دلایل نوسانات اخیر قیمت نفت!

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *

بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۱ ژوئن الی ۴ ژوئن ۲۰۱۰) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود. قیمت نفت خام WTI در بازار بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، در ابتدا درپی تقویت فعالیت بازار مسکن ایالات متحده، انتشار آمار تثبیت اقتصادی و بهبود تقاضای نفت خام و بنزین آمریکا، بهبود سهام وال استریت و افزایش ارزش سهام در بازارهای جهانی، تقویت نسبی ارزش یورو در مقابل دلار، اعلام خبر ممنوعیت حفاری‌های جدید در آب‌های عمیق خلیج مکزیک و قوانین جدید دولت آمریکا در بخش تولید نفت در آب‌های عمیق که نگرانی‌ها از کاهش عرضه از این منطقه را افزایش داده است و همچنین کاهش سطح ذخیره سازی‌های نفت خام و بنزین آمریکا معادل ۵/۴ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۸ مه ۲۰۱۰، از حدود ۵۸/۷۲ دلار در هر بشکه تا بیش از ۶۱/۷۴ دلار در هر بشکه در روز ۳ ژوئن ۲۰۱۰ افزایش یافت، ولی مجددا با توجه به بروز نشانه‌هایی از گسترش بحران مالی منطقه یورو به سیستم بانکی کشورهای اروپایی، کاهش ارزش یورو در مقابل دلار، کاهش ارزش سهام در بازارهای جهانی، ادامه بحران مالی منطقه یورو و نگرانی‌ها از احتمال گسترش آن به دیگر بخش‌های جهان و همچنین انتشار آمار اقتصادی کشورهای اروپایی و چین که سبب افزایش نگرانی‌ها در باره شرایط اقتصادی جهان شده است، تا کمتر از ۵۱/۷۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۴ ژوئن ۲۰۱۰ کاهش یافت.

تقاضای نفت خام چین، دومین مصرف‌کننده انرژی جهان، در ماه آوریل ۲۰۱۰ برای هشتمین ماه پیاپی با افزایش همراه بوده است. فرارسیدن زمان اوج تقاضای نفت خام چین، نگرانی‌هایی را درباره شرایط اقتصادی این کشور در آینده به وجود آورده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند اوج تقاضای نفت خام چین تهدیدی برای اقتصاد این کشور به شمار می‌رود و از آن جا که رشد اخیر تقاضای جهانی نفت خام به دلیل رشد شرایط اقتصادی چین و بازارهای آسیایی بوده است، لذا بروز هر گونه مشکلی در شرایط اقتصادی این کشور می‌تواند شرایط تقاضای جهانی نفت خام را تحت تاثیر قرار دهد. بحران مالی منطقه یورو بازار نفت را به شدت تحت تاثیر قرار داده است و بی ثباتی در بازارهای جهانی نفت خام همچنان ادامه خواهد داشت، چرا که بازارهای جهانی نگران سرایت بحران مالی منطقه یورو به دیگر بخش‌های جهان می‌باشند. درپی ادامه بحران مالی منطقه یورو و نگرانی‌ها از احتمال گسترش آن به دیگر بخش‌های جهان، قیمت‌های جهانی نفت خام در طول سه هفته اخیر با کاهش قابل توجهی همراه بوده است.

تحلیلگران بر این باورند که ادامه بحران مالی منطقه یورو، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا و همچنین کاهش پایبندی اعضای اوپک به سهمیه‌های تولید از عمده‌ترین دلایل کاهش قیمت‌های نفت خام طی چند هفته گذشته به شمار می‌روند. بحران اقتصادی اروپا و آمار و اخبار منتشره درباره آن بازارهای جهانی نفت خام را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. برخی کارشناسان معتقدند احتمال دارد بحران مالی یونان به مرور زمان به سایر کشورهای ضعیف منطقه پولی یورو سرایت نموده و با افزایش ارزش دلار در برابر یورو، تقاضا برای نفت خام کاهش یابد. پس از این که اتحادیه اروپا تصمیم گرفت با ارائه یک بسته نجات بخش مالی از سرایت بحران اقتصادی در حال گسترش به کشورهای مستعد بحران از جمله اسپانیا و پرتغال جلوگیری کند، هزینه‌های خود را به شدت کاهش داد. بحران اقتصادی یونان سبب شد تا ارزش یورو در مقابل دلار به شدت کاهش یافته و به پایین‌ترین میزان خود در چهار سال گذشته برسد و نگرانی‌ها درباره کاهش تقاضای نفت خام به عنوان یکی از نتایج بحران مالی اروپا، افزایش یابد. همچنین طی چند هفته گذشته، سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا به طور مداوم افزایش یافته است. تغییر در سطح ذخیره‌سازی‌ها همیشه تاثیر زیادی بر قیمت نفت خام در بازارهای جهانی داشته است. بر اساس آخرین نظرسنجی رویترز میزان پایبندی اعضای اوپک به سهمیه‌های تولید نیز کاهش یافته و به حدود ۵۱ درصد رسیده است.

بر اساس اعلام موسسه برن اشتاین ممنوعیت حفاری در آب‌های عمیق و همچنین تاخیر یک ساله در اجرای پروژه‌های جدید حفاری در آب‌های عمیق خلیج مکزیک می‌تواند کاهش ۵۰۰ هزار بشکه ای در روز را در عرضه نفت خام جهان طی سال‌های ۲۰۱۷- ۲۰۱۳ در پی داشته باشد. اگر چه ممنوعیت حفاری‌های جدید در آب‌های عمیق خلیج مکزیک در مقایسه با کل تولید نفت جهان ناچیز به نظر می‌رسد، اما می‌تواند سبب کاهش مازاد ظرفیت تولید سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اوپک) و به خصوص افزایش قیمت نفت در نیمه دوم دهه کنونی شود. به گزارش شانا، دولت آمریکا در روز ۲۷ مه ۲۰۱۰ مهلت ارائه مجوزهای حفاری جدید در آب‌های عمیق را ۶ ماه دیگر به تعویق انداخت و اعلام کرد که هم اکنون به دلیل مشکلات ناشی از نشت نفت در خلیج مکزیک، همچنین رعایت مسائل ایمنی فعالیت ۳۳ دکل حفاری در خلیج مکزیک به حال تعلیق در آمده است. ممنوعیت حفاری‌های جدید، همچنین قوانین جدید دولت آمریکا در بخش تولید نفت در آب‌های عمیق می‌تواند هزینه حاشیه ای تولید در این پروژه‌ها را حدود ۱۰ درصد افزایش دهد. عملیات حفاری در آب‌های عمیق خلیج مکزیک پس از حادثه آتش سوزی دکل حفاری متعلق به شرکت بی.پی و نشت نفت از چاه آسیب دیده «ماکوندو» به حال تعیلق درآمده است. این حادثه بزرگ‌ترین حادثه نشت نفت در تاریخ آمریکا برآورد شده است. این نشت وسیع نفت که تا شمال خلیج مکزیک حدفاصل بین دهانه رودخانه می‌سی سی پی و ایالت فلوریدا امتداد یافته، مرکز اصلی تولید انرژی در آمریکا شامل تاسیسات خشکی و فراساحلی را به مخاطره انداخته است.

بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۳۱ مه الی ۳ ژوئن ۲۰۱۰، ازحدود ۸۸/۷۱ دلار در هر بشکه به بیش از ۸۶/۷۲ دلار در هر بشکه افزایش یافته است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۳ ژوئن ۲۰۱۰ با ۲ دلار و ۷۷ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۷۱ دلار و ۷۱ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۸ مه ۲۰۱۰ معادل ۶۸ دلار و ۹۴ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مه با ۷ دلار و ۸۶ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه آوریل ۲۰۱۰ به هر بشکه ۷۴ دلار و ۴۸ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۰ معادل ۸۲ دلار و ۳۴ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.

* کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی

منبع‌: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)