دلایل رشد قیمت جهانی نفت

غلامعلی رحیمی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۳ آوریل الی ۲۷ آوریل ۲۰۱۲) با افزایش قیمت از ۱۱/۱۰۳ دلار به ۹۳/۱۰۴ دلار در هر بشکه افزایش یافت. افزایش امیدواری به اتخاذ سیاست‌های تشویقی از سوی بانک مرکزی آمریکا و اعلام اداره کل خزانه‌داری آمریکا مبنی بر احتمال پایین نگه‌داشتن نرخ سود بانکی عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی بودند.

رشد ۴ درصدی فروش مسکن در آمریکا طی ماه مارس ۲۰۱۲ و رسیدن آن به بالاترین حد خود در حدود ۲ سال گذشته و بهبود امیدواری‌ها در اقتصاد آلمان در پی رشد غافلگیرکننده سطح اعتماد تجاری این کشور در ماه آوریل ۲۰۱۲ نیز از موارد دیگری بود که عامل رشد قیمت‌ها شد.
در این میان تداوم نگرانی‌ها در مورد اختلال در کاهش حمل و نقل دریای شمال به دلیل توقف عملیات اضطراری و کاهش ۸/۱ درصدی صادرات روزانه نفت سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) به استثنای آنگولا و اکوادور از مسیر دریا که موسسه اویل‌موومنتس پیش‌بینی کرده بود نیز در این روند بی‌تاثیر نبود.
در هفته گذشته پیش‌بینی کاهش صادرات نفت خام آنگولا (دومین تولیدکننده نفت آفریقا) در ماه ژوئن ۲۰۱۲ به پایین‌ترین سطح خود در ۱۰ ماه گذشته نیز مطرح شد، ضمن اینکه قطع صادرات نفت خام عراق به ترکیه در پی وقوع مشکل فنی در بخش ترک خط لوله کرکوک- جیحان، بر اساس اعلام وزارت نفت عراق نیز از دلایل دیگر افزایش بهای نفت در بازارهای جهانی شد.
افزایش ارزش شاخص‌های بورس و کاهش ارزش دلار در مقابل یورو در این روند تاثیرگذار بود. انتشار برخی اخبار و اطلاعات منفی نیز از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کرد. از جمله این موارد کاهش نرخ رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا در ۳ ماهه نخست سال ۲۰۱۲ به ۲/۲ درصد که از رقم پیش‌بینی شده ۵/۲ درصد توسط کارشناسان کمتر است، بود.علاوه بر این، نگرانی درباره وضعیت اشتغال در آمریکا در پی کاهش کمتر از انتظار بیکاری در این کشور، افت تقاضای نفت خام آمریکا در ماه مارس سال ۲۰۱۲ و افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام آمریکا معادل ۴ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۰ آوریل ۲۰۱۲ باعث شد فرآیند افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی در هفته گذشته آرام‌تر باشد.
تداوم نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی اروپا؛ اعلام رییس بانک مرکزی آلمان مبنی بر تاثیر تورمی رشد بهای نفت بر اقتصاد بحران‌زده اروپا و تداوم روند انقباض تجاری در حوزه یورو در ماه آوریل ۲۰۱۲ با شدتی بیش از پیش‌بینی‌ها نیز از دیگر عواملی بود که هفته گذشته سرمایه‌گذاران به آن توجه نشان دادند.
البته مسائل دیگری نیز در هفته گذشته در معاملات بازارهای جهانی نفت تاثیرگذار بود از جمله کاهش شاخص مدیران فروش بخش خدمات منطقه یورو به پایین‌ترین حد خود در ۵ ماه گذشته؛ بروز تردید درباره ثبات سیاسی در اقتصاد فرانسه در پی راه یافتن یک نامزد سوسیالیست به دور دوم انتخابات ریاست جمهوری این کشور و احتمال استعفای دولت هلند در واکنش به بحران ناشی از کاهش بودجه.
در این میان اعلام وزیر نفت لیبی مبنی بر بازگشت تولید نفت این کشور به سطوح پیش از بحران؛ بهبود وضعیت اختلاف‌های مرزی سودان و سودان جنوبی درباره مناطق مرزی نفتی و اعلام موسسه گلدمن ساچس مبنی بر افزایش میزان ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام عربستان سعودی به منظور تامین مازاد تقاضای نفت خام در فصل تابستان نیز باعث شد پیش‌بینی از روند قیمت‌ها منفی شود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از ۵/۱۱۵ دلار به ۱۴/۱۱۷ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک نیز با ۲۲ سنت کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۶ دلار و ۱۲ سنت رسیده است. میانگین هفتگی
بهای سبد نفتی اوپک معادل ۱۱۶ دلار و ۳۴ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه آوریل (تا ۲۶ آوریل ۲۰۱۲)، با ۴ دلار و ۶۵ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه مارس به هر بشکه ۱۱۸ دلار و ۲۹ سنت رسیده است.
میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه مارس ۲۰۱۲ معادل ۱۲۲ دلار و ۹۴ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است. قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۲، از ۷۱/۱۱۸ دلار در تاریخ ۲۳ آوریل ۲۰۱۲ به ۸۳/۱۱۹ دلار در هر بشکه افزایش یافت.
همچنین در روز ۲۷ آوریل ۲۰۱۲، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۹/۱۴ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با یک دلار و ۶۵ سنت کاهش نسبت به ۲ هفته قبل (۱۱ آوریل ۲۰۱۲)، به بشکه‌ای ۱۱۵ دلار و ۹۴ سنت رسیده است.
بر اساس آمارهای امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۵ آوریل ۲۰۱۲ ) ۱۱۷ دلار و ۱۱ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۵ دلار و ۲۱ سنت قرار داشت.
همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۶ دلار و ۶۲ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۵ دلار و ۲ سنت گزارش شده است.
هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۸ دلار و ۵ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۶ دلار و ۵۱ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۵ دلار و ۱۷ سنت معامله شده است.
هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۵ دلار و ۹۳ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۴ دلار و ۹۱ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۳ دلار و ۶۲ سنت به فروش رسیده است.
بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آسیا به میزان ۷۴/۱ دلار کاهش در هر بشکه بوده است.
میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران ۶۳/۱ دلار و نفت خام‌سنگین۶۷/۱ دلار هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور معادل ۳۷۳ میلیون بشکه بوده که در مقایسه با هفته قبل (۱۳ آوریل ۲۰۱۲) به میزان ۴ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۹/۹ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل بیشتر است.
میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۳/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۷/۲۵ روز قرار گرفته که معادل میزان مشابه سال قبل است.
در دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۳ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۴۷۷/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۴۰۰ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۳ آوریل الی ۲۰ آوریل ۲۰۱۲ به میزان ۷۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۱۱۳/۶ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۵۰۳ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۲ آوریل ۲۰۱۱ است.
میزان واردات نفت خام نیز از این کشور از ۷۱۸/۸ میلیون بشکه در روز به ۷۶۶/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۴۸ هزار بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۵۰۰ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل بوده است.
* کارشناس ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع : سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )