بهره وری مصرف نفت را کاهش داد

گروه بورس انرژی - حمزه بهادیوند چگینی: کارشناسان بین المللی نفت معتقدند: اگر روند سال 2005 میلادی برای مصرف نفت آمریکا ادامه پیدا می‌کرد، الان میزان مصرف باید قاعدتا 20 درصد بیش از رقمی بود که در سال 2012 در این کشور به ثبت رسیده است.

به عبارتی مصرف کنونی روزانه ایالات متحده، ۲۰ درصد کمتر از پیش‌بینی‌های سال ۲۰۰۵ است، چراکه در آن زمان رشد سالانه مصرف نفت در این کشور، ۵/۱ درصد گزارش شده و مصرف کنونی دربرگیرنده محاسبات افزایشی نیست و حتی کاهش را نشان می‌دهد. البته باید تبصره‌ای را به این موضوع اضافه کرد و آن این است که در سال ۲۰۰۴ ناگهان قیمت نفت روندی افزایشی به خود گرفت و این روند تا سال ۲۰۰۹ ادامه داشت. این مساله تحت تاثیر افزایش تقاضای جهانی برای آن بود. این موضوع به روند رو به بالای قیمت نفت در سال‌های دهه گذشته کمک شایانی کرده و باعث تقویت طرف عرضه نیز شده است. اما به هر حال با توجه به روندهای موجود، در این سال‌ها مصرف روندی نزولی تر از آن چه باید تجربه می‌کرد، دیده است.
سایت Oil Price.com ضمن بررسی این موضوع اضافه می‌کند که همین روند افزایشی قیمت نفت در سال‌های اخیر در کنار بحران کم سابقه‌ای که کشورهای بزرگ صنعتی دنیا را درگیر خود کرده، توانست به تضعیف تقاضا برای این محصول منجر شده و روند کاهشی مصرف را دامن بزند، ضمن اینکه با نگاهی به کش و قوس قیمت نفت در سال‌های اخیر می‌توان به رابطه مستقیم تقاضا و قیمت توجهی ویژه داشت؛ چرا که برخی از تحلیلگران معتقدند افزایش قیمت نفت دیگر چندان تابع شرایط اقتصادی دنیا نیست و آنچه قیمت‌ها را کنترل می‌کندتقاضای
سفته‌بازانه نفت در بازار و همچنین افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک در نقاط مختلف جهان است. تحلیلگران سایت مذکور معتقدند: بخشی از کاهش مصرف نفت در ایالات متحده در سال‌های اخیر به دلیل کاهش مصرف بنزین در نتیجه اصلاح ساختار بخش خودرو در این کشور و البته بسیاری از دیگر کشورهای جهان است. به عبارتی آنان معتقدند از آنجا که صنعت خودرو در آمریکا در جهت کاهش هرچه بیشتر مصرف بنزین توسط خودروهای تولیدی در این کشور حرکت کرده است، کاهش مصرف نفت نیز در این بخش امری کاملا طبیعی است، ضمن آن که سوخت‌های جایگزین از قبیل زغال سنگ، سوخت‌های طبیعی و گیاهی، این روزها در حال توسعه بوده و به تدریج جایگزین بخشی از نیاز کشورهای مدرن به سوخت خواهند شد. بررسی‌ها نشان داده است در خلال ۸ سال گذشته میزان کاهش مصرف روزانه بنزین در این کشور ۳۷۴ هزار بشکه در روز بوده در حالی که این رقم در گذشته ۴۳ هزار بشکه ثبت شده است و این به معنای آن است که ذخیره منابع بنزین در نتیجه کاهش مصرف آن به شدت افزایش یافته و این روی تقاضا برای نفت اثر منفی گذاشته است. در این رابطه دو احتمال وجود دارد؛ اول آنکه میزان مسافرت‌ها در این کشور در مقایسه با سال ۲۰۰۴ کاهش یافته باشد، که البته آمارها نشان می‌دهند این موضوع تا حدی درست است، چرا که بر اساس روند سال‌های گذشته باید میزان رشد سالانه مسافرت‌ها به میزان ۲/۲ درصد در هر سال بود، در حالی که بر اساس اطلاعات سازمان حمل و نقل آمریکا، میزان سفرها به اندازه ۲۱ درصد از رقم قابل پیش بینی بر اساس رشد ۲/۲درصدی سال ۲۰۰۴ کمتر است.

دومین احتمال توسعه روش‌های کنترل مصرف بنزین توسط خودروها است، البته توسعه بخش حمل و نقل در این کشورقاعدتا منجر به افزایش تقاضا برای سوخت‌های فسیلی می‌شود اما توسعه این مقوله با کنترل مصرف بنزین صورت گرفته است، نه بدون در نظر گرفتن مسائل حوزه انرژی. البته به این موضوع باید مقوله دیگری را افزود و آن کاهش حجمی تولید در بخش‌های مختلف در ایالات متحده است که منجر به کاهش مصرف سوخت شده، به خصوص در ۴ سال گذشته که در نتیجه بحران جهانی، رشد اقتصادی در این کشور با افت بالایی مواجه شده است و در کل میانگین مصرف نفت را در آن با روندی نزولی همراه ساخته است.
نمودارهای همراه نشان می‌دهد مصرف بنزین در مقایسه با سایر سوخت‌ها، از روند یکنواخت‌تری برخوردار بوده و سایر انواع انرژی بیشتر تحت تاثیر نوسانات واقع شده‌اند، اما برخلاف انتظار، مصرف نفت روندی کاهشی به خود گرفته است. این به آن معنا است که مصرف سایر انواع مشتقات نفتی نیز رو به کاهش بوده است. از طرفی، روند سفرها در این کشور دقیقا به صورتی متناسب، مصرف بنزین را کاهش داده و این موضوع بر تقاضا برای نفت نیز اثر دارد. محاسبات نشان داده است ۲۳ درصد از کاهش مصرف بنزین در ایالات متحده به دلیل بهبود سیستم مصرف سوخت خودروها و ۷۷ درصد به دلیل کاهش مسافرت‌ها اتفاق افتاده است که این موضوعات به تفکیک می‌تواند روی پیش‌بینی‌های آتی ما اثر بگذارد.
به راحتی می‌توان گفت، افزایش سرعت اصلاح ساختاری در سیستم تولید خودروها چه اثری بر مصرف نفت در این کشور در سال‌های پیش رو خواهد داشت. در صورتی که میزان سفرها در نتیجه بهبود درآمد سرانه و شرایط اقتصادی گسترش یابد به میزان ۷۷ درصد از صرفه‌جویی صورت گرفته در این سال‌ها به محاسبات تقاضا بازخواهد گشت و این میزان می‌تواند تقاضای نفت را نیز افزایش دهد.
نکته دیگر در این زمینه آن است که جمعیت ایالات متحده بر اساس آخرین آمارها با رشدی معادل یک درصد مواجه شده است، در حالی که میزان رشد مسافرت‌ با خودرو کمتر از این رقم گزارش شده است. این به معنای آن است که توازنی بین این دو موضوع برقرار نیست. در گذشته (۲۰۰۴) برخلاف الان رشد مسافرت‌ها در حدود ۲/۲ درصد بوده، در حالی که رشد جمعیت ۱/۱ درصد بوده است. این موضوع به معنای افزایش مصرف بنزین بیش از رشد جمعیت است و اکنون این روند معکوس شده است.
در بخش صنعتی نیز در سال ۲۰۱۱ شاهد ۹/۷ درصد افت مصرف مواد سوختی فسیلی در مقایسه با سال ۱۹۹۴ بوده ایم. در حالی که مصرف برق در این سال‌ها ۴۱ درصد افزایش یافته است. به عبارت دیگر، ایالات متحده در حال عبور از مواد سوختی نفتی به سمت برق و سایر موارد است. حتی مصرف گاز نیز در ۱۵ سال گذشته به میزان ۵/۸ درصد کاهش یافته که به نظر می‌رسد بیشتر این افت تابع کاهش تولیدات این منطقه است. در این بخش نیز باید به یک تبصره اشاره کنیم و آن این است که به دلیل افزایش بهره‌وری در بخش صنعتی رابطه بین تولید و مصرف نفت تا حدی در مقایسه با دهه قبل به هم خورده است، چراکه در گذشته به دلیل پایین بودن کارآیی تولید در بخش مصرف نفت، میزان نفت بیشتری برای سطح مشخصی از تولید به کار گرفته می‌شد، در حالی که برای سوخت نیاز فعلی همان میزان تولید در شرایط کنونی که در آن بهره وری انرژی در خطوط تولید افزایش یافته، کاهشی است.
در نهایت افزایش قیمت حامل‌های انرژی به خصوص نفت در خلال سال‌های اخیر، بر میزان مصرف آن اثر گذاشته و آن را کاهش داده است. در این رابطه در شرایط بحرانی کنونی، شرکت‌ها در برابر افزایش قیمت حامل‌های انرژی و نفت تا حدودی ضعیف شده اند و به دنبال تعریف راه‌‌های جایگزین هستند که در صورت تداوم این روش‌ها باید منتظر کاهش بیشتر مصرف حامل‌های نفتی در سال‌های پیش رو باشیم.