تاثیر بحران مالی اروپا بر تقاضای گاز

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی*
قیمت آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا و اروپا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در ژوئیه ۲۰۱۰) طی دوره ۱۱- ۷ ژوئن ۲۰۱۰، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس ابتدا از حدود ۹۱۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ ژوئن ۲۰۱۰ تا کمتر از ۶۴۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۰ ژوئن کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۷۸۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۱ ژوئن افزایش یافت. از سوی دیگر، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۰، ابتدا از حدود ۱۴۴۸/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ ژوئن تا بیش از ۵۱۵۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۹ ژوئن ۲۰۱۰ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۲۵۹/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۱ ژوئن ۲۰۱۰ کاهش یافت.قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی طی دوره ۲ ژوئن الی ۹ ژوئن ۲۰۱۰، در تمامی بازارهای آمریکا با افزایش متوسطی در حدود ۴۰- ۳۰ سنت در هر میلیون بی.تی.یو همراه بود. البته قیمت آتی‌های گاز طبیعی در این بازار نیز طی دوره مذکور، با افزایشی در حدود ۴۳ سنت در هر میلیون بی.تی.یو همراه بوده و از حدود ۲۴۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۶۷۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسید. قیمت نفت خام WTI نیز طی دوره ۹- ۲ ژوئن ۲۰۱۰ به میزان دو درصد افزایش یافته و از حدود ۸۸/۷۲ دلار در هر بشکه (معادل ۵۷/۱۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو) به بیش از ۳۸/۷۴ دلار در هر بشکه (معادل ۸۲/۱۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو) افزایش یافت. افزایش قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی در بازار آمریکا طی دو هفته گذشته، عمدتا از عوامل مختلفی ناشی می‌شود. اداره هواشناسی آمریکا و سایر مراکز مرتبط در این زمینه، پیش‌بینی کرده‌اند که توفان‌های فصلی شدیدی در منطقه خلیج مکزیک طی تابستان۲۰۱۰ به‌وقوع پیوسته و در اثر این توفان‌ها بیش از ۱۶۶ میلیارد فوت‌مکعب از تولید گاز طبیعی این منطقه با مشکل مواجه خواهد شد. همچنین پیش‌بینی شده است در اثر تاخیر ۶ ماهه در اعطای مجوز حفاری در آب‌های عمیق خلیج مکزیک به دلیل نشت نفت، بیش از ۸ میلیارد فوت‌مکعب از تولید گاز طبیعی این منطقه در سال ۲۰۱۰ و ۷۴ میلیارد فوت‌مکعب در سال ۲۰۱۱ کاهش خواهد یافت.
عرضه و تقاضای گاز طبیعی آمریکا طی هفته گذشته در مقایسه با هفته قبل از آن، اندکی کاهش یافت. ولی در مقایسه با میزان مشابه سال قبل بالاتر بود. کل عرضه گاز طبیعی نسبت به هفته قبل از آن با کمتر از یک درصد کاهش همراه بود، در حالی که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل در حدود دو درصد بالاتر بود. در واقع افزایش ۶ درصدی واردات گاز از طریق خط لوله کانادا در مقایسه با سال قبل، تا حدود زیادی از طریق کاهش ۲۵ درصدی واردات LNG جبران شد. طی هفته گذشته، تقاضای گاز طبیعی آمریکا در مقایسه با میزان مشابه سال قبل در حدود ۹ درصد بالاتر بود و بیشترین افزایش در بخش تولید برق به‌وقوع پیوست.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش جدید چشم‌انداز کوتاه‌مدت انرژی ماهانه خود که در تاریخ ۸ ژوئن ۲۰۱۰ منتشر شده است، پیش‌بینی‌های خود درباره میزان تولید گاز طبیعی آمریکا در سال‌جاری را افزایش داده و اعلام کرده است که تولید گاز این کشور در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۹ در حدود ۱/۲ درصد افزایش خواهد یافت. بر این اساس در پی افزایش تعداد دکل‌های فعال تولید گاز طبیعی آمریکا در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۹، تولید گاز این کشور در سال ۲۰۱۰ با ۲۴/۱ میلیارد فوت‌مکعب در روز افزایش به ۲۲/۶۱ میلیارد و فوت‌مکعب در روز خواهد رسید. اداره اطلاعات انرژی آمریکا در پیش‌بینی ماه گذشته خود اعلام کرده بود که تولید گاز این کشور در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۹ با ۳/۱ درصد افزایش به بیش از ۷۵/۶۰ میلیارد فوت‌مکعب در روز خواهد رسید. همچنین این اداره پیش‌بینی کرده است میزان مصرف گاز طبیعی آمریکا در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۹ با ۸/۳ درصد افزایش به طور متوسط به حدود ۹۳/۶۴ میلیارد فوت‌مکعب در روز برسد، در حالی که مصرف گاز این کشور در سال ۲۰۰۹ در حدود ۵۶/۶۲ میلیارد فوت‌مکعب در روز برآورد شده بود.

تاثیر بحران مالی منطقه یوروبر تقاضای گاز
کارشناسان معتقدند ادامه بحران مالی منطقه یورو تاثیر منفی بر میزان مصرف گاز در اروپا داشته و احتمال می‌رود تقاضای گاز در این منطقه کاهش یابد، اما این کاهش موقتی خواهد بود؛ چراکه جایگزینی برای تامین گاز این قاره وجود ندارد. به گزارش شانا، رییس شرکت روسی گازپروم اعلام کرده است که تقاضای گاز روسیه از اواخر سال ۲۰۰۹ تا اواخر ماه آوریل ۲۰۱۰ با رشد همراه بوده است؛ ولی در پی بحران مالی منطقه یورو، میزان تقاضای گاز روسیه در کشورهای اروپایی در ماه مه ۲۰۱۰ با کاهش روبه‌رو بوده است. شرکت گازپروم که حدود ۲۵ درصد گاز کشورهای عضو اتحادیه اروپا را تامین می کند، همچنان تلاش می‌کند سطح تولید و صادرات گاز خود را به سطوح قبل از بحران مالی افزایش دهد. فروش گاز این شرکت در سه ماه نخست سال ۲۰۱۰ به بازارهایی به جز بازار کشورهای مستقل مشترک‌المنافع C(CIS) ۴/۳۹ میلیارد مترمکعب بوده است که در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۰۹ در حدود ۳۵ درصد افزایش داشته، اما نسبت به سال ۲۰۰۸ بیش از ۱۷ درصد کاهش نشان می‌دهد.شرکت گازپروم قصد دارد در سال‌جاری در حدود ۳/۵۱۹ میلیارد مترمکعب گاز تولید کند و سطح تولید خود را در سال ۲۰۱۳ میلادی به سطوح قبل از بروز بحران اقتصادی افزایش دهد. میزان تولید گاز این شرکت برای سال ۲۰۱۱ میلادی ۶/۵۲۸ میلیارد مترمکعب و برای سال ۲۰۱۲ میلادی ۴/۵۴۲ میلیارد مترمکعب برآورد شده است. بر این اساس برآورد می‌شود میزان صادرات گازپروم به اروپا تا سال ۲۰۲۰ به حدود ۴۱۵ میلیارد مترمکعب و تا سال ۲۰۳۰ به ۵۰۰ میلیارد مترمکعب افزایش یابد.
افزایش سه برابری مصرف گاز طبیعی چین تا سال ۲۰۲۰
شرکت پتروچاینا، بزرگ‌ترین شرکت نفتی چین، پیش‌بینی نموده است که مصرف گاز طبیعی چین تا سال ۲۰۲۰ به بیش از ۳۰۰ میلیارد مترمکعب افزایش یابد. میزان مصرف گاز طبیعی چین در سال ۲۰۰۹ در حدود ۷/۸۸ میلیارد مترمکعب بوده است. از زمان بهره‌برداری خط لوله گازی ترکمنستان - چین در دسامبر سال ۲۰۰۹، یک میلیارد مترمکعب گاز به وسیله این خط لوله به چین انتقال داده شده است. این کشور قصد دارد در سال‌جاری در حدود ۸/۵ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی از طریق این خط لوله وارد کند. با امتداد خط لوله گازی ترکمنستان - چین به جنوب استان گوانگدونگ تا پایان سال ۲۰۱۱ میلادی، ظرفیت انتقال گاز این خط لوله به بیش از ۳۰ میلیارد مترمکعب در سال افزایش خواهد یافت. پیش‌بینی می‌شود چین در سال‌جاری بیش از ۱۵ میلیارد مترمکعب گاز از طریق خطوط لوله گازی و پایانه‌های دریافت LNG گاز وارد کند.
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌‌المللی انرژی (www.iies.org)