روند نوسانی در بازار نفت - ۱ خرداد ۹۰

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۶ مه الی ۲۰ مه ۲۰۱۱) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت‌خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، وقوع برخی اعتراضات و ناآرامی‌ها در کشورهای بحرین، یمن، عمان و عربستان سعودی و تشدید نگرانی درباره امنیت این صادرکننده بزرگ نفت، افت ۹۰ درصدی تولید نفت خام یمن در سایه ناآرامی‌و اعتصاب، کاهش ذخیره‌سازی کوشینگ اوکلاهما، انتشار اخباری درباره برنامه‌های گروه القاعده برای حمله به نفتکش‌ها، کاهش ۱۸ هزار بشکه‌ای در روز صادرات نفت خام عراق در ماه آوریل ۲۰۱۱ و همچنین اعلام آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر کاهش تولید نفت خام ونزوئلا در ماه آوریل به دلیل نوسان‌های برق و خرابی در تاسیسات تولید نفت، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۳۷/۹۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ مه ۲۰۱۱ ، با بیش از ۷۳/۲ دلار افزایش، بیش از ۱/۱۰۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۰ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر آمارهای مربوط به رشد ضعیف اقتصادی جهان، اخبار اقتصادی ناامیدکننده آمریکا، کاهش رشد آمار تولید در ایالت نیویورک آمریکا در ماه مه به کمترین حد خود در ۵ ماه گذشته، گزارش‌های منفی درباره بازار مسکن در آمریکا و افزایش نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی اروپا و بدهی‌های منطقه یورو، افت اعتبار مالی دولت یونان و بحرانی شدن اوضاع اسپانیا در آستانه انتخابات این کشور، افزایش صادرات نفت اوپک از مسیر دریا طی ماه مه ۲۰۱۱ بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس، دستگیری رییس صندوق بین‌المللی پول به اتهام فساد اخلاقی و افزایش نگرانی‌ها در ارتباط با احتمال انعطاف کمتر رییس بعدی این نهاد نسبت به کشورهای بدهکار و همچنین صدور قرار بازداشت معمر قذافی رهبر لیبی به اتهام جنایت علیه بشریت در جریان سرکوب مخالفان خود و امیدواری به نزدیک شدن سقوط این دیکتاتور و بازگشت ثبات به کشور نفت خیز لیبی، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.

طی هفته گذشته، به دلیل نگرانی‌ها درباره روند بهبود شرایط اقتصادی جهان و اخبار اقتصادی ناامیدکننده آمریکا، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا از یک روند نوسانی برخوردار بودند.
همچنین ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته، به دلیل انتشار اخبار مربوط به افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی اروپا و بدهی‌های منطقه یورو و همچنین افت اعتبار مالی دولت یونان و بحرانی شدن اوضاع اسپانیا در آستانه انتخابات این کشور، از یک روند نوسانی قابل توجه برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۶ مه الی ۱۹ مه ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۷۹/۱۰۷ دلار در هر بشکه تا کمتر از ۶/۱۰۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ مه کاهش یافت، ولی مجددا به سطح ۸۸/۱۰۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ مه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۹ مه ۲۰۱۱، با ۲ دلار کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۷ دلار و ۴۱ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۳ مه ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۴۱ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مه (تا ۱۹ مه ۲۰۱۱)، با ۷ دلار و ۴۱ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه آوریل ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۶۸ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۱ معادل ۱۱۸ دلار و ۹ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه جولای ۲۰۱۱، به رغم تشدید ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت‌خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، به دلیل انتشار اخبار مربوط به افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی اروپا و وقوع اعتراضات مردمی‌در کشورهای اسپانیا و پرتغال نسبت به سیاست‌های اقتصادی دولت این کشورها و اجرای طرح ریاضت اقتصادی، از یک روند کاهشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۷۳/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ مه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۹/۱۰۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ مه کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۳۹/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۰ مه افزایش یافت. سطح بالای ذخیره سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۲۹/۱۲ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد. میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۴ دلار و ۵۳ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۱۱ مه ۲۰۱۱)، در روز ۱۸ مه ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۶ دلار و ۴ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۱۸ مه ۲۰۱۱ ) ۱۰۷ دلار و ۵۷ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۴ دلار و ۷۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۷ دلار و ۲۴ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۶ دلار و ۱۴ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۸ دلار و ۲۵ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۷ دلار و ۲۷ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۸۹ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۵ دلار و ۳۴ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۶ دلار و ۱۷ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۱ دلار و ۹۴ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۱ مه الی ۱۸ مه ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آسیا با ۳۴/۵ دلار کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۲۶/۴ دلار و ۷۳/۴ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۳ مه ۲۰۱۱ معادل ۳/۳۷۰ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۶ مه ۲۰۱۱) تغییری نکرده، ولی معادل ۶/۷ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۴ مه ۲۰۱۰ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل به میزان ۱/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۲/۲۶ روز قرار گرفته است و معادل ۲/۲ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۳۹ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۳۴۷/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۸۴۵ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۶ مه ۲۰۱۱ الی ۱۳ مه ۲۰۱۱ به میزان ۹ هزار بشکه در روز افزایش یافته و روی سطح ۶۱۸/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۰۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۴ مه ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۹۶۴/۸ میلیون بشکه در روز به ۵۷۰/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۳۹۴ هزار بشکه در روز) کاهش یافته که معادل ۲۵۹/۱ میلیون بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
قیمت‌های نفت خام در هفته گذشته در دامنه محدودی نوسان کردند و روند افزایشی یا کاهشی خاصی را نداشتند. دامنه نوسانی نفت WTI در محدوده ۹۶ تا ۱۰۵ دلار قرار داشت؛ به طوری که حمایت چهارم ماهانه مانع کاهش بیشتر و حمایت سوم که فعلا به صورت مقاومت عمل می‌کند مانع افزایش بیشتر آن شد. این در حالی است که در هفته جاری با فشاری که بر قیمت وارد می‌شود می‌بایست این دامنه از یک طرف شکسته شده و مسیر جدیدی آغاز شود که بدین منظور نیاز به اخباری است که توانایی لازم را ایجاد کند. در هفته گذشته آمار نامناسب اقتصادی آمریکا موجب شد فشار کاهشی بر قیمت وارد آید و افزایش ارزش دلار در روز جمعه نیز بر این فشار افزود. آمار بخش مسکن آمریکا کمتر از حد مورد انتظار بود و همچنین اعتماد اقتصادی کاهش نشان داد. وضعیت اقتصادی اروپا نیز مناسب نبود و هنوز ریسک بدهی‌ها در این منطقه وجود دارد و اقتصاد آنها را تهدید می‌کند. ذخیره‌سازی‌های نفت خام و بنزین آمریکا نیز تغییر خاصی نداشتند و این عوامل نیز فشار خاصی را روی قیمت وارد نکردند. بحران منطقه خاورمیانه تنها عواملی است که فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد می‌کند و موجب شده است قیمت‌های نفت در سطوح افزایش یافته فعلی به تثبیت وضعیت خود بپردازند. در هفته جاری فشار روی قیمت نفت برای خروج از دامنه تثبیتی فعلی بیشتر می‌شود و می‌توان انتظار داشت قیمت نفت WTI از دامنه ۹۶ تا ۱۰۲ دلار خارج شود که در این زمینه اخبار منتشره می‌تواند فشار لازم را به وجود آورند؛ با توجه به روند افزایشی قبلی انتظار بر ادامه روند مذکور می‌رود.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )