اتحاد برای حضور قوی‌تردر بازار‌های جهانی

رضا زائر حیدری
با وجود فراز و نشیب‌های بسیار، جمهوری خلق چین، ژاپن و کره جنوبی، سه غول آسیایی تولید‌کننده فولاد بیش از هر زمان دیگری در گذشته از روابط تجاری در صنعت فولاد برخوردارند. بیش از یک دهه است که سه تولید‌کننده و صادر‌کننده بزرگ فولاد در آسیای شمالی نسبت به واردات از یکدیگر سختگیری چندانی به عمل نمی‌آورند.

درواقع روابط اقتصادی میان صنایع فولاد این سه کشور از دهه ۹۰ تاکنون تحت تغییرات عمده‌ای بوده که بیشتر ریشه در فرهنگ واقع‌گرایانه آسیایی دارد.
اگرچه مشخصه بارز دهه‌های ۸۰ و اوایل ۹۰ میلادی، بی‌اعتمادی و مقابله از سوی ژاپن در برابر رقیبانش در کره و چین عنوان می‌شد، اما در دهه‌ای که گذشت شاهد صلح و دوستی در میان این سه کشور بوده‌ایم. این رابطه رو به رشد میان «سه غول» آسیای شرقی برای فولادسازان دیگر مناطق، به‌خصوص در جنوب شرقی آسیا و هند، زیاد هم خوشایند نیست. رابطه این سه کشور این نگرانی را به وجود می‌آورد که در آینده توافقات محکم‌تری میان کارخانه‌های عمده در منطقه حاصل می‌شود که این خود جریان تجارت فولاد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و زنگ خطری است برای دیگر تولیدکنندگان فولاد.
شرایط جغرافیایی و تاریخچه مشترک امپراتوری ژاپن به هر چه نزدیک‌تر شدن اقتصاد ژاپن، کره و چین کمک کرده است و تجارت فولاد یکی از حوزه‌هایی است که این وابستگی به گونه‌ای عمیق در آن وجود دارد.
از نظر ژاپن، کره با ۸/۹ میلیون تن در سال گذشته بزرگ‌ترین بازار صادراتی فولاد و چین با ۵/۶ میلیون تن دومین خریدار بزرگ فولاد این کشور به شمار می‌آید. همچنین کره جنوبی با عرضه ۶/۱ میلیون تن (جدول ۱) بزرگ‌ترین تامین‌کننده فولاد وارداتی برای ژاپن می‌باشد، در حالی که چین با ۳۰۰۰۰۰ تن سومین منبع بزرگ فولاد وارداتی ژاپن محسوب می‌شود.
برای چین، کره‌جنوبی بزرگ‌ترین مقصد صادراتی در ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ به حساب می‌آمد. اگرچه حجم فولاد چینی فروخته شده به ژاپن بسیار کم است (جدول۲)، با این وجود، از نظر چین، ژاپن به همراه کره و تایوان بزرگ‌ترین عرضه‌کنندگان فولاد در هر دو سال به حساب می‌آیند.
تاریخ تجارت فولاد
رابطه کره‌جنوبی و چین همیشه این گونه گرم نبوده است. در واقع بعد از سال ۱۹۹۲ که روابط دیپلماتیک بین دو کشور رسما تصویب شد، تجارت فولاد میان این دو کشور رشد یافت.
روابط ژاپن و چین نیز در گذشته به راحتی امروز نبوده است، تا اواسط دهه ۹۰ تنها پل ارتباطی میان این دو، شرکت مین متالز چین (مجمع دولتی تجارت مواد معدنی و فلز واقع در پکن) بود، اما بعد از آن شرکت مین متالز حق انحصاری واردات فولاد را از دست داد که منجر به گسترش سریع کانال‌های ارتباطی دیگر شد.
کارخانه‌های فولاد ژاپن در خلال دهه ۹۰ یعنی زمانی که در صادرات به آسیا پیشرو بودند، آنچنان خود را جزئی از منطقه می‌دیدند که مغرورانه از آنچه خود به عنوان بازار اختصاصی فولاد ژاپن می‌پنداشتند، محافظت می‌کردند. برخی مدیران این کارخانه‌ها به این دیدگاه خود ادامه دادند، اما با این حال طی دهه گذشته اغلب‌شان با اکراه گسترش ظرفیت و رونق دادن صادرات دیگر فولاد سازان در منطقه را تصدیق کرده‌اند و هم‌زیستی و مصامحت را زمزمه جدیدی در توکیو می‌پندارند.
با این تغییر نگرش، به همراه گسترش روابط تجاری و افزایش ظرفیت‌های تجارت، نیاز به جایی که مسائل مربوط به تجارت و بازار به بحث و تبادل نظر گذاشته شود، به وضوح حس می‌شود.
فدراسیون آهن و فولاد ژاپن (جی‌آی‌اس‌اف)، موسسه آهن و فولاد کره (کوزا)، موسسه صنایع آهن و فولاد تایوان (تی‌اس‌آی‌آی‌ای) برای دهه‌ها است که دیدارهای سالانه‌ای مبنی بر بررسی مسائل اجرایی برگزار می‌کنند. اما اساس این دیدارها باعث منع حضور حکومت یا ایجاد بحث آزاد میان نماینده‌های تولیدکنندگان می‌شد.
اما روند این دیدارها در آوریل ۲۰۰۱ تغییر کرد، هنگامی که برای اولین بار نمایندگان دو دولت ژاپن و کره نشستی را به همراه شرکت صنایع فولاد آسیا و نمایندگان کارخانه‌های فولاد در هر کشور در جلسات مشترک برگزار کردندکه یک بار میان ژاپن و چین و یک بار هم میان کره و ژاپن انجام شد.چندی بعد ژاپن نخستین گفت‌وگوها را با تایوان انجام داد، اما چنین دیداری میان کره و تایوان برگزار نشد؛ چراکه دلیل آن روابط دیپلماتیک میان کره و چین بود.
البته طی روزهای آتی شاهد نشستی میان مقامات چینی و کره‌ای صنعت فولاد خواهیم بود که برای گفت‌وگوی سالانه بیست و پنجم مه ‌ماه امسال در پکن گرد هم می‌آیند.
مقامات کره‌ای بعد از مشکلات اقتصادی سال ۲۰۰۹، بسیار مشتاقند تا در مورد حجم صادرات احتمالی چینی‌ها در سال جاری بیشتر بدانند. یکی از مقامات موسسه کوزا می‌گوید: «واردات ما از چین طی سه ماه اول امسال سال ۳۰ درصد افزایش داشت و می‌خواهیم بدانیم که آیا این روند صادرات ادامه خواهد داشت.» مقامات کره‌ای نگران افزایش واردات تیرآهن بال پهن و ورق گرم چینی هستند و قصد دارند که این مسائل را با همتایان چینی خود در مذاکرات آتی در میان بگذارند.
یک چرخه کامل
این مقبولیت صنعت فولاد ژاپن از واقعیت‌های نوین فولاد آسیای شمالی در هیچ کجا به وضوح روابط میان شرکت فولاد نیپون (Nippon) با شرکت پوسکو (Posco) نیست. بیش از حدود چهار دهه، این دو هیچ همکاری با یکدگر نداشتند (نظر به اینکه کره با کمک ژاپن اولین مجتمع فولاد‌سازی را بنا کرد). ظرفیت فولاد کره‌جنوبی به سرعت رشد کرد و ژاپن از توسعه بیشتر صنعت فولاد کره نگران بود. شاید این دلیل اصلی توقف همکاری دو شرکت برای مدتی طولانی باشد.
با این حال، در ژانویه ۲۰۰۸ دو شرکت پوسکو و نیپون سرمایه‌گذاری مشترکی به نسبت ۷۰ به ۳۰ به منظور ساخت کوره‌هایی با بوته چرخان در بندر پوهانگ و گوآنگ یانگ صورت دادند تا از گرد و غبار، سرباره و لجن صنعتی حاصل از تولید فولاد، حدود ۱۴۰۰۰۰تن در هر سال آهن اسفنجی تولید کنند و به بازار عرضه کنند.
در ژانویه ۲۰۰۹فولاد نیپون اعلام کرد که در شرکت پوسکو-ویتنام، پروژه‌ای چندمنظوره که شرکت پوسکو در دست ساخت داشت، ۱۵ درصد سرمایه‌گذاری خواهد کرد. این کارخانه ژاپنی صراحتا توضیح داد که این شرکت بیشتر تلاشش را در تامین مشتریان ویتنامی به کار خواهد برد.
همچنین در ماه جاری، شرکت فولاد کراکاتاو(Krakatau) اندونزی امیدوار است که برای ایجاد یک جوینت ونچرو ساخت یک مجتمع فولاد با ظرفیت تولید ۶ میلیون تن هر سال در منطقه سیلگون-بانتن واقع در جاوای غربی با شرکت پوسکو وارد قرارداد شود. با در نظر گرفتن آنچه گفته شد، این احتمال وجود دارد که فولاد نیپون هم به این طرح اقتصادی بپیوندد.
حال اگر این دو کارخانه آسیای شمالی قراردادهای تولید خود را افزایش دهند تا هم فروش و هم بازاریابی مشترک را پوشش دهند، بدون شک به قطبی قدرتمند در فولاد آسیا تبدیل می‌شوند.
منبع: SBB Insight