی فراتر از انتظار داشت، اما بازار همچنان در فضای نااطمینانی حرکت میکند و نمیتوان صرفا بر اساس چند روز معاملاتی درباره آینده آن قضاوت قطعی داشت. ادامه روند متعادل بازار، بیش از هر چیز به وضعیت متغیرهای سیاسی، تداوم حمایتهای سیاستگذار، نحوه بازگشایی نمادهای بزرگ و همچنین شرایط صنایع در حوزه انرژی و تولید بستگی خواهد داشت.
