دورخیز جهان برای بحران دوم

گروه بورس جهانی - حمزه بهادیوند چگینی: نشست صد و شصت و دوم کشورهای عضو سازمان تولید کنندگان نفت (اوپک) روزچهارشنبه با محوریت تعیین سقف تولید برگزار شد و در این نشست سقف تولید در حد 30 میلیون بشکه تثبیت شد.

این در حالی است که پیش از این برخی موارد از عدول کشورهای عضو از سقف تعیین شده حکایت داشته به طوری که گفته می‌شود یک میلیون بشکه بیش از سقف تعیین شده در نشست پیشین کشورهای مذکور تولید شده است. گزارش‌ها حکایت از نقش فعال عربستان در تولید بیش از تعهد این کشور دارد و این مساله بر قیمت‌ها نیز تاثیر می‌گذارد. البته گفته می‌شود این بیش تولید به دلیل کاهش سهم ایران از بازارهای جهانی پس از تحریم‌ها بوده و قرار نیست همیشگی باشد.
در بخش دیگری از نشست چهارشنبه گذشته قرار بود دبیر کل جدید سازمان تعیین شود، اما اعضا به‌رغم مشخص بودن نامزدهای پست دبیر کلی، به ابقای مجدد عبدالله سالم البدری رای دادند. وی از سال ۲۰۰۷ تاکنون دبیر کل اوپک است.
آسوشیتد پرس در گزارشی با اشاره به وضعیت متزلزل اقتصاد جهان و افزایش تولید آمریکا اقدامات برخی کشورهای عضو اوپک در رابطه با تولید خودسرانه بیشتر از سقف مشخص را عاملی در جهت کاهش بیشتر قیمت نفت در خاورمیانه می‌داند و معتقد است این کشورها باید به سقف تولید احترام گذاشته و آن را رعایت کنند. کشورهای عضو اوپک روز چهارشنبه با استناد به آمارهای منتشر شده در رابطه با کاهش رشد اقتصادی بسیاری از کشورهای جهان در عین حال پیش‌بینی کردند به دلیل کاهش تقاضای کل در سال آینده احتمال کاهش قیمت نفت وجود دارد و این «بزرگ‌ترین چالش سال ۲۰۱۳ برای کشورهای تولیدکننده نفت جهان» است. در این رابطه آسوشیتد پرس به گفته‌های دبیرکل اوپک اشاره کرده و مواردی همچون بحران اروپا، صخره مالیاتی در آمریکا و ضعف رشد اقتصادی در ژاپن را مستندات کاهش تقاضا عنوان کرده است.
حقیقت آن است که همانطور که پیش از این نیز در هفته‌های گذشته به بررسی اثرات بحران‌های اقتصادی جهان بر قیمت نفت پرداخته ایم، بدهی‌های اروپا به کاهش توان اقتصادی بنگاه‌های کشورهای عضو منطقه یورو منجر شده و نتیجه این موضوع رکود دامنه داری است که امروز شاهد آن هستیم.
در مورد ایالات متحده نیز پیش‌بینی می‌شود افزایش مالیات بر طبقه متوسط به بالای این کشور که عمدتا تولیدکنندگان هستند به کاهش سرمایه گذاری‌ها منجر خواهد شد و این موضوع تقاضای نفت را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. این همان مساله‌ای است که البدری در گفت‌وگوی رسانه‌ای خود به آن اشاره کرده و معتقد است جهان در سال ۲۰۱۲ و سال آینده در قالب و شکل خوبی قرار نگرفته است.

اگر کاخ سفید و کنگره به توافق برسند بزرگ‌ترین کشور مصرف‌کننده نفت جهان وارد یک دوره رکودی می‌شود و این رکود همانطور که تجربه نشان داده، سایر کشورهای دنیا را نیز با خود همراه خواهد کرد. در حال حاضر باید گفت جهان در حال دورخیز برای یک بحران دیگر - چه بسا بزرگ‌تر از بحران ۲۰۰۸ - است و این موضوع کشورهای نفتی خاورمیانه را نیز از کانال نفت متاثر خواهد کرد؛ خصوصا کشورهایی مانند هند، چین و بسیاری از کشورهای نوظهور در این بین آسیب خواهند دید.
در این بین نکته قابل ذکر آن است که توافق کشورهای عضو اوپک بر سر تثبیت میزان تولید نفت نشان‌دهنده آن است که قیمت به اندازه‌ای بالا هست که حاشیه سود تولیدکنندگان را تامین کند و نیازی به افزایش بیش از آن نباشد، در غیر این صورت احتمال کاهش سقف تولید می‌رفت در حالی که قیمت‌ها در مقایسه با سه ماه پیش حتی تا ۱۰ دلار افت کرده است.
در این بین عملکرد ایران به نظر جالب می‌رسد. کشور ما با کاهش سقف تولید موافق است و این موضوع به نظر می‌رسد به دلیل کاهش میزان صادرات نفت است. وزیر نفت ایران در حاشیه نشست اوپک گفته ایران وابستگی خود را به نفت تا ۲۰ درصد کاهش داده و این روند قرار است در سال‌های آتی نیز تداوم داشته باشد. البته این واقعیت را باید پذیرفت که در حال حاضر ایران به قیمت‌های بالای نفت نیاز مبرم دارد تا بتواند علاوه بر توجیه‌پذیری تولید این ماده خام، مشکلات ارزی خود را نیز از محل فروش محدود نفت خود برطرف سازد.
پیش از این کارشناسان گمان می‌کردند که چشم انداز نشست اخیر به سمت افزایش قیمت از طریق محدودیت در سقف تولید خواهد رفت. به گفته جاناتان بارات، معاون یک شرکت تحقیقاتی در سیدنی استرالیا، نمی‌توان انتظار بهبود قیمت نفت را در آینده داشت و این موضوع منجر به تصمیمات جدید اعضای اوپک خواهد شد که بیشتر تامین‌کننده منافع خودشان است و قادر است قیمت‌ها را افزایش دهد.
کارشناسان البته معتقدند سال آینده و نشست ۱۶۳ سازمان کشورهای تولیدکننده نفت به کاهش سقف تولید منجر خواهد شد و این سیگنالی است که وزیران نفت کشورهای عضو در نشست روزچهارشنبه به بازارهای نفت ارسال کرده‌اند. آنان تقاضای نفت را کاهشی ارزیابی کرده و این به معنی آن است که خاورمیانه در حال امتحان آخرین گزینه تثبیت تولید و دورخیز برای کاهش سقف تولید
در آینده است.
اما در این بین تبصره‌ای که وجود دارد آن است که سایر کشورها کمبود نفت خاورمیانه را جبران می‌کنند، کما اینکه آمریکا آماده عرضه بیشتر تولیدات نفتی خود به بازارهای جهانی است و این موضوع کسری ناشی از کاهش تولید کشورهای اوپک را کاملا پوشش می‌دهد. حتی اگر تولید اوپک به میزان ۵ میلیون بشکه در روز کاهش یابد، علاوه بر تولید روزانه ۲ میلیون بشکه نفت از محل شن‌های نفتی، افزایش تولید کشورهای غیرعضو اوپک نیز قادر به پوشش کسری مذکور است و از این رو باید گفت تهدیدهای ناشی از کاهش قیمت در هر حال متوجه کشورهای عضو اوپک خواهد بود، نه بازار جهانی نفت.