غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۲۶ آوریل الی ۳۰ آوریل ۲۰۱۰) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، تا اواسط هفته به دلیل ادامه بحران اقتصادی در یونان و اعلام رتبه پایین اعتبار مالی برای کشورهای یونان و پرتغال توسط S&P که موجب شده است سرمایه‌گذاران سرمایه‌های خود را از بازارهای پرریسک از جمله نفت خام خارج کنند، بالا رفتن سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا (معادل 8/4 میلیون بشکه)، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، افزایش ارزش دلار و همچنین ازسرگیری صادرات نفت عراق به ترکیه از طریق خط لوله کرکوک- جیحان، از حدود 2/84 دلار در هر بشکه در تاریخ 26 آوریل 2010 به کمتر از 44/82 دلار در هر بشکه در تاریخ 27 آوریل کاهش یافت، ولی مجددا در پی اعلام آمارهای مثبت از اقتصاد آمریکا (افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کننده و کاهش متقاضیان بیمه بیکاری در هفته منتهی به 24 آوریل 2010) و بهبود امیدواری‌ها به افزایش تقاضای انرژی در این کشور، تا سطح 15/86 دلار در هر بشکه افزایش یافت. افت 4/1 درصدی شاخص سهام S&P برای دو کشور یونان و پرتغال و بالا رفتن 7/0 درصدی ارزش دلار آمریکا در مقابل یورو حاکی از مواجهه اروپا با یک بحران مالی است. کارشناسان بازار سرمایه معتقدند بحران مالی یونان در واقع یک بحران برای وجه رایج اروپا است که احتمال می‌رود این وضعیت به مرور زمان وخیم‌تر شود.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در روز ۲۷ آوریل ۲۰۱۰ به بالاترین سطح برتری خود (۳۴/۳ دلار در هر بشکه) در مقایسه با نفت خام WTI از اوت ۲۰۰۹ رسید، که این رخداد معلول افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام در منطقه Midwest آمریکا بوده است. بالا رفتن موجودی در کوشینگ اوکلاهاما از اواسط ماه مارس موجب قرار گرفتن نفت خام WTI در سطحی پایین‌تر از برنت شده است. افزایش موجودی نفت خام کوشینگ اوکلاهاما ۴۰۱ هزار بشکه بوده است. برخی کارشناسان نفتی از سطح پایین تقاضای نفت خام و تاثیر آن بر بالا رفتن موجودی‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند.
سرمایه‌گذاران از سال گذشته میلادی تاکنون با تمرکز بر تحولات بازار سهام آمریکا و دیگر بازارهای مالی جهان، امیدوار به بهبود اقتصاد جهانی می‌باشند؛ چراکه این موضوع می‌تواند منجر به افزایش مصرف نفت در جهان گردد. قیمت آتی‌های نفت خام در بازارهای بورس در روز 30 آوریل 2010، برای تحویل تا دسامبر 2018، از یک روند افزایشی برخوردار بود که این مساله می‌تواند نشانگر انتظار از بهبود قیمت‌های نفت خام در سال‌های آتی باشد.
مشکلات ناشی از بحران مالی یونان همچنان بازارهای جهانی نفت خام را تحت‌تاثیر قرار داده است. برخی کارشناسان معتقدند احتمال دارد اوضاع بحران مالی یونان با گذشت زمان وخیم‌تر شده و با افزایش ارزش دلار در برابر یورو، تقاضا برای نفت خام کاهش یابد. طی هفته گذشته به دلیل ادامه بحران اقتصادی در یونان و اعلام رتبه پایین اعتبار مالی برای کشورهای یونان و پرتغال توسط S&P، ارزش یورو در مقابل دلار با کاهش همراه بود. همچنین به دلیل اعلام نرخ رشد تولید ناخالص داخلی پایین‌تر از سطح انتظار آمریکا در سه ماهه اول سال ۲۰۱۰، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی نیز در طول هفته با کاهش مواجه بودند. نرخ رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا در سه ماهه اول سال ۲۰۱۰ به حدود ۲/۳ درصد رسیده است که از میزان ۴/۳ درصد پیش‌بینی شده کمتر می‌باشد. این نرخ در سه ماهه چهارم سال ۲۰۰۹ معادل ۶/۵ درصد بود.


روند تغییرات ارزش یورودر مقابل دلار
رییس مرکز تحقیقات اوپک در حاشیه هجدهمین کنفرانس نفت و گاز خاورمیانه در کویت، اعلام نموده است که سطوح قیمت 85 دلار در هر بشکه برای نفت خام منطقی بوده و انتظار می‌رود این سطوح قیمتی روند بهبود اقتصاد جهانی را با مخاطره مواجه نسازد. طی هفته‌های گذشته با وجود افزایش قیمت نفت به حدود 87 دلار در هر بشکه، بیشتر اعضای اوپک آن را مطلوب ارزیابی کرده و تمایلی به افزایش سهمیه‌های تولید از خود نشان نداده‌اند.
به گزارش شانا، به عقیده رییس مرکز تحقیقات اوپک هم‌اکنون نفت زیادی در بازارهای جهانی وجود دارد؛ چراکه ذخیره‌سازی‌های نفت خام کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی (OECD) معادل ۶۱ روز بوده و به میزان ۸ روز از میانگین پنج سال گذشته بالاتر است. سطح مطلوب ذخیره‌سازی‌ها باید بین ۵۲ تا ۵۴ روز برای مصرف در آینده باشد. البته برخی از اعضای اوپک اعلام کرده‌اند که در صورت افزایش قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه، احتمال دارد این سازمان به منظور جلوگیری از آسیب به روند بهبود اقتصاد جهانی، تولید نفت خود را افزایش دهد.


شرایط نامعلوم تقاضای جهانی نفت خام و روند بهبود اقتصاد جهانی در کنار نوسان قیمت نفت، تهدیدی جدی برای شرایط بازارهای جهانی نفت خام و برنامه تولید اعضای اوپک به شمار می‌رود. بالا بودن نرخ بیکاری، ظرفیت مازاد تولید نفت اوپک و بالا بودن رقم بدهی‌ها همچنان چشم انداز بهبود اقتصاد جهانی را با تردید روبه‌رو ساخته است. بر اساس اعلام رییس مرکز تحقیقات اوپک، تقاضای نفت خام اعضای اوپک در سال ۲۰۲۰ به ۳۶ میلیون بشکه در روز خواهد رسید که این موضوع به شرایط بازارهای جهانی نفت خام بستگی خواهد داشت. این افزایش تقاضا به معنای آن است که اعضای اوپک بسته به میزان رشد تقاضا باید رقمی بین ۱۸۰ تا ۴۳۰ میلیارد دلار در بخش‌های افزایش ظرفیت تولید سرمایه‌گذاری نمایند. بی‌ثباتی در بازارهای جهانی نفت خام، اعضای اوپک را در باره سرمایه‌گذاری ده‌ها میلیارد دلاری در پروژه‌های افزایش ظرفیت تولید به منظور پاسخگویی به افزایش تقاضا در آینده، دچار تردید کرده و برنامه‌ریزی برای اوپک را دشوار نموده است.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره 26 آوریل الی 29 آوریل 2010، ابتدا از حدود 91/83 دلار در هر بشکه در تاریخ 26 آوریل تا کمتر از 13/82 دلار در هر بشکه در تاریخ 28 آوریل کاهش یافت؛ ولی مجددا تا سطح 59/83 دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به 29 آوریل 2010 با 1 دلار و 14 سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه 83 دلار و 16 سنت رسیده است. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه آوریل 2010 (تا 29 آوریل) با 5 دلار و 5 سنت افزایش نسبت به میانگین ماه مارس 2010 به هر بشکه 82 دلار و 26 سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه مارس 2010 معادل 77 دلار و 21 سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده 12 نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف 17 ونزوئلا است.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۱ و۴۰ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۰ آوریل۲۰۱۰)، در روز ۲۷ آوریل ۲۰۱۰ به بشکه‌ای ۸۳ دلار و ۱۸ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه‌شنبه (۲۷ آوریل ۲۰۱۰) ۸۳ دلار و ۶۱ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۸۲ دلار و ۸۶ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۸۳ دلار و ۱۹ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۸۲ دلار و ۵۴ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۸۴ دلار و ۴۷ سنت، شمال غربی اروپا ۸۲ دلار و ۳۲ سنت و در بازار مدیترانه ۸۱ دلار و ۷۹ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۸۳ دلار و ۲۲ سنت، شمال غربی اروپا ۸۱ دلار و ۶۵ سنت و در بازار مدیترانه ۸۰ دلار و ۸۴ سنت به فروش رسیده است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه ژوئن 2010، ابتدا از حدود 83/86 دلار در هر بشکه در تاریخ 26 آوریل 2010 تا کمتر از 78/85 دلار در هر بشکه در تاریخ 27 آوریل کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح 44/87 دلار در هر بشکه در تاریخ 30 آوریل 2010 افزایش یافت.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۳ آوریل ۲۰۱۰ معادل ۸/۳۵۷ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل(۱۶ آوریل۲۰۱۰) به میزان ۹/۱ میلیون بشکه افزایش یافته است و معادل ۹/۱۶ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۴ آوریل ۲۰۰۹ کمتر می‌باشد. میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل به میزان ۲/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۲/۲۴ روز قرار گرفته است و به میزان ۲ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل می‌باشد. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۷۸ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۹۵۶/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۶۲۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
میزان تولید نفت خام آمریکا طی دوره 16 آوریل2010 الی 23 آوریل 2010 به میزان 22 هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح 488/5 میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل 219 هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ 24 آوریل 2009 می‌باشد. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از 613/9 میلیون بشکه در روز به 681/9 میلیون بشکه در روز (معادل 68 هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که به میزان 143 هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت:
در اوایل هفته گذشته با توجه به اینکه قیمت نفت WTI تحت فشار کاهشی قرار داشت تا سطح 81 دلار کاهش یافت و در کف دامنه نوسانی فعلی 80 تا 87 دلار قرار گرفت، ولی به سرعت با توجه به آمار منتشر شده روند افزایشی در پی گرفت و به سطح مقاومتی هفتگی 5/86 دلار رسید و متوقف شد. جالب توجه است که سطح مقاومتی 85 دلار در مقیاس هفتگی پشت سر گذاشته شد و در پایان هفته قیمت بالاتر از 85 دلار بسته شد و همچنین قیمت بسته شده در مقیاس ماهانه دلالت بر ادامه روند افزایشی برای ماه میلادی مه دارد و از مقاومت‌های محکم بر سر راه روند افزایشی ماهانه سطح 90 دلار است. در هفته جاری فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد خواهد آمد که هماهنگ با فشار افزایشی است که طی چند ماه گذشته شروع شده است. سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام با توجه به فصل گرم روند افزایشی دارد، ولی هنوز نسبت به سال قبل در سطح کمتری قرار دارد. ذخیره‌سازی بنزین نیز هماهنگ با فصل خود روند کاهشی به خود گرفته است. آمار منتشر شده اقتصادی در مورد اروپا و آمریکا به نسبه شرایط مساعدی را نشان داد، گرچه رشد اقتصادی آمریکا در روز جمعه آمار دیگر را تحت شعاع قرار داد و در برخی بازارهای بورس موجب کاهش و نوسان شد. کاهش رشد اقتصادی آمریکا می‌تواند قیمت نفت را در ماه مه تحت‌تاثیر قرار داده و روند افزایشی آن را کند کند. در هفته جاری هنوز سطح مقاومتی 87 دلار پابرجا است و مانع افزایش بیشتر قیمت خواهد شد و در مسیر کاهشی سطح 5/84 دلار نیز مانع کاهش بیشتر می‌شود.
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)