داستان نظم و آشوب بازار پولی جهان

نشانه‌ای از کندی معاملات در بازارهای پولی جهان دیده نمی‌شود

گروه بورس جهانی- سردار خالدی: تورم فزاینده اقتصاد جهان که از بحران مالی سال ۲۰۰۸ شدت بیشتری به خود گرفته، نگرانی‌های جدی را برای بازارهای ارز جهان فراهم کرده است. این در شرایطی است که خشکسالی، سیل، عدم اطمینان سیاسی و نوسانات نرخ ارز از جمله مهم‌ترین عواملی است که چشم‌انداز بازارهای مالی و کالایی جهان را مبهم کرده است. براساس تازه ترین گزارش‌های منتشر شده؛ سلامت مالی اقتصاد و وضعیت کسب و کار کشورها در پی بحران مالی جهان تشدید تغییرات در بازارهای ارز به عنوان حساس‌ترین بازارها را نیز محتمل کرده است. کارشناسان شکل‌گیری بازارهای ارز جهان را تلاشی در جهت از بین بردن آشوب سیستم پولی جهان از دهه ۷۰ می‌دانند، مهم‌ترین و تاثیرگذارترین بازار در این زمینه IMM (واحد معاملات آتی اسناد خزانه، ارز، گواهی سپرده و سپرده‌های یورو و دلار در بورس کالای شیکاگو) است. داستان ایجاد بازار پولی بین‌المللی IMM به سال ۱۹۷۲ بر می‌گردد. انگیزه راه اندازی سیستم ارزهای بزرگ جهان به حوادث جهان در همان سال‌ها مرتبط است. سیاست‌های دولت نیکسون مبنی بر کاهش ارزش دلار، وضعیت دستمزدها و تبدیل پشتوانه ارزی از دلار به طلا در کنار خروج ایالات متحده از موافقت‌نامه برتون وودز (موافقت‌نامه‌ای برای حمایت از تثبیت و حفظ نرخ ارزهای جهان) از عواملی ذکر شده که در تشکیل بازار پولی بین‌المللی

(International Monetary Market) سهیم بودند.

انجمن تجارت ارزهای جهان از سال ۱۹۷۲ در شیکاگو در حالی شروع به کار کرد که از سه بخش عمده تشکیل شده است؛ بخش قراردادهای رایج معامله سلف و معاملات آتی نرخ بهره به طور خاص، بخش آموزش شاخص و انتخاب بازار (IOM) و بخش رشد بازارهای نوظهور(GEM). نکته مهمی که درباره این بازارها گفته شده این است که همه محصولات زیر مجموعه این بخش‌ها مورد معامله قرار می‌گیرند. معاملات در این بازار به وسیله ECNs (شبکه‌های ارتباطات الکترونیکی، سامانه نمایش و انجام معاملات به شیوه الکترونیک) با شفافیت و سهولت بیشتری انجام می‌شود. دلار ایالات متحده، یورو، دلار کانادا، پوند استرلینگ بریتانیا، فرانک سوئیس و ین ژاپن مهم‌ترین ارزهایی است که به عضویت این بازار درآمده‌اند. اکثر تبادلات ایالات متحده در این واحد صورت می‌گیرد، در حالی که Eurex (بزرگترین بورس ابزار مشتقه) هم از جمله بازارهایی است که در رقابت با این بازار قرار دارد.

کارشناسان با اشاره به استفاده از قراردادهای ارز به عنوان نگهدارنده حیات اقتصاد جهان بر این باورند که بهبود فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات و از سویی موضوع جهانی شدن (برخی از این وضعیت با عنوان جهانی سازی یاد می‌کنند نه جهانی شدن) همواره از عواملی بوده که روی تسریع و تغییر این بازارها نقش اساسی داشته است. محدودیت دوباره حضور نهادهای مالی در بورس های مالی در دهه اخیر، حساسیت فعالان بازار را دو چندان کرده است. البته روزهای ابتدایی تجارت ارز در بازار بین‌المللی پولی (IMM) با حمایت گروه تجاری شیکاگو شرایط مناسبی داشت و راه‌اندازی قراردادهای سلف در این بازار شرایط بهتری را در اختیار معامله‌گران قرار داد؛ کشف قیمت، مصون‌سازی در برابر کاهش قیمت و پیش‌بینی افزایش قیمت از جمله دلایلی است که معامله‌گران از قراردادهای سلف ارز

(این قراردادها بازتابی از ارزش نسبی یک ارز نسبت به دیگری است نه لزوما ارزش مطلق بازار) به عنوان ابزار معاملاتی برای حضور در این بازار استفاده می‌کنند. فعالیت‌های بازرگانی ارز طی سال‌های اخیر و حجم مبادلات آتی ارز نشان می‌دهد سرعت افزایش حجم و ارزش مبادلات کند نشده است؛ به طوری که ارزش معاملات آتی ارز با ۱۰۲ درصد افزایش از ۸/۲۹ میلیارد دلار در آوریل ۲۰۰۹ به ۲/۶۰ میلیارد دلار در اکتبر سال ۲۰۱۱ رسید که با تغییر در ریسک‌های متقابل و راه‌اندازی قراردادهای سلف، احتمال تداوم روند افزایشی دور از انتظار نیست.

انجام معاملات در بازار IMM که با هماهنگی کمیسیون معامله قراردادهای آتی کالایی (CFTC) و سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO) شرایط استانداردی را برای انجام دادوستدها فراهم کرده به عوامل تعیین‌کننده دیگری در سال‌های پیش رو بستگی دارد؛ رابطه بین دو کشور از جمله تراز پرداخت‌ها، نرخ بهره، قدرت اقتصادی، تورم و ثبات سیاسی عواملی است که شرایط برای بازار پولی و مالی بین‌المللی را دستخوش تغییر قرار می‌دهد.