تقاضای بنزین رو به افزایش است

گروه بورس کالا- سحر نمایشی: قیمت بنزین در نقاط مختلف جهان نسبت به درآمد سرانه و قدرت خرید مردم متفاوت است. اگرچه قیمت بنزین در کشورهای توسعه یافته بالاتر از کشورهای در حال توسعه یا عقب‌مانده است، اما این قیمت در واقع متناسب با درآمد و ظرفیت مالی آنهاست و نشان می‌دهد که این کشورها توانایی خرید این فرآورده را دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که رشد اقتصادی، رشد جمعیت، موجودی وسایل نقلیه، چرخه معیوب حمل و نقل و ساختار غیرفنی خیابان‌ها و... از جمله عواملی هستند که روی افزایش تقاضای بنزین موثر است. هدف از این گزارش بررسی تقاضای بنزین در جهان و عوامل موثر بر تقاضای آن است.

عبدالله یونس آرا، کارشناس ارشد اقتصاد انرژی در رابطه با روند قیمت بنزین به خبرنگار دنیای اقتصاد گفت: قیمت بنزین از چند مولفه مهم تشکیل شده است که شامل قیمت نفت خام خوراک، هزینه پالایش، هزینه توزیع و فروش و مالیات است. به طور متوسط قیمت نفت خام رقمی در حدود ۶۹-۶۵ درصد از هزینه نهایی را که هر مصرف‌کننده غربی برای بنزین می‌پردازد به خود اختصاص می‌دهد.

وی اظهار کرد: سهم هزینه‌های پالایش که شامل هزینه‌های لازم برای استخراج بنزین (و البته گازوئیل و سایر فرآورده‌های نفتی) از نفت خام در خلال فرآیندهای پالایشی است، حدود ۶تا۱۰ درصد از مجموع قیمت است. هزینه‌های توزیع و فروش نیز مجموعا حدود ۱۰ درصد از قیمت نهایی را تشکیل می‌دهند. مالیات نیز در کشورهای مختلف و در برخی کشورها حتی در شهرها و ایالت‌های مختلف رقم متفاوتی را دارا است که این رقم در ایالات متحده حدود ۱۵-۱۰ درصد از قیمت پرداخت شده در پمپ بنزین را تشکیل می‌دهد.

یونس آرا در ادامه گفت: با ملاحظه سهم عمده قیمت نفت خام در قیمت نهایی بنزین شاهد آن خواهیم بود که هر نوسانی در قیمت نفت موجب نوسان قیمت بنزین خواهد شد. طی هفته‌های اخیر افزایش نگرانی‌ها در بازار نفت به دلیل بروز مسائل ژئوپلتیک شامل تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، تداوم ناآرامی‌ها در کشورهای عرب منطقه خاورمیانه و احتمال بروز ناآرامی در عربستان سعودی موجب افزایش عدم اطمینان در بازار جهانی نفت خام و رشد قیمت‌ها به تبع آن شده است.

وی افزود : از سوی دیگر بروز آتش‌سوزی در چند پالایشگاه در ایالات متحده موجب کاهش عرضه بنزین به بازار آمریکا در هفته گذشته شده که اثر آن بر قیمت، تداوم روند فزاینده آن بوده است. همچنین بروز خشکسالی در برخی ایالت‌های آمریکا که به طور سنتی محل کشت ذرت هستند همراه با کاهش محصول ذرت موجب بروز نگرانی در خصوص اثرات افزایش قیمت اتانول در منطقه آمریکای شمالی شده است. (بخشی از سوخت مایع مصرفی در ایالات متحده از محل مخلوط بنزین با اتانول (E۱۰) تامین می‌شود.)

بزرگ‌ترین مصرف‌کننده‌های جهان

این کارشناس انرژی در رابطه با بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان بنزین در جهان گفت: از نظر منطقه‌ای، منطقه آسیا و اقیانوسیه با مصرف ۲۵ میلیون بشکه بنزین در سال ۲۰۱۰ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده در بین مناطق مختلف بوده است. منطقه آمریکای شمالی بعد از آسیا و اقیانوسیه دومین مصرف‌کننده بزرگ بنزین در این سال بوده است که روزانه رقمی معادل ۲۳ میلیون بشکه بنزین مصرف کرده است. در بین کشورهای مختلف نیز ایالات متحده با مصرف حدود ۱۹ میلیون بشکه بنزین در روز (هر بشکه تقریبا معادل ۱۵۹ لیتر است)، بزرگ‌ترین کشور مصرف‌کننده بنزین در دنیا محسوب می‌شود. اروپا با ۱۵ میلیون بشکه در روز رتبه سوم را به خود اختصاص داده است و بعد از آن چین با ۲/۸ و خاورمیانه با ۸/۶ میلیون بشکه عمده‌ترین مصرف‌کنندگان بنزین دنیا هستند. مصرف بنزین هند به عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای نوظهور نیز رقمی معادل ۹/۲ میلیون بشکه در روز بوده است.

یونس آرا اظهار کرد: منطقه اروپا، عنوان سومین مصرف‌کننده بزرگ بنزین بعد از آسیا اقیانوسیه و آمریکای شمالی را دارا است. در میان کشورهای اروپایی، روسیه، آلمان، فرانسه و انگلستان به ترتیب با مصرف روزانه ۸/۲، ۴/۲، ۸/۱ و ۶/۱ میلیون بشکه در روز بنزین عمده‌ترین مصرف‌کنندگان منطقه اروپا بوده‌اند. ایتالیا، اسپانیا و هلند در رده‌های بعدی مصرف در منطقه اروپا قرار دارند.

از نظر مصرف سرانه بنزین نیز ایالات متحده به طور سنتی بزرگ‌ترین بازار مصرف بنزین در بخش حمل و نقل در دنیا است. میزان مصرف سرانه بنزین در این کشور در سال ۲۰۰۹ - آخرین سالی که آمارهای جهانی در این زمینه منتشر شده است - معادل ۱۱۳۴ کیلوگرم معادل نفت خام بوده است. کانادا هم در منطقه آمریکای شمالی یکی از بزرگ‌ترین مصرف کنندگان بنزین است که رقمی معادل ۸۸۶ کیلوگرم معادل نفت خام مصرف سرانه بنزین این کشور در سال ۲۰۰۹ بوده است.

وی گفت: اما بعد از کشورهای مزبور عمده‌ترین مصرف‌کنندگان بنزین در دنیا شهروندان کشورهای نفت خیز مانند کویت، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عمان، ونزوئلا و قطر هستند. سرانه مصرف بنزین کویت در سال ۲۰۰۹ معادل ۹۲۰، عربستان سعودی ۶۳۵، امارات متحده عربی ۵۶۳، قطر ۵۹۱، عمان ۶۱۷ و ونزوئلا ۴۵۹ کیلوگرم معادل نفت خام بوده است. اما در میان اقتصادهای نوظهور سرانه مصرف بنزین رقم قابل ملاحظه‌ای نیست. مصرف سرانه بنزین در چین ۴۵ و در هند ۱۱ کیلوگرم معادل نفت خام است. هرچند با در نظر گرفتن جمعیت، کشورهای مزبور سهم عمده‌ای در نوسانات تقاضای بنزین در بازارهای بین‌المللی دارند.

تاثیرعوامل بر روند قیمت‌ها

همان گونه که گفته شد روند تغییرات قیمت بنزین تابع قیمت عوامل تشکیل دهنده آن است. سهم عمده در این میان متعلق به نفت خام است که روند تغییرات قیمت آن طی ماه‌های آینده تابع وضعیت چشم انداز رکود اقتصادی در آمریکا و بحران مالی منطقه یورو است. این کارشناس حوزه انرژی کاهش بحران‌های اقتصادی در این مناطق را موجب بهبود تقاضای نفت دانست و افزود: کاهش تنش‌ها در منطقه خاورمیانه در میان مدت، نگرانی‌ها از عرضه نفت را در بازار مرتفع ساخته و به خودی خود حاشیه مازاد قیمت نفت در اثر مسائل روانی و نگرانی از عرضه نفت در هفته‌های اخیر را به صفر رسانده و قیمت را به دامنه طبیعی آن بازگرداند. وی ادامه داد: البته در کوتاه مدت، بروز مشکلاتی در ظرفیت‌های تولیدی پالایشگاه‌ها در اثر حوادثی مثل توفان یا آتش‌سوزی یا اعتصابات صنفی در منطقه اروپا و آمریکای شمالی می‌تواند هزینه‌های پالایشی را افزایش و قیمت بنزین را تحت الشعاع قرار دهد. یونس آرا گفت : مساله نوسانات مالیات‌ها هم نکته مهمی است که با توجه به رکود اقتصادی موجود به نظر نمی‌رسد دولت‌های صنعتی طی ماه‌های آینده، افزایشی بر مالیات‌های بنزین وضع کنند.

پیشرفت در تولید و افزایش هزینه‌ها

هزینه‌های تولید بنزین در بخش پالایش از تکنولوژی پالایشگاه‌ها تاثیرپذیر است. بدیهی است تکنولوژی بالاتر معمولا به معنای استخراج مواد نفتی سبک‌تر از نفت خام خوراک و تولید بیشتر بنزین است. از این نظر و با توجه به اینکه پالایشگاه‌ها عموما با برخورداری از لیسانس‌های ارائه شده از سوی شرکت‌های بزرگ نفتی، از سطح مشابه و تقریبا یکسانی از تکنولوژی برخوردارند، هزینه‌های تولید در آنها تفاوت قابل ملاحظه‌ای با یکدیگر ندارند. یونس آرا در این باره اظهار کرد: تولیدکنندگان نفت در حوزه ایجاد ظرفیت‌های پالایشی، سیاست‌های خاص خود را که منطبق با راهبرد آنها برای حضور در بازار نفت خام است دنبال می‌کنند. وی گفت: ضمن اینکه ایجاد ظرفیت‌های پالایشی جدید، علاوه بر نیاز به تکنولوژی، فرآیندی بسیار سرمایه‌بر محسوب می‌شود. هزینه احداث پالایشگاه‌های جدید بسته به ظرفیت، ارقامی بین ۳-۸ میلیارد دلار (و بیشتر) است که سرمایه‌گذاری سنگینی در مقایسه با بسیاری از دیگر صنایع محسوب می‌شود. همچنین ملاحظات زیست‌محیطی و مالیات‌های وضع شده بر فعالیت‌های آلاینده محیط‌زیست در خصوص فعالیت پالایشگاه‌ها یکی از عوامل بازدارنده در توسعه ظرفیت‌های پالایشی در نقاط مختلف دنیا است. نکته مهم دیگر آن است که صنعت پالایش تا حد زیادی تابع صرفه‌های به مقیاس است. یعنی سرمایه‌گذاری در ایجاد پالایشگاه‌های بزرگ‌تر از یک سو و ادغام پالایشگاه‌های کوچک برای ایجاد ظرفیت‌های بزرگ‌تر می‌تواند سودآوری سرمایه‌گذاری در این بخش را افزایش دهد. هرچند در مجموع سود فعالیت در حوزه پالایش در سال‌های اخیر روند کاهنده‌ای را شاهد بوده است.

روش معامله بنزین در بورس

قیمت بنزین همانند سایر کالاها بر اساس عرضه و تقاضای منطقه و هزینه عوامل تشکیل‌دهنده آن شامل قیمت نفت خام، هزینه‌های پالایشی و توزیع تعیین می‌شود و از این نظر تفاوت چندانی با سایر حامل‌های انرژی مبادله شده در بورس ندارد. بر این اساس هر عاملی که عرضه یا تقاضا را دستخوش نوسان کند بر قیمت تعادلی بازار تاثیرگذار خواهد بود. علاوه بر عواملی که پیش‌تر اشاره شد در میان عوامل موثر بر جانب عرضه، تغییر در ظرفیت‌های پالایشگاهی بخصوص در منطقه آمریکای شمالی از طریق تعطیلی برخی پالایشگاه‌ها یا توقف در فعالیت‌های آنها در اثر بروز توفان (همانند توفان کاترینا) یا تغییر در ذخایر بنزین، دیگر عوامل موثر بر قیمت بنزین در بازارهای منطقه آمریکای شمالی و جهانی است.

کشورهای نفت خیز سوبسید می‌دهند

یارانه بنزین عمدتا در کشورهای دارای منابع نفتی قابل ملاحظه مانند ایران، ونزوئلا، نیجریه، مالزی، اندونزی، قطر و سایر کشورهای نفت خیز حاشیه خلیج فارس پرداخت می‌شود و در سایر کشورها، پرداخت سوبسید برای بنزین در مقیاس قابل توجه جریان ندارد.

قیمت بنزین در پمپ بنزین‌های جهان

یک باک بنزین در اتومبیلی مانند شورولت (با ظرفیت ۳۷ لیتر) در ونزوئلا برای صاحب آن حدود ۵/۳ دلار آب می‌خورد(لیتری۹ سنت)، در حالی که همان راننده در نروژ برای همان میزان بنزین باید ۶۸/۳۹۴ دلار بپردازد؛ یعنی بیش از ۱۰۰ برابر(لیتری۱۰/۴ دلار) با این حال میانگین قیمت در جهان برای این محصول در ۳ ماه اخیر ۸ درصد افزایش یافته است. اما این موضوع به صورتی عادلانه نبوده، به طوری که کاهش قیمت برای آمریکایی‌ها تحت تاثیر انتخابات در این کشور با کاهش مواجه شده و در عین حال این روند برای برزیلی‌ها به ۱۵ درصد افزایش در تلاش روزانه طبقه متوسط در این کشور برای جبران هزینه‌های ناشی از تورم بنزین منجر شده است. بلومبرگ به رده‌بندی سهم بنزین از درآمدهای روزانه مردم ۶۰ کشور جهان پرداخته است که بر اساس آن مشخص می‌شود به طور میانگین هر کشور چه میزان از درآمد خود را به خرید بنزین اختصاص داده است. بر اساس این رده بندی نروژ گران‌ترین بنزین را در جهان به فروش می‌رساند و آخرین رتبه این رده بندی به ونزوئلا اختصاص دارد. قیمت بنزین در هند و پاکستان نیز در این رده بندی جزو کشورهای بالا به شمار می‌رود. این رده‌بندی تاکید دارد که در هند یک گالن بنزین نیازمند متوسط ۴/۱ روز کار یک هندی است (متوسط درآمد روزانه مردم این کشور حدود ۴ دلار است). این در حالی است که این کشور ۲۴/۱ میلیارد نفری کمترین مصرف سرانه را برای این محصول دارد و بیشتر مردم از وسایل نقلیه همچون دوچرخه استفاده می‌کنند. در پاکستان وضعیت در مقایسه با هند بهتر است. پایین بودن قیمت بنزین در این کشور در ارتباط نزدیک با وضعیت بهتر مشاغل در آن است. به عبارتی از آنجا که این رده‌بندی بر اساس نسبت قیمت بنزین در مقایسه با میانگین درآمدها محاسبه شده، سطوح بالاتر درآمد در این کشور، نسبت مذکور را کاهش داده است، به طوری که قیمت یک گالن ۴ لیتری بنزین به اندازه درآمد حاصل از یک روز کار در این کشور است (درآمد متوسط یک روز مردم پاکستان ۵۷/۳ دلار است).