سایه رکود اقتصادی بر پرتگاه مالی

احسان غفوریان*

جان مینارد کینز در کتاب نتایج اقتصادی صلح (The Economic Consequences of the Peace) - که در واقع به نوعی بازتابی از تجربه‌هایی است که به طور مشخص اروپایی‌ها و انگلستان در جنگ جهانی اول کسب کرده بودند - به این اشاره می‌کند که «برای واژگون کردن اساس یک جامعه هیچ وسیله‌ای ظریف‌تر و مطمئن‌تر از کاهش ارزش پول رایج نیست و در ادامه تصریح می‌کنداین پدیده تمام نیروهای پنهان اقتصادی را در جهت نابودی به کار می‌گیرد و این عمل را به گونه‌ای انجام می‌دهد که حتی یک نفر از هزاران نفر متوجه آن نمی‌شود.» رابطه طلای جهانی با وضعیت اقتصادی آمریکا در شرف رسیدن به همبستگی بالایی است، به طوری که کوچک‌ترین خبری باعث تغییر گسترده در آن می‌شود. این در حالی است که عدم موافقت مجلس نمایندگان با طرح جان بینر باعث شد گفت‌وگوهای اجتناب از پرتگاه مالی در آمریکا به بعد از تعطیلات سال نو میلادی موکول شود. معافیت‌های مالیاتی تصویب شده در دوره ریاست جمهوری جورج بوش حدود چند هفته دیگر به پایان می رسد و باراک اوباما می‌خواهد این معافیت‌ها را برای همه مردم آمریکا به جزو ثروتمندان تمدید کند. در صورتی که دو طرف تا پایان سال جاری میلادی بر سر این موضوع به توافق نرسند، مالیات‌ها در آمریکا افزایش می‌یابد و به طور خودکار بودجه بسیاری از طرح‌های دولت قطع می‌شود. تحلیلگران نظرات مختلفی را ارائه می‌کنند: عده‌ای معتقدند اگر مالیات‌ها افزایش یابد (طرح اوباما) منجر به رکود و فرار سرمایه‌داران خواهد شد و بیکاری افزایش خواهد یافت که منجر به افزایش قیمت طلا خواهد شد، اما عده‌ای می‌گویند طلا منتظر نتایج این تصمیم‌گیری است و با اعلام توافق احتمالی و مثبت بودن مذاکرات، رشد قابل توجهی خواهد داشت و علت افت این روزها را هم به خاطر شکست مذاکرات دانسته بودند. از طرفی اگر مذاکرات تا ۳۱ دسامبر به نتیجه نرسد مالیات‌ها افزایش خواهد یافت (برای همه مردم اعم از ثروتمندان و غیره) و بودجه عمومی کاهش خواهد یافت و وارد دوران تازه‌ای از رکود خواهیم شد.

حال نتیجه نهایی چیست و روند تغییر اونس جهانی به کدام سمت می‌رود؟

اگر طرح اوباما که خواهان افزایش مالیات‌ها برای ثروتمندان با درآمد بالای ۲۵۰۰۰۰ دلار است تصویب شود، اگر طرح جمهوری خواهان که خواهان معافیت مالیاتی برای ثروتمندان با درآمد بالای ۱ میلیون دلارند یا اگر اصلا تا ۳۰ دسامبر به نتیجه‌ای نرسند و منجر به افزایش مالیات‌ها در تمامی سطوح درآمدی شود، آیا وارد دوران تازه‌ای از افزایش دلار و رکود اقتصادی فراگیر خواهیم شد؟

اصولا بازارهای مالی رقیب هم هستند، زمانی که سهام رونق می‌یابد رکود در طلا به وجود می آید که معمولا به عنوان کالای امن سرمایه گذاری است ولی اقتصاد همیشه روی یک پاشنه نمی‌چرخد. سیاست انبساطی فدرال رزرو که به عنوان QE شناخته می‌شود را می‌توان مثال زد؛ اجرای این سیاست برای این بود که آمار بیکاری بالا بود، این سیاست باعث شد هم بیکاری کم شود و تولید رونق یابد و هم قیمت طلا افزایش یابد چون نقدینگی در جامعه افزایش پیدا کرده بود. موضوع پرتگاه مالی هم برعکس، یک سیاست انقباضی است که باعث می‌شود تقاضا برای طلا به عنوان کالا پایین بیاید.

در مجموع سه سناریو را می‌توان در نظر گرفت: از توافق به نفع جمهوری‌خواهان و توافق به نفع دموکرات‌ها یا عدم توافق؛ اگر به سبک جمهوری خواهان به نتیجه برسند یعنی ثروت‌مندان مالیات کمی بپردازند. پس تقاضای جهانی برای سرمایه گذاری در آمریکا زیاد می‌شود، دلار تقویت می‌شود، سرمایه‌ها از اوراق قرضه آمریکا و ین و اونس به عنوان بهشت امن خارج شده به سهام و مسکن و صنعت بازمی‌گردد پس اونس نقش بهشت امن را از دست می‌دهد و افت می‌کند؛ اما در مقابل ممکن است موتور اقتصاد داغ کند، سرمایه‌های در چرخش افزایش یابد، یورو تقویت شود، این بار تقاضا برای اونس به عنوان دارایی ریسکی زیاد شود. اما اگر دموکرات‌ها پیروز شوند ثروتمندان فرار می‌کنند دلار تضعیف شده و اونس افزایش می‌یابداما در مقابل رکود می‌آید و ممکن است نفت و فلزات اساسی را تضعیف و در نهایت نقش اونس به عنوان کالا تضعیف و باعث ریزش شود. و در نهایت اگر عدم توافق و نتیجه‌گیری حاصل شود، تقاضا برای اوراق قرضه کم می‌شود یک درجه از رتبه اعتباری آمریکا کم می‌شود و اونس را در کوتاه مدت به عرش می‌رساند. سپس در میان مدت و بلند مدت وارد رکود شده و سقوط دیوانه وار مانند سال ۲۰۰۸ رخ خواهد داد!

این موارد که بیان شد برآیند نظرات کارشناسان بود یعنی حتی نمی‌توان اعلام داشت که با یک اتفاق هم به یک نتیجه مشخص خواهیم رسید. داستان بازار همان حکایت عده‌ای نابینا هستند که وقتی به یک فیل می‌رسند هیچ کدام تصویر جامع را نمی‌دانند، هر کس دلایل خودش رو دارد، فقط مزیت اقتصاد این هست که بر خلاف سیاست یک معیار داریم آن هم قیمت است؛ یعنی برای این که ببینیم کدام درست‌تر است باید تاثیر خبر را در کنار قیمت قرار دهیم.

به هر حال افزایش مالیات‌ها و کاهش مخارج دولت سیاست انقباضی محسوب می‌شود و بر اساس درجه‌بندی‌اش و نوع توافقش، تاثیرش متفاوت است و می‌تواند اثرش را تعدیل کند، به عبارتی انجام توافق هم به معنی افزایش مالیات‌ها است. به این معنی که اوباما خواهان افزایش مالیات‌ها برای افرادی است که بالای ۲۵۰۰۰۰ دلار در سال درآمد دارند و معافیت‌های مالیاتی قبلی را برای دیگران تصویب خواهد کرد. لیکن در صورت عدم توافق (که احتمال آن بسیار کم است) مالیات‌ها برای همه مردم افزایش خواهد یافت و همچنین حمایت‌های فعلی در خصوص بیکاران و حقوق و بیمه بیکاری کاهش خواهد یافت. بنابراین چه این طرح مورد توافق قرار گیرد و چه تصویب نشود، مالیات‌ها افزایش می‌یابد. لیکن در حالت توافق، برای قشر ثروتمندان افزایش می‌یابد و در صورت عدم توافق برای عامه مردم افزایش می‌یابد.

*مدیر معاملات آتی کارگزاری مشاوران سهام