گوی سبقت قطر در توسعه پتروشیمی

بورس جهانی- حمزه بهادیوند چگینی: در حال حاضر بورس انرژی در قطر و توانایی‌های آن و زمینه‌های فراوانی که در حوزه انرژی دنیا دارد، زمینه‌های جذب سرمایه‌های خارجی را برای این کشور کوچک و کم جمعیت منطقه فراهم کرده است تا جایی که با تکیه بر همین ظرفیت، رشد اقتصادی آن تا سال‌های اخیر به حدود ۱۴ درصد رسیده است؛ هر چند این نرخ با توجه به مشکلاتی که جهان از بعد اقتصادی با آن درگیر است کاهش یافته و انتظار می‌رود به زیر ۵ درصد نیز برسد. قطر حجم قابل توجهی از منابع خود را معطوف به توسعه صنایع نفت و گاز کرده است؛ اما پیش‌بینی‌ها از کاهش رشد بخش انرژی در این کشور خبر می‌دهند. بنا به اعلام مرکز سرمایه‌گذاری کویت، بعد از افت ۴۹/۳ درصدی بخش نفت عربستان، قطر دومین کشور خاورمیانه است که با روند نزولی مواجه شده است. بازار امارات و بسیاری از کشورهای نفتی منطقه در ماه مه و تا حدی در ماه ژوئن به خطوط قرمز خود نزدیک شده بودند، هر چند در حال حاضر وضعیت تا حدی به صورت موقتی بهتر شده است.

در این بین وضعیت قطر از بقیه نگران‌کننده‌تر است. پیش‌بینی مرکز QNBFS حکایت از آن دارد که در نیمه دوم سال جاری با افت ناشی از بازارهای انرژی در این کشور و کاهش میزان سرمایه‌گذاری‌های خارجی، رشد اقتصادی قطر به ۱/۷ درصد خواهد رسید و تداوم شرایط، این نرخ را در سال آینده به ۷/۴ درصد کاهش خواهد داد.

نجات قطر به کمک پتروشیمی

در شرایط کنونی توسعه صنایع پتروشیمی در این کشور به عنوان یکی از مهم‌ترین تصمیمات حوزه انرژی را باید به عنوان راهکار نجات قلمداد کرد. در حال حاضر این کشور قصد دارد طی ده سال آینده در حدود ۲۵ میلیارد دلار به توسعه پتروشیمی خود اختصاص دهد. پیش از این مقامات قطری گفته بودند که توسعه شرکت‌های کوچک و متوسط پتروشیمی در این کشور به منظور توسعه این بخش از الزامات قطر در ده سال آینده خواهد بود. این کشور در حال حاضر در حدود ۲/۹ میلیون تن محصولات پتروشیمی تولید می‌کند و طبق برنامه‌ریزی‌های آن قرار است این رقم را تا سال ۲۰۲۰ به ۲۳ میلیون تن برساند. در حال حاضر شرکت دولتی نفت قطر با امضای یک قرارداد با شرکت شل انگلیس قرار است عملیات مهندسی و طراحی یک اسکله بزرگ پتروشیمی را در راس لافان به این شرکت واگذار کند. قرار است اسکله مذکور سالانه رقمی معادل ۵/۱ میلیون تن اتیلن گلایکول، ۳۰۰ کیلوتن در سال اولفین خطی آلفا و ۲۵۰ کیلوتن الکل OXO تولید کند. در فوریه سال جاری شرکت‌های نفت و پتروشیمی قطر با امضای قراردادی مشترک تعهد کردند میزان تولیدات محصولات پتروشیمی را تا تولید ۴/۱ میلیون تن اتیلن، ۸۵۰ هزار تن پلی‌اتیلن، ۷۶۰ هزارتن پلی پروپیلن، ۴۳۰ هزارتن پلی‌اتیلن خطی سبک و ۸۳ هزار تن بوتادین برسانند. خوراک اصلی این تصمیمات را نیز منابع غنی نفتی و گازی در این کشور تامین خواهد کرد و رقم ۵/۵ میلیارد دلار سرمایه برای اجرای آن تا سال ۲۰۱۸ در نظر گرفته شده است. این میزان محصول قادر است بازارهای آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین را تحت پوشش خود قرار دهد. با این حال با آنکه قیمت‌های محصولات پتروشیمی تقریبا روند مطلوبی را نشان می‌دهد و انتظار می رود به قیمت‌های قبل از بروز بحران جهانی برسد، اما هنوز ترس از بروز یک بحران دوباره در کشورهای بزرگ جهان، بخش پتروشیمی را در این کشور تحت تاثیر خود قرار داده است. قطر بسیار در معرض دید بازارهای آسیایی است و کشورهایی نظیر چین به عنوان بزرگ‌ترین کشور مصرف‌کننده محصولات انرژی قطری می‌توانند روند رو به افت اقتصاد این کشور را به خصوص در رابطه با محصولات پتروشیمی اصلاح کنند. اما اگر قرار باشد رشد تولیدات صنعتی در چین و سایر کشورهای مصرف‌کننده محصولات پتروشیمی کاهش یابد، باید این موضوع را به عنوان یک تهدید برای قطر تلقی کرد؛ تهدیدی که در حال حاضر اقتصاد آن را به مرزهای پایین هدایت کرده است.

حقیقت ماجرا آن است که قطر با تکیه بر همین برنامه‌ها توانسته با ایجاد ارزش افزوده در بخش انرژی خود و تنوع بخشی به تولیدات و صادرات محصولات نفتی بازارهای خوبی را در دنیا از آن خود کند. پروژه تبدیل گاز به مایع (GTL) که در این کشور به اجرا درآمده، نمونه‌ای از این اثربخشی در بلند مدت است. نزدیکی به خوراک و هزینه‌های پایین حمل و نقل محصولات، فضای کسب و کار خوب، حضور سرمایه‌گذاران خارجی، دسترسی به بازارهای بین‌المللی، رشد اقتصادی مطلوب و قیمت‌های مناسب، زمینه‌های لازم را برای توسعه صنعت پتروشیمی قطر در منطقه فراهم آورده است و توسعه اقتصادی این کشور کوچک برخلاف تمام کشورهای نفتی خاورمیانه در گرو خلق ارزش افزوده در صنایع مادر است؛ بر خلاف سایر کشورهای منطقه که خام فروشی را سرلوحه امور خود قرار داده‌اند و پروژه‌های مهم نفتی خود را به فراموشی سپرده‌اند.