روند کاهشی در بازار نفت!

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۱۳ سپتامبر الی ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۰) از یک روند کاهشی برخوردار بود.

قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، به‌رغم انتشار اخبار مثبت اقتصادی چین، کاهش اندک میزان بیکاری در آمریکا طی هفته گذشته، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین کاهش قابل‌توجه سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۵/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰، در پی تکمیل شدن تعمیرات بر روی بخش آسیب دیده خط لوله انتقال نفت خام از کانادا به آمریکا و تایید مقامات آمریکایی مبنی بر استفاده مجدد از خط لوله مذکور، احتمال تداوم کندی رشد اقتصادی در کشورهای توسعه یافته، بالا بودن سطح ذخایر نفتی آمریکا، افت شاخص اعتماد مصرف‌کنندگان در آمریکا و نیز انجام عملیات سفته‌بازی در بازار‌های بورس، از حدود ۱۹/۷۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۶۶/۷۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ سپتامبر کاهش یافت.
خط لوله انتقال نفت شرکت کانادایی انبریج که در شرایط عادی ۵ درصد واردات نفت خام آمریکا را تامین می‌کند، از تاریخ ۹ سپتامبر ۲۰۱۰ به دلیل نشت نفت بسته شده بود. تولید صنعتی و رشد پولی چین در ماه اوت ۲۰۱۰ فراتر از پیش‌بینی‌ها بود و این مساله نشان داد که با وجود تلاش‌های دولت برای کاهش وام‌دهی بانک‌ها و سفته‌بازی، رشد اقتصادی این کشور همچنان روندی جهشی دارد.
از سوی دیگر، بنابر تازه‌ترین نظرسنجی رویترز و دانشگاه میشیگان، شاخص اعتماد مصرف‌کنندگان آمریکا در ماه سپتامبر ۲۰۱۰ نسبت به ماه اوت کاهش یافته و به پایین‌ترین رقم در ۱۳ ماه گذشته؛ یعنی ۶/۶۶ درصد رسیده است. معامله گران نفتی معمولا برای تشخیص میزان حساسیت مصرف‌کنندگان، بازارهای سهام را مورد توجه قرار می‌دهند.
در واقع شاخص بازار سهام نشانه‌ای از میزان اعتماد مصرف‌کنندگان بوده و توجه سرمایه‌گذاران نفتی به این مساله، سبب شده است تا بازار نفت خام و سهام معمولا هم جهت باشند؛ ولی طی هفته گذشته این دو بازار به دلیل انجام عملیات سفته‌بازی در بازار‌های بورس و سایر دلایل مذکور، با یکدیگر همسو نبودند.
در حال حاضر شرایط کونتانگو در بازارهای جهانی نفت خام در حال گسترش است و بالا بودن سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا به میزان ۶/۲۴ میلیون بشکه نسبت به مدت مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۹، موید چنین روند منطقی می‌باشد. شرایط کونتانگو به شرایطی اطلاق می‌شود که نفت خام در قراردادهای ماه‌های دورتر نسبت به قراردادهای ماه‌های نزدیک‌تر در سطوح بالاتری معامله شود.
تحلیل‌گران معتقدند تا پیش از بروز نشانه‌های قطعی از بازسازی اقتصادی، قیمت نفت خام در محدوده ۸۰- ۷۰ دلار در هر بشکه نوسان خواهد داشت.
به دنبال رشد تقاضای اوراق قرضه در پرتغال و هلند که نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی منطق یورو را کمتر کرده است، ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته با افزایش همراه بود.

بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۳ سپتامبر الی ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۰، ابتدا از حدود ۰۶/۷۵ دلار در هر بشکه تا بیش از ۵۴/۷۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۴ سپتامبر افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴۹/۷۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ سپتامبر کاهش یافت.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۰ با ۱ دلار و ۴۳ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۷۵ دلار و ۳۶ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ معادل ۷۳ دلار و ۹۳ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه سپتامبر (تا ۱۶ سپتامبر)، با ۲ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه اوت ۲۰۱۰ به هر بشکه ۷۴ دلار و ۱۳ سنت رسیده است.
میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه اوت ۲۰۱۰ معادل ۷۴ دلار و ۱۵ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه نوامبر ۲۰۱۰، ابتدا به میزان ۱۳ سنت افزایش یافته و از حدود ۰۳/۷۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۱۶/۷۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۴ سپتامبر رسید، ولی مجددا تا سطح ۲۱/۷۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ سپتامبر کاهش یافت.
سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا، انجام تعمیرات در میادین دریای شمال و کاهش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی منطقه یورو موجب شده است تا قیمت نفت خام برنت با کاهش کمتری روبه‌رو بوده و حق مرغوبیت ۵۵/۴ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI داشته باشد.
بر اساس پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی در جدیدترین گزارش بازار نفت که در تاریخ ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ منتشر شده است، تولید پالایشگاه‌های جهان در سه ماهه چهارم سال ۲۰۱۰، به دلیل کند شدن احتمالی تقاضای جهانی فرآورده‌های نفتی در نیمه دوم سال، کاهش یافته و میزان خوراک نفت خام در سه‌ماه چهارم سال جاری، با ۷۸۹ هزار بشکه کاهش نسبت به سه ماه سوم، به ۹/۷۳ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. با این همه، با توجه به استمرار بازسازی ظرفیت پالایشی در تمام مناطق دنیا به جز آمریکای جنوبی، رقم احتمالی تولید در سه ماه چهارم امسال، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به میزان ۴/۱ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ معادل ۴/۳۵۷ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۳ سپتامبر ۲۰۱۰) به میزان ۵/۲ میلیون بشکه کاهش یافته است و معادل ۶/۲۴ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۹ بیشتر است.
میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل تغییری نکرده و در سطح ۲۴ روز ثابت مانده است که معادل ۷/۱ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۹۴ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۰۰۶/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۴۳ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.

میزان تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۳ سپتامبر ۲۰۱۰ الی ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ به میزان ۳۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۵۷۳/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۶۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۹ می‌باشد. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۸۸۵/۸ میلیون بشکه در روز به ۰۲۷/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۱۴۲ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که به میزان ۱۲۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.

پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI در دامنه نوسانی ۷۳ تا ۷۸ دلار قرار داشت. این درحالی اتفاق افتاد که شاخص‌های بورس روند افزایشی طی کردند در نتیجه نفت خام بیشتر تحت‌تاثیر بنیادهای بازار نفت قرار گرفت. قیمت نفت خام روند همواری را طی می‌کند و دامنه نوسانی بین ۷۰ تا ۸۰ دلار دارد.
دو عامل اصلی که قیمت را در این دامنه قرار داده است شامل رشد اقتصادی جهان و ظرفیت مازاد تولید اوپک است. شرایط اقتصادی از رکود شدید خارج شده ولی هنوز روند محکمی پیدا نکرده است. از طرف دیگر ظرفیت مازاد تولید اوپک در حدود ۵ میلیون بشکه می‌باشد که اطمینان خاطر لازم از عرضه سریع نفت به‌وجود آورده است. در هفته گذشته آمار منتشر شده اقتصادی دلالت بر عدم رشد تقاضای نفت در آمریکا بود و از سوی دیگر راه‌اندازی خط لوله انتقال نفت خام توسط شرکت Enbridge موجب کاهش قیمت نفت شد. ذخیره‌سازی‌های نفت خام در آمریکا با اینکه در هفته گذشته کاهش یافت، ولی در مجموع در حد بالایی نسبت به سال‌های گذشته است و همچنین همین وضعیت برای ذخیره‌سازی‌های بنزین نیز صادق است.
انتشار آمار کاهش رشد اقتصادی در هفته‌های گذشته و به‌دنبال آن افزایش ذخیره‌سازی‌های نفت خام موجب فشار کاهشی بر قیمت نفت شده است و بورس‌بازان بیشتر موضع فروش اتخاذ کرده‌اند. در هفته جاری قیمت نفت خام WTI در سطح ۵/۷۳ با حمایت روبه‌روست که در صورت کاهش، دومین سطح در حدود ۸/۷۱ مانع کاهش بیشتر خواهد شد. در مسیر افزایشی اولین هدف ۷۵ دلار و سپس ۵/۷۶ دلار خواهد بود.
* کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)