چشم‌انداز مثبت تقاضای نفت در سال ۲۰۱۱

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی
کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۱۷ ژانویه الی ۲۱ ژانویه ۲۰۱۱) از یک روند نوسانی برخوردار بود.

به رغم انتشار آمار و اطلاعات مثبت از اقتصاد آمریکا نظیر کاهش تعداد متقاضیان کار و بهبود میزان فروش مسکن در این کشور، کاهش قابل توجه ارزش دلار در مقابل یورو، بهبود اوضاع اقتصادی اروپا، تعطیلی چهار سکوی تولیدی نفت و گاز شرکت انگلیسی-هلندی رویال داچ شل در دریای شمال و به طبع آن افزایش نگرانی مصرف‌کنندگان درباره دسترسی به نفت خام برنت، افزایش پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی و دبیرخانه اوپک از تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ و پیش‌بینی مرکز مطالعات جهانی انرژی (CGES) مبنی بر تداوم روند افزایش قیمت نفت خام در سال ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بازار بورس نایمکس (آتی‌های ماه‌اول) به دلیل خاتمه عملیات راه‌اندازی خط لوله ترنس آلاسکا و از سرگیری کامل این خط لوله جهت انتقال نفت، افزایش قابل توجه سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۶/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱، برطرف شدن نگرانی معامله‌گران درباره عرضه نفت خام در بازار آمریکا، نگرانی از تدابیر دولت چین برای مهار رشد اقتصادی بیش از حد در این کشور و پیش‌بینی شرکت ملی نفت چین از افت آهنگ تقاضای نفت خام چین در سال ۲۰۱۱، از حدود ۳۸/۹۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۸ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۱/۸۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۱ ژانویه کاهش یافت. دولت چین اعلام کرده که رشد اقتصادی این کشور در سال ۲۰۱۰ میلادی در حدود ۳/۱۰درصد بوده است که این مساله ممکن است سبب شود تا دولت این کشور تدابیری برای مهار رشد اقتصادی در نظر بگیرد. تحلیلگران معتقدند، رشد قابل توجه تولید ناخالص داخلی چین سبب تقویت این عقیده شده است که سیاست‌های انقباضی مالی شدیدتری می‌بایست در راستای مهار جهش تقاضا و تورم اعمال شود. همچنین پیش‌بینی می‌شود تداوم سرمای هوا در روزهای آینده تقاضای سوخت‌های گرمایشی را افزایش داده و این مساله نیز چشم‌انداز قیمت نفت در روزهای آتی را امیدوار‌کننده کرده است.
بر‌اساس پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، بهبود رشد اقتصاد جهانی و سرمای بیش از حد هوا سبب خواهد شد تا تقاضای نفت در سال ۲۰۱۱ فراتر از پیش‌بینی‌های قبلی باشد. طبق این پیش‌بینی، تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ معادل ۱/۸۹ میلیون بشکه در روز خواهد بود که نسبت به تقاضای ۷/۸۷ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۰، افزایش قابل توجهی خواهد داشت. این سازمان در ماه دسامبر ۲۰۱۰ پیش‌بینی کرده بود که تقاضای نفت در سال ۲۰۱۱ در حدود ۸/۸۸ میلیون بشکه در روز خواهد بود. به پیش‌بینی این سازمان تقاضای نفت خام در کشورهای OECD درسال ۲۰۱۱ در حدود ۴/۰درصد کاهش خواهد داشت؛ در حالی که در کشورهای غیر OECD با ۸/۳درصد افزایش همراه خواهد بود. به عقیده آژانس بین‌المللی انرژی، روند بازسازی اقتصاد جهانی و رشد اقتصادی کشورهای غیرOECD سبب شده است تا تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۰ در حدود ۲/۳ درصد رشد داشته باشد. همچنین آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که افزایش قیمت نفت به بیش ۱۰۰ دلار در هر بشکه و باقی ماندن آن در این محدوده می‌تواند روند بهبود و بازسازی اقتصاد جهانی را با مشکل مواجه سازد. در این راستا، رییس آژانس بین‌المللی انرژی با اشاره به توان اوپک در مهار بی‌ثباتی بازار نفت، کمک اعضای اوپک به روند بهبود شرایط اقتصادی جهان را خواستار شده است. از سوی دیگر دبیر کل سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اوپک)، با انتشار بیانیه ای از موضع آژانس بین‌المللی انرژی درباره به مخاطره افتادن روند بهبود شرایط اقتصادی جهان با افزایش قیمت‌های جهانی نفت خام انتقاد کرده و اعلام کرده است که در شرایط حاضر قیمت‌های جهانی نفت خام در پی عواملی از جمله وقوع حادثه در مسیر خط لوله آلاسکا و همچنین تعطیلی چند سکوی تولید نفت در دریای شمال با افزایش همراه بوده است و سفته بازی‌ها در بازار نفت و کاهش ارزش دلار نیز از دیگر دلایل این افزایش به ویژه در شاخص برنت به شمار می‌روند، چراکه بر‌اساس بنیادهای بازار عرضه نفت بیش از نیاز بازارهای جهانی نفت خام است. همچنین سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اوپک) در تازه ترین گزارش ماهانه خود با توجه به افزایش تقاضای نفت خام در بازارهای آسیایی، میزان برآورد تقاضا برای نفت خام اعضای این سازمان را افزایش داده است. بر‌اساس این گزارش، اوپک در سال ۲۰۱۱ برای پاسخگویی به تقاضای روزافزون بازارهای آسیایی و برقراری تعادل در بازار نفت، می‌بایست تولید خود را به میزان ۴۰۰ هزار بشکه در روز افزایش داده و به حدود ۴/۲۹ میلیون بشکه در روز برساند. این رقم در مقایسه با برآورد پیشین این سازمان ۲۰۰ هزار بشکه در روز افزایش نشان می‌دهد. در این راستا، چشم‌انداز بهبود رشد اقتصادی جهان به خصوص در اقتصاد‌های نوظهور دنیا از جمله چین و هند بر روند بازارهای جهانی نفت خام تاثیر عمده ای خواهد گذاشت. بر‌اساس تازه ترین برآورد اوپک، تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ با رشد ۲/۱ میلیون بشکه ای در روز به میانگین ۰۳/۸۷ میلیون بشکه در روز خواهد رسید که این رقم در مقایسه با برآورد دسامبر ۲۰۱۰ این سازمان ۵۰ هزار بشکه در روز افزایش نشان می‌دهد.
طی هفته گذشته، به دلیل افزایش امیدواری‌ها به بهبود شرایط اقتصاد جهانی در سال ۲۰۱۱ و انتشار اخبار و اطلاعات مثبت از اقتصاد آمریکا نظیر کاهش تعداد متقاضیان کار و بهبود وضعیت آمار مسکن در آمریکا، شاخص داوجونز از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. از سوی دیگر، شاخص S&P از یک روند کاهشی برخوردار بود. ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته، در پی بهبود وضعیت اقتصادی کشورهای منطقه یورو از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بود. تصویب کمک‌های مالی به ایرلند از سوی اتحادیه اروپا، تا حدودی موجب تضعیف ارزش یورو در مقابل دلار شده است، ولی کارشناسان معتقدند این روند تداوم نیافته و برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا، سبب کاهش ارزش دلار خواهد شد. به‌طور کلی ارزش دلار در مقابل یورو طی ماه‌های اخیر در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است. سیاست‌گذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده‌اند که آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور می‌باشند، لذا در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد. بر‌اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۷ ژانویه الی ۲۰ ژانویه ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۷۲/۹۳ دلار در هر بشکه تا بیش از ۹۹/۹۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ ژانویه افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۹۵/۹۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۰ ژانویه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۱، با ۳۰ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۹۳ دلار و ۶۰ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ معادل ۹۳ دلار و ۳۰ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه ژانویه ۲۰۱۱ (تا ۲۰ ژانویه )، با ۴ دلار و ۱ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه دسامبر ۲۰۱۰ به هر بشکه ۹۲ دلار و ۵۶ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه دسامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۸ دلار و ۵۵ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه مارس ۲۰۱۱، به دلیل بهبود اوضاع اقتصادی اروپا و پیش‌بینی افزایش تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ از سوی آژانس بین‌المللی انرژی و اوپک، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۴۳/۹۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۶/۹۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ ژانویه افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۸/۹۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۰ ژانویه کاهش یافت که این سطح قیمتی نیز پایدار نبوده و دوباره تا سطح ۶/۹۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۱ ژانویه افزایش یافت. سطح بالای ذخیره سازی نفت خام در آمریکا و تعطیلی چهار سکوی تولیدی نفت و گاز شرکت انگلیسی-هلندی رویال داچ‌شل در دریای شمال و به تبع آن افزایش نگرانی مصرف‌کنندگان درباره دسترسی به نفت خام برنت از یک سو و بازگشت عرضه نفت خام از خط لوله ترنس آلاسکا از سوی دیگر موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۴۹/۸ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۴۳ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۱۲ ژانویه ۲۰۱۱)، در روز ۱۹ ژانویه ۲۰۱۱ به بشکه ای ۹۴ دلار و ۲۶ سنت رسیده است. بر‌اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۱۹ ژانویه ۲۰۱۱ ) ۹۵ دلار و ۶۷ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۹۳ دلار و ۳۳ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۹۵ دلار و ۹۹ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۹۴ دلار و ۴۹ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۹۵ دلار و ۱۹ سنت، شمال غربی اروپا ۹۶ دلار و ۱۷ سنت و در بازار مدیترانه ۹۵ دلار و ۵۹ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۹۲ دلار و ۸۷ سنت، شمال غربی اروپا ۹۴ دلار و ۶۷ سنت و در بازار مدیترانه ۹۳ دلار و ۵۴ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۲ ژانویه الی ۱۹ ژانویه ۲۰۱۱، قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در بازار آسیا با کاهش ۶۷ سنت در هر بشکه روبه‌رو بوده است، در حالی‌که در سایر بازارها افزایش داشته و بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین مربوط به بازار شمال غربی اروپا به میزان ۸ سنت افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۳۸ سنت و ۴۷ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است. همچنین بر‌اساس تازه ترین گزارش ماهانه اوپک در سال ۲۰۱۱، میانگین قیمت نفت ‌خام سنگین ایران در سال ۲۰۱۰ با ۱۶ دلار و ۱۲ سنت افزایش نسبت به سال ۲۰۰۹ به هر بشکه ۷۶ دلار و ۷۴ سنت رسید. بر پایه این گزارش، میانگین قیمت نفت ‌خام سنگین ایران در سبد نفتی اوپک در دسامبر ۲۰۱۰ به حدود ۸۱/۸۷ دلار در هر بشکه رسید که در مقایسه با میانگین قیمت در ماه نوامبر ۲۰۱۰ (۲۴/۸۲ دلار در هر بشکه)، ۵۷/۵ دلار در هر بشکه افزایش نشان می‌دهد.بر‌اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ معادل ۷/۳۳۵ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۷ ژانویه ۲۰۱۱) به میزان ۶/۲ میلیون بشکه افزایش یافته است و معادل ۲/۵ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۱۰ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل معادل ۴/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۸/۲۲ روز قرار گرفته است ولی معادل ۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۳۸۹ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۳۳۹/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۵۱۵ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۷ ژانویه ۲۰۱۱ الی ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ به میزان ۳۷۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۲۰۵/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۹۹ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۸۹۵/۸ میلیون بشکه در روز به ۹۹۹/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۱۰۴ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۴۵۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت:
در هفته گذشته با اینکه هنوز فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد می‌شد و آمارهای اقتصادی آمریکا و اروپا نیز مطلوب بود، ولی در اواخر هفته به دلیل اخبار مربوط به اقتصاد چین روند نزولی در پیش گرفت. در حالی روند نزولی حاکم گردید که سطح مقاومت ماهانه برای نفت WTI در حدود ۹۲ دلار مانع افزایش بیشتر قیمت شده بود و بورس‌بازان ترجیح دادند در این سطح موضع فروش اتخاذ کنند و در نهایت شرایط حاکم موجب کاهش قیمت شد. قیمت نفت خام برنت نیز در مسیر کاهشی با حمایت ماهانه در سطح ۵/۹۵ دلار مواجه شد و در مسیر افزایشی به سمت مقاومت ۵/۹۷ دلار افزایش یافت. اخبار اقتصادی آمریکا در مجموع مثبت بود، تعداد متقاضیان کار کاهش یافت و وضعیت آمار مسکن بهبود یافت. اقتصاد اروپا نیز شاهد شرایط مطلوبی بود؛ به طوری که ارزش یورو در مقابل دلار افزایش یافت. تنها نگرانی در مورد اقتصاد چین موجب شرایط نگرانی در بازار شد و اثر خود را بر بازار نفت وارد آورد. از طرف دیگر ذخیره‌سازی‌های نفت و بنزین همزمان افزایش یافتند که این دو عامل نیز اثر فشار کاهشی را تقویت کردند. ذخیره‌سازی‌های دو حامل مذکور نسبت به سال‌های گذشته بیشتر می‌باشند که این امر فشار کاهشی بیشتر تقویت کرد. قیمت نفت خام برنت در بین دو سطح نوسانی ۵/۹۵ و ۵/۹۷ قرار دارد که سطوح ماهانه حمایت و مقاومت است. سطح مقاومتی قیمت نفت WTI در حدود ۳۰/۹۰ دلار و سطح حمایتی در حدود ۷/۸۸ دلار و سپس ۸/۸۷ و ۳/۸۶ دلار قرار دارد.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)