بازار LNG قطر در سیطره چین!

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی
کارشناسان بازار انرژی
قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس نایمکس برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۰، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود، به‌طوری‌که ابتدا از حدود ۲۸۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۲ مه به بیش از ۳۹۸/۴ دلار درهر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ مه افزایش یافت، ولی مجددا با کاهش ۲۴ سنت در هر میلیون بی.تی.یو به حدود ۱۵۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ مه ۲۰۱۰ رسید.

از سوی دیگر، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۰، از حدود ۵۱۴/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۲ مه به بیش از ۵۵۶/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ مه ۲۰۱۰ افزایش یافته است.
قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی طی دوره ۱۲ مه الی ۱۹ مه ۲۰۱۰، در عمده بازارهای آمریکا به استثنای چند مورد با افزایش متوسطی در محدوده ۱۸- ۲ سنت در هر میلیون بی.تی.یو همراه بود. البته قیمت‌ها در هفته مذکور در روز ۱۸ مه عمدتا به بیشترین میزان خود رسیدند، ولی در روز پایانی (۱۹ مه) اندکی با کاهش همراه بودند، به عنوان مثال قیمت هنری‌هاب در روز ۱۸ مه تا سطح ۴۲/۴ دلار در هر میلیون
بی.تی‌.یو افزایش یافت. به رغم افزایش قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی در آمریکا، دمای هوا در این کشور نسبتا معتدل و مناسب بود، بنابراین بر این اساس تقاضای گاز طبیعی به میزان ۷ درصد در مقایسه با هفته قبل از آن کاهش یافت، ولی در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل سه درصد بالاتر تخمین زده می‌شود. میزان تقاضای گاز طبیعی بخش‌های خانگی و تجاری آمریکا نیز در مقایسه با هفته قبل و همچنین در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به ترتیب به میزان ۳۴ درصد و ۱۲ درصد با کاهش همراه بود. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب در ۴ روز از ۵ روز کاری هفته قبل با افزیش همراه بود. قیمت تک محموله گاز طبیعی در این بازار با ۱۰ سنت افزایش (۴/۲ درصد) از حدود ۱۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۲ مه ۲۰۱۰ به بیش از ۲۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ مه افزایش یافت. البته این سطح قیمتی هنوز هم به میزان ۷/۲۹ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین‌تر است.
قیمت‌های تک محموله گازطبیعی در بازارهای نیویورک و شیکاگو نیز به ترتیب با ۸ و ۴ سنت در هر میلیون بی.تی.یو افزایش روبه‌رو بوده و از حدود ۵۹/۴ و ۲۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۲ مه۲۰۱۰ به بیش از ۶۷/۴ و ۳۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ مه افزایش یافته است. از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE) با ۱۶ سنت کاهش طی دوره ۱۲ مه الی ۱۹ مه ۲۰۱۰، از حدود ۵۵/۵ دلار در هر میلیون بی.تی‌یو به کمتر از ۳۹/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور کاهش یافته است.

کاهش حجم صدور گاز طبیعی از ترمینال‌های LNG آمریکا می‌تواند یکی از دلایل افزایش قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی طی دو هفته اخیر به شمار رود. اگرچه طی هفته جاری میزان صدور گاز طبیعی از این ترمینال‌ها به میزان ۱۹ درصد در مقایسه با هفته قبل از آن افزایش یافته است، ولی هنوز هم در مقایسه با روند تاریخی آن و همچنین در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به میزان قابل توجهی کمتر است. همچنین تعداد کل دکل‌های حفاری بخش گاز آمریکا طی هفته منتهی به ۱۴ مه ۲۰۱۰ به میزان دو دکل در مقایسه با هفته قبل از آن (۷ مه) کاهش یافته و به حدود ۹۵۱ دکل رسید.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۱۴ مه ۲۰۱۰ در حدود ۲۱۶۵ میلیارد فوت‌مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۷۶ میلیارد فوت‌مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۷۳ میلیارد فوت‌مکعب (۵/۳ درصد) بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۴ مه ۲۰۰۹ بوده و به میزان ۳۰۸ میلیارد فوت‌مکعب
(۶/ ۱۶ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۰۹- ۲۰۰۵) است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۱۸۵۷ میلیارد فوت‌مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۱۴ مه به میزان ۳۴ میلیارد فوت‌مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و به میزان ۱۲۰ میلیارد فوت‌مکعب (۸/۱۳ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بالاتر است. ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۱۰۷ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی (۷۰۷ میلیارد فوت‌مکعب) بوده و نسبت به هفته قبل از آن نیز به میزان ۲۷ میلیارد فوت‌مکعب افزایش یافته است. از سوی دیگر سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۵۳ میلیارد فوت‌مکعب (۱/۶ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۴ مه ۲۰۰۹ کمتر است.
سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا نیز طی هفته منتهی به ۱۴ مه ۲۰۱۰ به میزان ۱۵ میلیارد فوت‌مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و همچنین معادل ۸۱ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به‌طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۱۶۵ میلیارد فوت‌مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.

چشم‌انداز بازار گاز آمریکا در سال ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱
بر اساس گزارش جدید «چشم‌انداز کوتاه‌مدت انرژی (STEO)» اداره اطلاعات انرژی آمریکا که در تاریخ ۱۱ مه ۲۰۱۰ منتشر شده است، مصرف گاز طبیعی آمریکا در سال ۲۰۱۰ به میزان ۳ درصد در مقایسه با سال ۲۰۰۹ افزایش یافته و به بیش از ۴/۶۴ میلیارد فوت‌مکعب در روز خواهد رسید، در حالی که مصرف گاز این کشور در سال ۲۰۰۹، معادل
۵۷ /۶۲ میلیارد فوت‌مکعب در روز برآورد شده بود. به رغم قیمت‌های بالای گاز طبیعی در ۳ ماه اول سال ۲۰۱۰ در مقایسه با زمان مشابه سال قبل، انتظار می‌رود عمده افزایش تقاضای گاز طبیعی در بخش‌های صنعتی با رشد ۴/۵ درصدی و تولید برق با رشد ۹/۳ درصدی به‌وقوع بپیوندد. بر اساس گزارش مذکور پیش‌بینی می‌شود مصرف گاز طبیعی آمریکا در سال ۲۰۱۱ به دلیل بازگشت آب و هوای معتدل (که مصرف بخش‌های خانگی و تجاری را کاهش خواهد داد)، کاهش ملایمی معادل ۴/۰ درصد را تجربه کند. همچنین پیش‌بینی می‌شود در نتیجه ادامه روند بهبود رشد اقتصادی آمریکا، مصرف گاز طبیعی بخش صنعت در سال ۲۰۱۱ نیز به میزان ۳/۱ درصد رشد داشته باشد.
قیمت گاز طبیعی هنری‌هاب در ماه آوریل ۲۰۱۰ به میانگین ۰۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی‌.یو رسید که به میزان ۲۶ سنت در هر میلیون بی.تی.یو پایین‌تر از متوسط قیمت ماه مارس بود. براساس پیش‌بینی مذکور، متوسط قیمت تک محموله گاز طبیعی آمریکا در بازار هنری‌هاب در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، به ترتیب در سطوح ۴۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو و ۳۴/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قرار خواهد گرفت. در گزارش ماه آوریل ۲۰۱۰ اداره اطلاعات انرژی آمریکا، میانگین قیمت گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب برای سال ۲۰۱۱ معادل ۳۳/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو پیش‌بینی شده بود.
همچنین بر اساس گزارش جدید اداره اطلاعات انرژی آمریکا، پیش‌بینی می‌شود تولید گاز این کشور در سال ۲۰۱۰، در پی افزایش تعداد دکل‌های فعال حفاری گاز طبیعی آمریکا در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۹، به میزان ۸۰۰ میلیون فوت‌مکعب در روز (معادل ۳/۱ درصد) افزایش یافته و به بیش از ۷۵/۶۰ میلیارد فوت‌مکعب در روز برسد، در حالی که انتظار می‌رود تولید گاز طبیعی در سال ۲۰۱۱ با ۳۰۰ میلیون فوت‌مکعب در روز کاهش همراه باشد.

چین بزرگ‌ترین وارد کننده LNG قطر در سال‌های آتی
در پی کاهش تقاضای گاز در آمریکا و برخی کشورهای اروپایی، مازاد عرضه گاز قطر به بازارهای چین و هند عرضه می‌شود. به گزارش شانا، در صورت نهایی شدن یک توافقنامه جدید صادرات گاز میان چین و قطر، چین بزرگ‌ترین مصرف‌کننده گاز طبیعی قطر خواهد بود. این کشور به منظور جبران کاهش تقاضای گاز از سوی اروپا و آمریکا، در حال مذاکره برای فروش مازاد تولید LNG خود به چین و هند می‌باشد. بر این اساس کشور قطر مذاکراتی را جهت فروش سالانه ۱۰ میلیون تن LNG به چین و ۴ میلیون تن به هند آغاز نموده است. قطر تاکنون ۵ میلیون تن در سال LNG به چین صادر نموده است که در صورت امضای یک توافقنامه جدید میان دو کشور، چین با پیشی گرفتن از دو کشور ژاپن و کره جنوبی که هر یک سالانه در حدود ۱۱ میلیون تن LNG از قطر خریداری می‌نمایند، به بزرگ‌ترین مشتری گاز قطر تبدیل می‌شود. کشور چین، دومین مصرف‌کننده بزرگ انرژی جهان، در نظر دارد به منظور کاهش وابستگی به نفت خام و زغال‌سنگ، مصرف گاز طبیعی خود را از مجموع انرژی‌های مصرفی در این کشور تا سال ۲۰۲۰ از رقم کنونی سه درصد به ۱۰ درصد افزایش دهد.
با وجود نگرانی‌ها درباره مازاد عرضه گاز در جهان که منجر به کاهش قیمت آن به ویژه در آمریکا شده است، قطر قصد دارد ظرفیت صادرات گاز خود را افزایش دهد. این کشور بر اساس برنامه زمان‌بندی خود قصد دارد ظرفیت تولید LNG خود را از ۶۲ میلیون تن در حال حاضر به بیش از ۷۷ میلیون تن تا سپتامبر ۲۰۱۰ افزایش دهد. بر اساس آخرین آمار سالانه BP، حجم ذخایر اثبات شده گازی قطر حدود ۴۶/۲۵ تریلیون مترمکعب و سهم ذخایر گازی آن از کل ذخایر گازی اثبات شده جهان، ۸/۱۳ درصد گزارش شده است.

افزایش نیاز امارات به واردات گاز از ایران
بر اساس اعلام مدیر عملیات گاز شرکت دولتی نفت امارات، در پی تاخیر در طرح توسعه میدان گازی شاه امارات، این کشور مجبور به پرداخت قیمت‌های بین‌المللی برای گاز وارداتی و همچنین افزایش میزان واردات گاز خود از ایران و قطر خواهد بود. انتظار می‌رود تولید از میدان گازی شاه امارات در اواسط سال ۲۰۱۴ آغاز شود. امارات در سال ۲۰۰۸ با ۵/۱ میلیارد فوت‌مکعب در روز کمبود گاز مواجه بود و این کمبود با توجه به رشد بالای تقاضای گاز این کشور در سال‌های آتی روند افزایشی در پیش خواهد گرفت. تقاضای گاز امارات در سال ۲۰۱۰ به طور متوسط در حدود ۵/۷ میلیارد فوت‌مکعب در روز بوده و سالانه بین ۶ تا ۷ درصد رشد خواهد داشت. بر اساس پیش‌بینی‌ها، تقاضای گاز امارات از ۵/۶ میلیارد فوت‌مکعب در روز در سال ۲۰۰۹ به بیش از ۱۲ میلیارد فوت‌مکعب در روز تا سال ۲۰۲۰ افزایش خواهد یافت.
کشور امارات هفتمین ذخایر بزرگ گاز طبیعی دنیا را به خود اختصاص داده است، اما به دلیل افزایش تقاضای گاز از سوی نیروگاه‌های برق و صنایع داخلی، برای تامین نیاز داخلی خود با کمبود گاز مواجه شده و مجبور شده است بخشی از نیاز گازی خود را از کشور قطر وارد کند.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)