شتاب بازار LNG منطقه آسیا پاسیفیک!

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازارهای بورس آمریکا و اروپا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در ژوئیه ۲۰۱۰)، به دلیل تقویت فعالیت بازار مسکن ایالات متحده، انتشار آمار تثبیت اقتصادی و بهبود تقاضا، بهبود سهام وال استریت و افزایش ارزش سهام در بازارهای جهانی و همچنین به تبعیت از افزایش قیمت نفت خام طی دوره ۳-۱ ژوئن ۲۰۱۰، از یک روند افزایشی برخوردار بود.

بر این اساس قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس از حدود ۲۴۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱ ژوئن ۲۰۱۰ به بیش از ۷۹۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژوئن افزایش یافت. قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس لندن (ICE) نیز برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۰، از حدود ۳۱۵/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۱ مه تا بیش از ۸۸۱/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژوئن ۲۰۱۰ افزایش یافت.
قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی طی دوره ۲۶ مه الی ۲ ژوئن ۲۰۱۰، در تمامی بازارهای آمریکا با افزایش متوسطی در حدود ۴ درصد همراه بود. طی هفته گذشته قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی در عمده بازارهای آمریکا در حدود ۴۳- ۵ درصد بالاتر از میزان مشابه سال قبل بود که می‌تواند نشان‌دهنده بهبود فعالیت بخش صنعت و همچنین افزایش قیمت‌های نفت خام در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۹ باشد. طی روز ۲ ژوئن ۲۰۱۰ قیمت نفت خام WTI به میزان ۲۴/۶ درصد (۷۳ سنت در هر میلیون بی.تی.یو) از میزان مشابه سال قبل یعنی ۵۸/۶۸ دلار در هر بشکه (۸۲/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو) بالاتر بود. استقرار هوای گرم در آمریکا و افزایش تقاضای سرمایشی نیز یکی از دلایل افزایش قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی تا ۱ ژوئن ۲۰۱۰ به شمار می‌رود، البته قیمت‌ها در روز آخر هفته (۲ ژوئن) به دلیل معتدل شدن هوا با اندکی کاهش همراه بودند. طی دوره مذکور، بیشترین افزایش قیمت تک محموله گاز طبیعی در ایالت فلوریدا به‌وقوع پیوست و طی آن قیمت تک محموله گاز طبیعی در این ایالت به میزان ۳۹ سنت در هر میلیون بی.تی.یو یا ۸ درصد افزایش یافته و به بیش از ۱/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسید، که این میزان بالاترین قیمت در این ایالت از ابتدای موج گرما در هفته اول مه ۲۰۱۰ به شمار رفته و به میزان ۷۶ سنت در هر میلیون بی.تی.یو یا ۱۸ درصد از میزان مشابه سال قبل بالاتر است.
طی هفته گذشته، تقاضای گاز طبیعی در آمریکا به میزان ۱ درصد نسبت به هفته قبل از آن کاهش یافت. در این میان عمده کاهش تقاضا مربوط به بخش‌های خانگی، تجاری و صنعتی بوده و میزان کاهش تقاضای این بخش‌ها از میزان افزایش تقاضای بخش تولید برق بیشتر بوده است. در واقع تقاضای گاز طبیعی بخش خانگی/تجاری به میزان ۱۱ درصد طی هفته گذشته (نسبت به هفته قبل از آن) با کاهش همراه بود، که این میزان معادل ۱۵ درصد از میزان مشابه سال قبل نیز کمتر است. تقاضای بخش صنعت نیز در حدود ۳ درصد طی هفته گذشته کاهش یافت، ولی به میزان ۶ درصد بالاتر از میزان مشابه سال قبل تخمین زده می‌شود. افزایش تقاضای گاز طبیعی در بخش صنعت آمریکا نسبت به میزان مشابه سال ۲۰۰۹، می‌تواند نشانه بهبود اقتصادی این کشور و در نتیجه افزایش فعالیت‌های صنعتی باشد. از سوی دیگر، تقاضای گاز طبیعی در بخش برق به میزان ۴ درصد طی هفته گذشته افزایش یافت که این میزان معادل ۱۶ درصد از میزان مشابه سال قبل بالاتر است.

رشد فزاینده تقاضای LNG در منطقه آسیا پاسیفیک
امروزه یکی از روش‌های اقتصادی و معمول برای انتقال گاز طبیعی به بازارهای دور دست تبدیل آن به صورت LNG است . اهمیت صادرات گاز طبیعی با توجه به منابع بیکران کشورهای دارنده ذخایر گازی و محدودیت انتقال آن از طریق خط لوله (تنها به کشورهای همجوار)، این کشورها را به راه‌اندازی تاسیسات تولید گاز طبیعی مایع(LNG) تشویق نموده است. انتظار می‌رود LNG نقش مهم و فزاینده‌ای را در بازارهای جهانی انرژی و صنعت گاز در سال‌های آتی ایفا کند. در این راستا بازار آسیا پاسیفیک یکی از بازارهای مهم و تعیین‌کننده هم از جهت تولید و هم از جنبه مصرف گاز می‌باشد. ۳ کشور ژاپن، کره جنوبی و تایوان که از بزرگ‌ترین وارد‌کنندگان LNG جهان بوده و در سال ۲۰۰۸ بیش از ۶۲ درصد واردات LNG جهان را به خود اختصاص داده بودند، در این منطقه قرار دارند. با پیوستن هند و چین به جرگه وارد‌کنندگان LNG طی چند سال گذشته و شتاب پروژه‌های LNG این کشورها و نیز برنامه کره جنوبی برای افزایش واردات LNG ، اهمیت این بازار روز به روز بیشتر و تاثیرگذار‌تر خواهد شد.
کشور چین، دومین مصرف‌کننده بزرگ انرژی جهان، در نظر دارد به منظور کاهش وابستگی به نفت خام و زغال سنگ، مصرف گاز طبیعی خود را از مجموع انرژی‌های مصرفی در این کشور تا سال ۲۰۲۰ از رقم کنونی سه درصد به ۱۰ درصد افزایش دهد. چین سال گذشته میلادی، ۵/۳ میلیون تن LNG وارد کرده است که این میزان واردات حدود ۶ درصد از کل مصرف گاز کشور را در همان سال تشکیل داده است. این کشور با امضای قراردادهای گوناگون به اجرای پروژه‌های LNG خود شتاب بخشیده است. مقام‌های شرکت سینوپک، دومین تولیدکننده بزرگ نفت و گاز چین اعلام کرده‌اند که این شرکت در حال مذاکره برای امکان عقد قراردادهای واردات LNG با شرکت سانتوس استرالیا و چندین شرکت قطری است.
بر این اساس، کشور قطر مذاکراتی را جهت فروش سالانه ۱۰ میلیون تن LNG به چین و چهار میلیون تن به هند آغاز نموده است. همچنین این کشور در حال مذاکره برای فروش سه تا چهار میلیون تن LNG مازاد به دیگر بازارهای آسیایی می‌باشد. در صورت امضای توافقنامه جدید میان دو کشور چین و قطر، چین با پیشی گرفتن از دو کشور ژاپن و کره جنوبی که هر یک سالانه در حدود ۱۱ میلیون تن LNG از قطر خریداری می‌کنند، به بزرگ‌ترین مشتری گاز قطر تبدیل خواهد شد. وضعیت موجود و چشم‌انداز پروژه‌های واردات LNG چین در جدول زیر به تفکیک آورده شده است.
همچنین در پی افزایش تقاضای داخلی کره جنوبی، شرکت دولتی گاز کره جنوبی (Kogas) موافقت خود را برای خرید LNG از شرکت راس گاز قطر به مدت دو دهه اعلام نموده است و نخستین محموله آن در ژانویه سال ۲۰۱۱ به کره جنوبی تحویل داده خواهد شد. بر اساس این قرارداد جدید، قطر سالانه ۹۲/۴ میلیون تن LNG و به مدت ۲۵ سال به کره جنوبی عرضه خواهد کرد.
منطقه آسیا پاسیفیک پتانسیل نسبتا زیادی برای واردات LNG طی دو دهه آتی داشته و رقابت میان تولید‌کنندگان LNG جهت عرضه LNG به این منطقه افزایش خواهد یافت. کشورهای خاورمیانه به‌ویژه قطر برنامه‏های توسعه ظرفیت زیادی به منظور صادرات LNG به این منطقه برنامه‌ریزی کرده‌اند؛ بنابراین با توجه به پتانسیل‌های بالقوه بازار آسیا پاسیفیک و ذخایر عظیم گازی کشور ما و همجواری ما با این بازار، شایسته است تا سیاستگذاران بخش انرژی کشور تدابیر و تصمیمات مفید و سازنده‌ای را پس از انجام کلیه مطالعات لازم جهت کسب سهم بازار بیشتر در این منطقه اتخاذ کنند.
* کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)