مصر درخشان؟
دنیای اقتصاد : بورس مصر درحالی رشد بالای ۷۰درصدی را در سال۲۰۲۳ تجربه کرده که فاقد سه محرک مهم مانند جذب سرمایه خارجی، اصلاحات بنیادی و تزریق خبر مثبت به بازار بوده است. بهنظر می‌رسد مصر در حال تکرار سناریوی بورس تهران در سال۲۰۲۰ است.
محدثه علیزاده : داده‌ها نشان می‌دهند بازار سهام کشور مصر با رشد ۷۰درصدی در سال ۲۰۲۳ بیشترین رشد را در میان کشورهای عرب داشته است. این بورس در میان بازارهای آفریقایی نیز پیشتاز بوده است. آمارها نشان می‌دهند بورس این کشور حتی در روزهای آغازین جنگ اسرائیل و فلسطین، زمانی که منطقه با بیشترین خطرات ژئوپلیتیک مواجه بود و تمام بازارهای منطقه ریزش داشتند، روندی صعودی داشته است. بررسی دقیق‌تر شرایط این کشور حاکی از تورم ۳۴درصدی آن است که به عنوان یکی از اصلی‌ترین محرک‌های بازار از آن یاد می‌شود. بررسی میزان رشد بازار سهام کشورهای درون منطقه با میزان تورم مشابه (ایران، ترکیه و پاکستان) و همچنین کشورهای آفریقایی با تورم مشابه (نیجریه و غنا) نشان می‌دهد تورم بالای مصر تنها دلیل رشد این بازار نیست.
عملکرد بازار سهام مصر حتی در میان کشورهای با میزان تورم یکسان نیز شگفت‌انگیز محسوب می‌شود. درحالی‌که مصر نتوانسته است سرمایه خارجی زیادی جذب کند، دلیل اصلی رشد بورس این کشور در سال ۲۰۲۳ چه بوده است؟
چرا بورس مصر رشد کرد؟
بازار سهام مصر حتی در روزهای آغازین جنگ اسرائیل و حماس توانست رکوردهای جدیدی ثبت کند. به گفته بلومبرگ، اصلی‌ترین دلیل آن پیش‌بینی افزایش تورم و افت بیشتر ارزش پول این کشور بود. پوند مصر در سال گذشته سه‌بار با کاهش مواجه شد که باعث شد بیش از نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست بدهد. با وجود این، پیش‌بینی‌ها از ریزش هرچه بیشتر این واحد پولی حکایت داشت.
یکی دیگر از اخبار مثبت برای بازار سهام مصر، افزایش طرح نجات کشور به بیش از ۵میلیارد دلار بود. این شاخص بر پایه پول ملی آن، با بیش از ۷۰درصد رشد دومین عملکرد برتر سال ۲۰۲۳ را با توجه به ۹۲ معیاری که توسط بلومبرگ بررسی می‌شوند داشته است. رشد دلاری شاخص اصلی این بازار (EGX ۳۰) نیز بیش از ۲۲درصد است. این در حالی است که بیش از ۸۵درصد از معاملات این بازار توسط سرمایه‌گذاران داخلی این کشور انجام شده و برخلاف کشورهایی مانند هند، دلیل رشد این بازار جذب بالای سرمایه‌گذار خارجی نبوده است. به گفته حسنان ملک، استراتژیست شرکت تحقیقاتی تلیمر (Tellimer)، اخبار افزایش وام صندوق بین‌المللی پول به‌عنوان سوخت بیشتر برای افزایش ارزش سهام مصر عمل کرده است. همچنین، میزان مشارکت مردم این کشور در بورس بسیار بالاست. البته این پدیده در دیگر بازارهای نوظهور با تورم دورقمی مانند ترکیه و نیجریه برای حفظ ارزش سرمایه رایج است. هرچند این مساله در کشورهایی مانند ایران و پاکستان صادق نیست. رشد ۵۰درصدی بازار سهام پاکستان در سال ۲۰۲۳ معلول جذب سرمایه‌گذاران خارجی به این بازار بوده است. در ایران نیز با وجود اینکه بیشتر سرمایه‌گذاران سهامداران خرد هستند، درصد پایینی از مردم، این بازار را به عنوان اولین گزینه برای سرمایه‌گذاری انتخاب می‌کنند.
بورس تهران و مصر در یک قاب
به نظر می‌رسد عمده دلیل صعود بازار مصر، افت ارزش پول این کشور است. به گفته عبدالمالک محمد، تحلیلگر بازار سهام در شرکت پرایم سکیوریتی (Prime Securities) سرمایه‌گذاران مصری در مواجهه با کاهش شدید ارزش پوند مصر در سال گذشته، احتیاط را کنار گذاشته و به خرید شدید سهام روی‌آورده‌اند. شاید بتوان شرایط سال ۲۰۲۳ بورس مصر را با شرایط بازار سهام ایران در سال‌های ۹۸ و ۹۹ یکسان دانست. بورس ایران در آغاز پاندمی کرونا با هجوم سرمایه‌گذاران خرد مواجه شد که در پی جهش‌های نرخ دلار به خرید هیجانی سهام روی آورده بودند. بورس تهران در اواخر سال ۹۸ با وجود تنش‌های بسیار بالا نیز با افت مقطعی و اندکی روبه‌رو بود و مجددا به مدار صعودی خود بازگشت. نرخ دلار در سال ۹۷ با رشد ۱۶۵درصدی مواجه بود، اما بازار سرمایه با رشد ۸۵درصدی توانست تنها بخشی از جهش نرخ دلار را جبران کند. در سال ۹۸، نرخ دلار تنها ۱۶درصد رشد داشت و بازار با رشد ۱۸۵درصدی، به رشد دوساله نرخ دلار و شوک‌های ناشی از پاندمی کرونا جواب داد. سال ۹۹ اما سال همزمانی افزایش ۶۱درصدی نرخ دلار و افزایش ۱۵۵درصدی شاخص کل بورس تهران بود. هجوم سرمایه‌گذاران خرد به بازار سهام برای حفظ ارزش دارایی‌ها و خرید تمام سهام به عنوان آخرین راه‌حل همزمان با حضور کمرنگ سرمایه‌گذاران خارجی، مسیر مشترک بورس مصر در ۲۰۲۳ و بورس ایران در ۲۰۲۰ است.
رالی رشد بورس و تورم در نیجریه
نیجریه از دیگر کشورهای آفریقایی است که با تورم دورقمی دست‌وپنجه نرم می‌کند. داده‌ها نشان می‌دهند تورم این کشور در سال ۲۰۲۳، ۲۹درصد بوده، درصورتی‌که بازار سهام آن رشد ۶۰درصدی داشته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد دلیل اصلی رشد بازار سهام نیجریه تغییر دولت و سلسله اصلاحات به نفع بازار بوده است. در این کشور نیز بیش‌از ۸۸درصد سهم‌ها در دست سرمایه‌گذاران داخلی است و حضور سرمایه‌گذار خارجی کمرنگ است. هرچند عملکرد ضعیف نایرا (naira)، پول ملی نیجریه، در این عملکرد سهم داشته است. بازار سهام نیجریه در سال ۲۰۲۴ توانسته رکورد بی‌نظیری از خود به جا بگذارد و طی دوهفته آغازین سال جدید میلادی، به رشد ۱۱درصدی برسد. به نظر می‌رسد بانک‌های نیجریه بزرگ‌ترین عامل رشد بازار سهام آن باشند. به گزارش بلومبرگ، سهام بخش بانک بورس نیجریه از آغاز ۲۰۲۴ رشد ۱۶درصدی داشته و طی ۱۲ماه گذشته با رشد ۱۴۰درصدی روبه‌رو بوده است. همچنین، از آنجا که نرخ بهره اسمی این کشور ۸درصد بوده، نرخ بهره واقعی با وجود نرخ تورم ۲۹درصدی منفی می‌شود. این مساله نیز به جذابیت بیشتر بازار سهام نیجریه برای سرمایه‌گذاران منجر شده است.
شرایط غنا اما شاید متفاوت از باقی کشورهای مورد بررسی باشد. شاخص ترکیبی (composite index) بورس این کشور در سال ۲۰۲۲ افت ۱۲درصدی داشته است. این بازار در ۲۰۲۳ مجددا به مدار صعودی بازگشته و توانسته رشد ۲۸درصدی داشته باشد. این درحالی است که شاخص مالی (financial index) در ۲۰۲۳ نیز همچون سال قبل‌تر سیر نزولی داشته و طی دو سال با افت ۴.۶ و ۷.۳درصدی مواجه بوده است. سقوط شاخص مالی این کشور نشان از عملکرد نامطلوب حوزه مالی آن طی سال‌های اخیر دارد. البته رشد ۲۸درصدی بازار سهام پس از ریزش ۱۲درصدی، همزمان با تورم ۲۷درصدی کشور، عملکردی چندان مطلوب نیست. در مجموع به نظر می‌رسد بازارهای نیجریه و پاکستان، با تورم پایین‌تر از مصر مواجه بوده‌اند و رشد بیش از ۵۵درصدی شاخص کل در آنها بهتر از بازار سهام مصر بوده است. به‌خصوص که رشد این بازارها ریشه‌ای متفاوت از یورش احساسی مردم به بازار سهام داشته و احتمالا رشدی منطقی‌تر و بادوام‌تر را به ارمغان آورد. وضعیت یک‌سال گذشته بورس مصر مشابه شرایط بورس تهران در سال ۲۰۲۰ است که با تجربه عملکرد ایران، در سال جاری چشم‌انداز مناسبی برای آن دیده نمی‌شود.
