نوسان قیمت گاز و فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی*
قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در اوت ۲۰۱۰) طی دوره ۲۸ ژوئن الی ۲ ژوئیه ۲۰۱۰ ، از یک روند کاهشی ملایم برخوردار بود.

بر این اساس قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس نایمکس از حدود ۷۱۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰ تا کمتر از ۶۸۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ ژوئیه کاهش یافت. از سوی دیگر، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اوت ۲۰۱۰، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۳۶۷۲/۷ دلار در هر میلیون بی.تی‌.یودر تاریخ ۲۸ ژوئن تا بیش از ۲۱۷۲/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۱۰ افزایش یافت. قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۳۷ سنت کاهش (۵۵/۷ درصد)، از حدود ۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ ژوئن به کمتر از ۵۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ ژوئن کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۶/۲۵ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین تر است.
قیمت‌های تک‌محموله گاز طبیعی در بازارهای نیویورک و شیکاگو نیز به ترتیب با ۶۳ و ۴۴ سنت کاهش در هر میلیون بی.تی.یو روبه‌رو بوده و از حدود ۴۵/۵ و ۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۱۰ به کمتر از ۸۲/۴ و ۴۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ ژوئن کاهش یافته است. از سوی دیگر، قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE) با ۵۸ سنت افزایش طی دوره ۲۳ ژوئن الی ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰، از حدود ۲۳/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۸۱/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور افزایش یافته است. بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰ در حدود ۲۶۸۴ میلیارد فوت‌مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۶۰ میلیارد فوت‌مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۲۷ میلیارد فوت‌مکعب (۱ درصد) کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۰۹ بوده و به میزان ۲۸۷ میلیارد فوت‌مکعب (۱۲ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۰۹- ۲۰۰۵) می‌باشد. میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۳۹۷ میلیارد فوت‌مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۵ ژوئن به میزان ۴۲ میلیارد فوت‌مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و به میزان ۷۲ میلیارد فوت‌مکعب (۹/۵ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بالاتر است. ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۱۲۳ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی (۸۲۰ میلیارد فوت‌مکعب) بوده و نسبت به هفته قبل از آن نیز به میزان ۸ میلیارد فوت‌مکعب افزایش یافته است. از سوی دیگر سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۵۷ میلیارد فوت‌مکعب (۷/۵ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۰۹ کمتر است.
سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا نیز طی هفته منتهی به ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰ به میزان ۱۰ میلیارد فوت‌مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و همچنین معادل ۹۱ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۶۸۴ میلیارد فوت‌مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار
فرآورده‌های نفتی:
قیمت بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲ ژوئیه ۲۰۱۰ از یک روند کاهشی برخوردار بود. در پی ادامه نگرانی‌ها از وضعیت اقتصادی آمریکا، کاهش ۱۲۵ هزار موردی آمار اشتغال آمریکا در ماه ژوئن ۲۰۱۰، کاهش ناگهانی شاخص اعتماد مصرف‌کنندگان آمریکایی و تاثیر آن بر سطح تقاضای سوخت در فصل تابستان، سرعت کند رشد تولیدات صنعتی آمریکا و کاهش ۲/۵۶ درصدی آن در ماه ژوئن، بروز مجدد تردیدهایی درباره رشد اقتصادی چین، رشد بسیار کند تولیدات صنعتی چین در ماه ژوئن، کاهش ارزش سهام در بازارهای جهانی، کمرنگ شدن خطر بروز توفان موسمی آلکس در خلیج مکزیک، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا به میزان ۵۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰ و همچنین به تبعیت از کاهش قیمت‌های نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس نیویورک از حدود ۱۳۷۶/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۸ ژوئن تا کمتر از ۹۷۷۷/۱ دلار به ازای هر گالن در روز ۲ ژوئیه ۲۰۱۰ کاهش یافت. قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به میزان ۲۳۴ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰ ، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به میزان ۵/۲ میلیون بشکه طی دوره مذکور و همچنین تاثیر سایر عوامل کاهشی مذکور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و طی دوره ۲۸ ژوئن الی ۲ ژوئیه ۲۰۱۰، از حدود ۰۹۳۳/۲ دلار به ازای هر گالن تا کمتر از ۹۱۵۵/۱ دلار به ازای هر گالن کاهش یافت.
قیمت آتی‌های گازوئیل اروپا نیز به دلیل ادامه بحران بدهی در اروپا، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۱۷۷۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰ تا کمتر از ۹۹۳۶/۱ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲ ژوئیه کاهش یافت. طی هفته مذکور افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا (معادل ۵/۲ میلیون بشکه)، بنزین (معادل ۵۰۰ هزار بشکه)، نفت کوره پسماند (معادل ۴۰۰ هزار بشکه) و همچنین کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۳۴ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت‌های فرآورده‌های نفتی و کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های سوخت جت (معادل ۲۰۰ هزار بشکه) و افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۲۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰، از عوامل تقویت‌کننده قیمت‌های فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند. بر اساس آمار منتشره اداره اطلاعات انرژی آمریکا در روز ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰، قیمت‌های تک‌محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۲ ژوئن الی ۲۹ ژوئن ۲۰۱۰ از یک روند کاهشی برخوردار بود. قیمت تک‌محموله بنزین معمولی در بازار آمریکا (خلیج مکزیک)، با ۳۴/۶ سنت کاهش در هر گالن، از حدود ۰۷/۲۰۲ سنت به ازای هر گالن در تاریخ ۲۲ ژوئن به کمتر از ۷۳/۱۹۵ سنت به ازای هر گالن در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۱۰ کاهش یافت. قیمت‌های تک‌محموله بنزین معمولی در بازار اروپا (روتردام) و آسیا (سنگاپور) نیز از چنین روندی برخوردار بوده و به ترتیب از حدود ۲۶/۲۰۲ و ۰۵/۲۰۴ سنت به ازای هر گالن در تاریخ ۲۲ ژوئن به کمتر از ۱۶/۱۹۷ و ۵/۱۹۷ سنت به ازای هر گالن در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۱۰ کاهش یافتند.
همچنین قیمت‌های تک‌محموله سوخت جت در بازارهای آمریکا، اروپا و آسیا به ترتیب با ۱۵/۹، ۰۷/۹ و ۷۸/۶ سنت کاهش در هر گالن طی دوره ۲۲ ژوئن الی ۲۹ ژوئن ۲۰۱۰ همراه بودند. قیمت‌های تک‌محموله گازوئیل و نفت کوره نیز طی دوره مذکور در بازارهای مختلف از چنین روند کاهشی برخوردار بودند.
همچنین بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب در بازار خلیج فارس با ۲۴ دلار و ۲۵ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۲۳ ژوئن ۲۰۱۰)، طی روز ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰ در سطح ۶۹۳ دلار و ۷۶ سنت قرار گرفت. بر این اساس، هر تن بنزین سوپر بدون سرب در بازارهای مدیترانه ۶۹۱ دلار و ۲۵ سنت، شمال اروپا ۶۸۰ دلار و ۵۰ سنت، آمریکا ۷۵۳ دلار و ۷۵ سنت، ژاپن ۷۲۴ دلار و ۸۹ سنت و سنگاپور ۷۱۱ دلار و ۱۳ سنت معامله شده است. میانگین بهای هر تن سوخت جت نیز در بازار خلیج فارس با ۲۵ دلار و ۴ سنت کاهش نسبت به هفته قبل، طی روز ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰ در سطح ۶۷۶ دلار و ۸ سنت قرار گرفت.
میانگین بهای هر تن نفت گاز در بازار خلیج فارس با ۲۷ دلار و ۴ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۲۳ ژوئن ۲۰۱۰)، طی روز ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰ در سطح ۶۲۱ دلار و ۷۸ سنت قرار گرفت. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن نفت کوره در بازار خلیج فارس با ۱۵ دلار و ۹۴ سنت کاهش نسبت به هفته قبل، طی روز ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰ در سطح ۴۲۴ دلار و ۴۴ سنت قرار گرفت.
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)