دلایل نوسان در بازار نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۱۵ نوامبر الی ۱۹ نوامبر ۲۰۱۰) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

قیمت نفت خام WTI در بازار بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، در ابتدا در پی افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط مالی کشورهای اروپایی و سرایت بحران اقتصادی به کشورهای اسپانیا،‌ایرلند و پرتغال‌، سیاست‌های انقباضی دولت چین برای مبارزه با تورم در‌این کشور و افزایش نگرانی سرمایه‌گذاران بازار نفت درباره کاهش تقاضا در دومین واردکننده بزرگ نفت در جهان، انتشار خبرهایی درباره احتمال بازگشایی پالایشگاه ان.جی شرکت کونکوفیلیپس در آمریکا که برای انجام عملیات نگهداری تعطیل شده بود، کاهش پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی درباره تقاضای نفت خام جهان در سال ۲۰۱۱، کاهش ارزش شاخص سهام در بازارهای جهانی و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، از حدود ۸۶/۸۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۵ نوامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۴۴/۸۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ نوامبر کاهش یافت، ولی مجددا به دلیل اعلام برنامه‌های بانک مرکزی ‌ایرلند برای گرفتن وام‌های کلان از کشورهای عضو اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی پول، کمرنگ شدن نگرانی‌ها درباره بحران کسری بودجه در‌ایرلند و امیدواری‌ها به بهبود اوضاع اقتصادی در این کشور، رشد آمار تولید در آمریکا، ناچیز بودن رشد آمار بیکاری در‌این کشور، حمله ستیزه‌جویان به یک سکوی نفتی فراساحلی متعلق به شرکت آمریکایی اکسون موبیل در نیجریه و افزایش ناآرامی‌ها‌ در این کشور، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش ارزش شاخص سهام در بازارهای جهانی و افزایش ریسک‌پذیری در بازارهای سهام آمریکا و همچنین کاهش بی‌سابقه سطح ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام آمریکا (معادل ۳/۷ میلیون بشکه) در هفته منتهی به ۱۲ نوامبر ۲۰۱۰، قیمت نفت خام WTI تا سطح ۹۸/۸۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ نوامبر افزایش یافت.

کشور‌ایرلند دومین کشور عضو اتحادیه اروپا است که مجبور به دریافت کمک‌های مالی از صندوق بین‌المللی پول و اتحادیه اروپا برای بازپرداخت بدهی‌های خود می‌باشد. یونان به عنوان اولین کشور، در تابستان سال گذشته بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو برای بازپرداخت بدهی‌های خارجی و جبران کسری بودجه خود کمک مالی دریافت کرد. میزان کسری بودجه‌این کشور در سال ۲۰۱۰ در حدود ۴/۹ درصد اعلام شده است. تهدیدات و حملات گروه‌های شبه نظامی‌ستیزه جو، صنعت نفت بزرگ‌ترین کشور تولیدکننده نفت آفریقا را طی ۳ سال گذشته با مشکلاتی رو به رو کرده و تولید ‌این کشور را به حدود ۶۷ درصد ظرفیت تولید کاهش داده است. شاخص بازارهای سهام طی هفته گذشته در ابتدا به دنبال افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط مالی و بحران کسری بودجه کشورهای اروپایی، سیاست‌های انقباضی دولت چین برای مبارزه با تورم و افزایش نگرانی‌ها درباره کاهش تقاضای نفت خام در‌این کشور، به میزان قابل توجهی طی دوره ۱۵ نوامبر الی ۱۷ نوامبر ۲۰۱۰ کاهش یافت، ولی مجددا در واکنش به اعلام آمادگی اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی پول برای اعطای کمک مالی به ‌ایرلند و نیز اخبار اقتصادی مناسب درباره اقتصاد آمریکا (رشد آمار تولید، ناچیز بودن رشد آمار بیکاری و اعلام فروش سهام شرکت خودروسازی ژنرال موتور بزرگ‌ترین خودرو ساز آمریکا در جهت کاهش بدهی‌های‌این شرکت و بهبود وضعیت اشتغال)، ارزش سهام در بازارهای جهانی افزایش یافت. البته کاهش ارزش دلار در مقابل یورو نیز در روزهای پایانی هفته گذشته در بهبود وضعیت سهام دخیل بوده است. معامله‌گران نفتی معمولا برای تشخیص میزان حساسیت مصرف‌کنندگان، بازارهای سهام را مورد توجه قرار می‌دهند. در واقع شاخص بازار سهام نشانه‌ای از میزان اعتماد مصرف‌کنندگان بوده و توجه سرمایه‌گذاران نفتی به‌این مساله، سبب شده است تا بازار نفت خام و سهام معمولا هم جهت باشند. در حال حاضر شرایط کونتانگو در بازارهای جهانی نفت‌خام در حال گسترش است و بالا بودن سطح ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام آمریکا به میزان ۸/۲۰ میلیون بشکه نسبت به مدت مشابه سال قبل در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۹، موید چنین روند منطقی است، همچنین بالا بودن موجودی کوشینگ اوکلاهما منجر به حق مرغوبیت نفت خام برنت نسبت به WTI و نیز تشدید وضعیت کونتانگو نفت خام WTI شده است. شرایط کونتانگو به شرایطی اطلاق می‌شود که نفت خام در قراردادهای ماه‌های دورتر نسبت به قراردادهای ماه‌های نزدیک‌تر در سطوح بالاتری معامله شود. ارزش یورو در مقابل دلار نیز طی هفته گذشته از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. در ابتدا به دنبال ادامه بحران کسری بودجه در‌ایرلند، افزایش نگرانی‌هایی درباره اوضاع اقتصادی کشورهای حوزه یورو و عدم اطمینان سرمایه‌گذاران به بهبود زود هنگام مشکلات مالی و بدهی کشورهای اروپایی، دلار آمریکا تقویت شده و موجب کاهش ارزش یورو و قیمت نفت خام گردید، ولی در ۳ روز پایانی هفته به دلیل اعلام برنامه‌های بانک مرکزی ‌ایرلند برای گرفتن وام از کشورهای عضو اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی پول و کاهش نگرانی‌ها درباره بحران کسری بودجه کشورهای اروپایی، ارزش یورو در مقابل دلار افزایش یافت. البته ارزش دلار در مقابل یورو طی ماه‌های اخیر در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی‌این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است. سیاست‌گذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده‌اند که آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی ‌این کشور می‌باشند، لذا در صورت تزریق پول به اقتصاد آمریکا برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد. بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۵ نوامبر الی ۱۸ نوامبر ۲۰۱۰، ازحدود ۳۹/۸۳ دلار در هر بشکه تا کمتر از ۰۹/۸۱ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک نیز در هفته منتهی به ۱۸ نوامبر ۲۰۱۰ با ۶۷/۲ دلار کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۸۲ دلار و ۱۸ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۲ نوامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۴ دلار و ۸۵ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه نوامبر (‌تا ۱۸ نوامبر ۲۰۱۰‌)، با ۳ دلار و ۴۸ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه اکتبر ۲۰۱۰ به هر بشکه ۸۳ دلار و ۳۳ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه اکتبر ۲۰۱۰ معادل ۷۹ دلار و ۸۵ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک دربردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای‌این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین‌ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت‌ایران، قیمت هر بشکه نفت خام سبک‌ایران به بازار آفریقای جنوبی در روز چهارشنبه (۱۷نوامبر ۲۰۱۰ ) ۸۲ دلار و ۱ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین‌ایران به ‌این بازار ۸۰ دلار و ۷۱ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک‌ایران در بازار شمال غربی اروپا ۸۲ دلار و ۲ سنت و در بازار مدیترانه ۸۱ دلار و ۲۱ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین‌ایران نیز در بازار شمال غربی اروپا ۸۰ دلار و ۷۲ سنت و در بازار مدیترانه ۷۹ دلار و ۷۱ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۹ نوامبر الی ۱۷ نوامبر ۲۰۱۰، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین‌ایران مربوط به بازار شمال غربی اروپا با ۳۴/۴ دلار کاهش در هر بشکه بوده است.

قیمت نفت‌خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه دسامبر ۲۰۱۰، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۷/۸۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۵ نوامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۲۸/۸۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ نوامبر کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۳۴/۸۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ نوامبر افزایش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا موجب گردیده است تا قیمت نفت خام برنت حق مرغوبیت ۳۶/۲ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI داشته باشد. بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت‌خام ‌این کشور در هفته منتهی به ۱۲ نوامبر ۲۰۱۰ معادل ۶/۳۵۷ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۵ نوامبر ۲۰۱۰) به میزان ۳/۷ میلیون بشکه کاهش یافته است و معادل ۸/۲۰ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۹ بیشتر است. میزان ‌این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۶/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۴/۲۵ روز قرار گرفته است که معادل ۳/۱ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۱۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۲۷۵/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۴۸۱ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۵ نوامبر ۲۰۱۰ الی ۱۲ نوامبر ۲۰۱۰ به میزان یک هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۵۹۷/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۸۰ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۹ می‌باشد. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۰۸۹/۸ میلیون بشکه در روز به ۸۶۴/۷ میلیون بشکه در روز (معادل ۲۲۵ هزار بشکه در روز) کاهش یافته است که به میزان ۷۱۵ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت‌:
در اوایل هفته گذشته آشکار شدن علائم نزول قیمت نفت موجب شد که طی هفته روند کاهشی بر قیمت حاکم شود. نزدیک بودن قیمت نفت به سقف دامنه نوسانی ماه‌های گذشته و افزایش ارزش دلار از عوامل اصلی کاهش قیمت نفت بودند، به طوری که کاهش قابل‌توجه ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا نیز نتوانست بر روند کاهشی اثر گذارد. در شرایط فعلی قیمت نفت در یک دامنه نوسانی با روند افزایشی بسیار ملایم قرار گرفته است. از طرف دیگر بر مبنای اندیکاتور فیبوناچی کانال نوسانی قیمت نفت WTI در دامنه ۵/۶۶ تا ۸۷ دلار قرار دارد که با نزدیک شدن به ‌این سطوح روند برگشتی به خود می‌گیرد. در هفته گذشته شرایط اقتصادی در اروپا مناسب نبود و همچنان کشورهای با اقتصاد ضعیف‌تر منطقه در معرض ریسک قرار دارند و احتمال سرایت شرایط نااطمینانی به دیگر کشورها وجود دارد، البته کمک‌های مالی انجام شده تا حدودی موجب خنثی شدن شرایط شده است که همین امر موجب افزایش یورو در اواخر هفته شد که به نوبه خود قیمت نفت را افزایش داد. آمار اقتصادی آمریکا شرایط نسبتا مناسبی را نشان داد گرچه در برخی موارد شامل بخش مسکن آمار مطلوبی منتشر نشد. ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا کاهش قابل توجهی داشت، ولی هنوز نسبت به سال گذشته بسیار بیشتر است؛ بنابراین نتوانست اثر مهمی ‌بر قیمت نفت داشته باشد از طرف دیگر ذخیره‌سازی بنزین نیز کاهش یافت و میزان آن نسبت به سال گذشته در سطح پایین‌تری قرار دارد که می‌تواند در موقع مناسب فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد آورد. قیمت نفت در هفته‌جاری با توجه به روند دو هفته گذشته تحت فشار کاهشی قرار دارد البته در سطح ۷۹ دلار با حمایت مناسبی روبه‌رو خواهد بود. در مسیر افزایشی اولین سطح مقاومت در ۸۴ دلار شکل گرفته است.
منبع‌: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی