انقلاب شیل، تهدیدی برای نفت اوپک

گروه بورس جهانی - حمزه بهادیوند چگینی: شرکت نفت بریتیش پترولیوم در جدیدترین گزارش خود با بررسی سطح تولید نفت از طریق منابع شیل در آمریکای شمالی اعلام کرده است: افزایش بهره برداری نفت از این طریق قادر خواهد بود به شدت میزان تولید کشورهای عضو سازمان تولید کننده نفت، اوپک را تحت تاثیر قرار دهد چرا که قیمت‌های نفت در نتیجه افزایش عرضه از این محل کاهش می‌یابد و این امر به دلیل بالا بودن هزینه‌های تولید در این کشورها به کاهش توجیه پذیری تولید می‌انجامد.

به عقیده کارشناسان بی پی، قیمت نفت در نتیجه ورود این نوع نفت به کمترین ارقام در ۱۰ سال گذشته خواهد رسید و این به معنای زنگ خطری برای کشورهای عرضه‌کننده نفت عضو اوپک به شمار می‌رود.
پیش‌بینی‌های بریتیش پترولیوم نشان می‌دهد که اگر در گذشته خطر جدی از طرف منابع گازی شیل و تهدیدات ناشی از کاهش قیمت گاز در بازارهای جهانی بود، اما در حال حاضر نفت نیز به مصیبت کاهش قیمت مبتلا خواهد شد و این مساله در نتیجه کشف میادین جدید اتفاق افتاده و نقشه انرژی جهان را در دست تغییر دارد. البته این پیش‌بینی‌ها معتقد به گسترش تولید در حد تهدیدکننده کشورهای تولیدکننده نفت - لااقل - تا سال ۲۰۳۰ نیستند و طبق گفته‌های کارشناسان تا ۱۷ سال دیگر هنوز نفت حاصل از استخراج مستقیم از چاه‌های نفتی حرف اول را می‌زند، اما به تدریج جایگاه نفت خام کمرنگ‌تر می‌شود. مساله اصلی آن است که پایین بودن سرمایه‌گذاری‌ها در کشورهایی که صاحب منابع شیل هستند مهم‌ترین دلیل تاخیر در این جایگزینی است.
بنا به اطلاعات مندرج در سایت Regzone.com لندن، به گفته کریستوف روئل، دبیر بخش اقتصادی شرکت بی پی، در سال ۲۰۳۰ تنها تولید نفت ایالات متحده آمریکا از محل منابع شیل، به حدود ۵ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. به عقیده روئل، این میزان تولید در آمریکا و سایر کشورها نظیر کانادا کافی است تا تهدیدهای ناشی از کاهش تولید نفت اوپک که در سال‌های اخیر منجر به تشدید قیمت‌ها در بازارهای جهانی شده خنثی شود؛ ایران که در این سال‌ها صادراتش کاهش یافته است یا لیبی که با کاهش تولید در ۳ دهه اخیر مواجه شده از این نمونه‌ها هستند. به گفته روئل توسعه منابع نفت و گاز از محل شن‌های نفتی و گازی به دلیل استقبال خوب سرمایه‌گذاران از این منابع است. آنان در زمینه تکنولوژی و تولید مشارکت خوبی دارند و رقابت‌های مناسبی در زمینه ارائه خدمات سرمایه‌ای و مالی در این بخش صورت گرفته است که به خوبی نشان دهنده شناختی است که سرمایه گذاران از اثرگذاری این نوع منابع در آینده صنعت انرژی دنیا دارند. وی در بخش دیگری از تحلیل خود می‌گوید: تا سال ۲۰۳۰ با حدود ۶ میلیون بشکه ظرفیت مازاد تولید در جهان مواجه خواهیم شد و این به معنای کاهش بهای نفت در بازارهای جهانی است. به عقیده وی، این موضوع شبیه تولید مازادی است که اوپک در سال ۲۰۰۲ تجربه کرده؛ زمانی که قیمت نفت به ۲۱ دلار در هر بشکه رسید.
روئل ظرفیت‌های آمریکای شمالی را برای گسترش سطح تولید نفت از طریق منابع شیل بسیار بالا می‌داند و معتقد است هیچ کشوری خارج از محدوده آمریکا و کانادا توانایی آن را ندارد که چنین تاثیری را بر تولید نفت از محل شن‌های نفتی بگذارد و در صورت تحقق اهداف مدنظر کشورهای مذکور برای تولید نفت از منابع مذکور، فرماندهی نفت جهان بدون شک در اختیار این کشورها است؛ مگر آنکه سایر کشورها نیز به توسعه منابع خود اقدام کنند تا اینکه بتوانند تا سال ۲۰۳۰ کمبود تولید خود را جبران کنند که خود این امر نیز به معنای کاهش بیشتر قیمت است.
سوال این است که آیا آمریکا از کاهش قیمت‌های نفت آسیب نمی‌بیند؟ در پاسخ باید گفت ایالات متحده بودجه نفتی ندارد و درآمدهای نفتی آن از محل مالیات بر مالکیت منابع نفتی است و این مالیات در بودجه لحاظ می‌شود. این موضوع بر خلاف چیزی است که ما در کشورهای عضو اوپک شاهد آن هستیم. به علاوه نفت صرفا به‌عنوان ماده‌ای خام صادر نمی‌شود بلکه به ارزش افزوده تبدیل شده و در قالب سایر محصولات به بازارهای جهان عرضه می‌شود. همه این موضوعات دقیقا در نقطه مقابل کشورهایی مانند کشور ما است. لذا کاهش قیمت نفت از محل تبدیل آن به سایر محصولات و تقویت چرخه تولید تامین می‌شود.
به طور کلی به گفته سایت مذکور، تعریف منابع نفتی جدید و ناشناخته مانند شن‌های نفتی یا سوخت‌های گیاهی تا سال ۲۰۲۰ از جایگاه مهمی در جهان بهره‌مند خواهند شد و به پیش‌بینی بریتیش پترولیوم، تا سال ۲۰۳۰ به رشدی معادل ۷۰ درصد دست خواهند یافت. پیش‌بینی می‌شود عرضه این نوع نفت می‌تواند جایگاه اول عربستان را به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت دنیا متزلزل ساخته و این مقام را به ایالات متحده واگذار کند.
۰همچنین احتمال آنکه آمریکا تا سال ۲۰۳۰ کل انرژی مورد نیاز خود را از منابع داخلی خود تامین کند (در مقایسه با ۷۰ درصد در سال ۲۰۰۵) بالا است، در حالی که کشورهای نوظهوری چون چین و هند واردکننده نفت خواهند بود. گزارش اوپک که چندی پیش از همین صفحه روزنامه دنیای‌اقتصاد به آن پرداختیم حاکی از آن است که تا سال ۲۰۱۵ اوپک از دو منظر تحت تاثیر قرار خواهد گرفت؛ اول آنکه قیمت‌های نفت تحت تاثیر عرضه بیشتر نفت از همین منابع کاهش می‌یابد که در فوق به آن اشاره کردیم و دوم آنکه امیدی به بهبود تقاضا در این مدت کوتاه نیست و ممکن است نفت مازاد روی دست کشورهای تولیدکننده بماند. این موضوع در تحلیل پیشین اوپک مورد اشاره قرار گرفته است که توسعه منابع شیل و همزمانی آن با کاهش تقاضای جهانی برای نفت به کاهش قیمت نفت خام در این کشورها خواهد انجامید. رشد تقاضای نفت تا سال ۲۰۳۰ حداکثر ۶/۱ درصد بیشتر نیست، در حالی‌که در صورت تحقق اهداف انقلاب شیل، رشد عرضه نفت بسیار بیش از این رقم خواهد شد.
گزارش اوپک می‌افزاید نگرانی‌های ناشی از افزایش عرضه نفت از منابع شیل بر کشورهای غیرعضو اوپک در میان مدت و بلندمدت اثر منفی خواهد گذاشت.
قیمت نفت در بازارهای جهانی
رشد ارزش یورو و بهبود نسبی شاخص‌های مالی در بازارهای جهانی در هفته گذشته به بهبود برخی بازارها از جمله بازار نفت منجر شد؛ هرچند رشد ارزش یورو و شاخص‌های مالی محدود بود که نتیجه آن بهبود اندک این بازارها بوده است. همچنین سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی در گزارش جدید خود چشم‌انداز وضعیت اقتصادی و مالی منطقه یورو را مثبت توصیف کرد. این موضوع نیز بر تقاضای نفت و بهبود روند قیمتی آن اثر مثبتی اشت تا جایی‌که قیمت نفت آمریکا (WTI) در حدود یک دلار در مقایسه با ابتدای هفته افزایش یافت. رییس صندوق‌بین‌المللی پول در این رابطه اعلام کرده است که به رغم مشکلاتی که در کشورهای بدهکار عضو منطقه یورو وجود دارد، اما امسال وضعیت این منطقه بهتر از سال گذشته خواهد بود؛ البته این موضوعات در بازار لندن امیدواری چندانی را در بین سرمایه‌گذاران اروپایی ایجاد نکرد تا جایی‌که قیمت نفت برنت کاهش یافت اما بازار آمریکا را تقویت کرد.در این بین سخنان هفته گذشته ماریو دراگی رییس بانک مرکزی اروپا پس از نشست شورای سیاست‌گذاری این نهاد و اشاره وی به این امر که از نیمه دوم سال‌جاری میلادی وضعیت در منطقه یورو بهتر خواهد شد عامل مؤثر دیگری بود که قیمت نفت را تقویت کرده است. عامل مهم دیگر در این هفته که به امیدواری سرمایه‌گذاران در بازارهایی همچون نفت منجر شد سخنرانی رییس بانک مرکزی آمریکا در دانشگاه میشیگان بود که درآن گفت: این نهاد عجله‌ای برای کنار گذاشتن سیاست‌های انبساطی ندارد که این موضوع بر نگرانی سرمایه گذاران از پایان برنامه‌های دولت و بانک مرکزی آمریکا در زمینه تقویت بازارها پایان داد.

اخبار نفت در هفته‌ای که گذشت
یک مقام مطلع از سیاست‌های نفتی عربستان اعلام کرد: تولید نفت خام این کشور در ماه دسامبر با کاهش روزانه ۴۶۵ هزار بشکه به ۹ میلیون و ۲۵ هزار بشکه در روز و پایین‌ترین سطح از نوامبر ۲۰۰۸ رسید. به گزارش شانا پیش از این علی‌النعیمی، وزیر نفت عربستان سعودی در ماه دسامبر اعلام کرده بود کشورش به سقف تولید روزانه ۳۰ میلیون بشکه اوپک پایبند خواهد بود و در عین حال تقاضای اضافی مشتریان خود را برآورده می‌کند. عربستان سعودی در سال‌جاری میلادی به بهانه کمبود عرضه نفت در بازارهای جهانی به دلیل اختلال در تولید و صادرات نفت لیبی و وجود تقاضا در بازار، عرضه نفت خام خود را افزایش داده بود.
وزیر انرژی امارات با مطلوب خواندن سطوح کنونی بهای نفت، گفت: قیمت‌های جهانی نفت در سال ۲۰۱۳ مشابه سطوح قیمتی سال گذشته میلادی خواهد بود. به گزارش گالف بیزینس، محمد بن ظاعن الهاملی اعلام کرد: قیمت‌های کنونی ۱۰۵ تا ۱۱۰ دلار برای هر بشکه با توجه به شرایط کنونی برخی از کشورهای تولیدکننده نفت خام، مطلوب است. وی همچنین تصریح کرد: نگرانی‌ها درباره روند کند رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۳ ادامه خواهد داشت. به گفته الهاملی، شرایط اقتصادی جهان همچنان تحت تاثیر رکود شدید اقتصادی سال ۲۰۰۸ قرار دارد که از پنج سال گذشته تاکنون ادامه داشته است و تقاضای انرژی در سال جاری میلادی به سطوحی پایین تر از سطوح سال ۲۰۱۲ خواهد رسید.
شرکت فرانسوی توتال برای ادامه حضور خود در صنعت نفت و گاز امارات با مقام‌های ابوظبی مذاکره می‌کند. به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، کریستوف دومارژی، مدیرعامل شرکت توتال در ابوظبی، اعلام کرد: توتال درباره تمدید حق امتیازهای نفتی خود در امارات و توسعه میدان‌های گازی با ابوظبی مذاکره می‌کند. وی افزود: محور مذاکرات توتال با مقام‌های اماراتی بر حق امتیازهای نفتی این شرکت فرانسوی در ابوظبی که سال آینده به پایان می‌رسد و توسعه میدان گاز ترش باب متمرکز خواهد بود. ابوظبی که بخش عمده نفت خام امارات را تولید می‌کند، در نظر دارد برای افزایش ظرفیت تولید نفت خام این کشور به رقم روزانه سه میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه ظرف پنج سال آینده ۶۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کند. سیستم واگذاری قراردادهای نفتی در امارات به تولیدکنندگان نفت و گاز اجازه می‌دهد در پروژه‌های تولید نفت خام و گاز طبیعی سهیم شوند و در قبال آن در این پروژه‌ها سرمایه‌گذاری کنند.
شرکت ملی نفت لیبی از درخواست وزیر نفت و گاز برای بازنگری قراردادهای نفتی این کشور خبر داد. به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، شرکت ملی نفت لیبی اعلام کرد: عبدالباری العروسی خواستار تشکیل کمیته‌ای برای بازنگری قراردادهای نفت و گاز لیبی براساس منافع دولت و مردم این کشور شد. این شرکت در بیانیه‌ای اعلام کرد: قراردادهای نفت و گاز پس از بازنگری برای جلوگیری از تخلف‌هایی که در چند سال گذشته رخ داده است، به منظور بررسی تقدیم بلندپایه‌ترین مقام سیاسی لیبی می‌شود. با روی کار آمدن دولت انتقالی جدید لیبی به نخست‌وزیر علی زیدان، عبدالباری العروسی از شهر زاویه در غرب به عنوان وزیر نفت جدید لیبی منصوب شد. العروسی پس از مراسم سوگند و تحویل پست جدید خود از عبدالرحمن بن یزه، وزیر نفت و گاز پیشین لیبی اظهار کرده بود: هدف کنونی صنعت نفت لیبی، تثبیت تولید نفت خام و افزایش تولید نفت لیبی در سال آینده میلادی است. وزیر نفت و گاز لیبی در نخستین مصاحبه با رسانه‌های خبری از زمان روی کار آمدنش اعلام کرده بود: قراردادهای اکتشاف و تولید آخرین دور مناقصه‌های نفتی لیبی برای در نظر گرفتن منافع دو طرف (دولت لیبی و شرکت‌های نفتی بین‌المللی) باید بازنگری شود.
کردستان عراق درصورت پرداخت نشدن هزینه شرکت‌های خارجی فعال در پروژه‌های نفتی این منطقه از سوی بغداد، صادرات نفت به ترکیه را افزایش می‌دهد. به گزارش خبرگزاری ورلد بولتن ترکیه، علی حسین بلو، معاون وزارت نفت و منابع طبیعی اقلیم کردستان عراق اعلام کرد: منطقه کردستان عراق هم‌اکنون روزانه ۱۵ هزار بشکه نفت به ترکیه صادر می‌کند. وی در گفت‌وگو با خبرگزاری آناتولی ترکیه تصریح کرد: چنانچه دولت مرکزی عراق هزینه شرکت‌های نفتی بین‌المللی فعال در منطقه کردنشین را نپردازد، این منطقه صادرات نفت به ترکیه را افزایش می‌دهد و با درآمد آن هزینه شرکت‌های نفتی را پرداخت خواهد کرد.